Dağlıq Ermənistan Respublikası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
erm. Լեռնահայաստանի Հանրապետութիւն
Dağlıq Ermənistan Respublikasının nəzarət etdiyi ərazilər. 1921-ci il.
Dağlıq Ermənistan Respublikasının nəzarət etdiyi ərazilər. 1921-ci il.
StatusuTanınmayan dövlət
PaytaxtıGorus (de-fakto)[1]
Ümumi dillərierməni dili
Dini
xristianlıq
İdarəetmə formasıRespublika
Baş nazir 
• 1921
Qaregin Njde
• 1921
Simon Vratsiyan
Qubernator 
• 1921
Qaregin Njde
Tarixi dövrMüharibələrarası dövr
• Qızıl Ordunun Ermənistanı işğalı
2 dekabr 1920
• Yaranması
26 aprel 1921
• Süqutu
13 iyul 1921
Ərazisi
ISO 3166 koduAM
Sələfi
Xələfi
Birinci Ermənistan Respublikası
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası
Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası

Dağlıq Ermənistan Respublikası (erm. Լեռնահայաստանի Հանրապետութիւն, translit. Leřnahayastani Hanrapetutyun) — indiki Ermənistanın Vayoc dzorSünik mərzlərini, eləcə də Azərbaycan Respublikasına daxil olan Naxçıvan Muxtar RespublikasıQarabağın qərbini əhatə edən, tanınmamış antibolşevik dövlət. Bu dövlət 1921-ci ilin aprel ayında baş tutan Fevral üsyanının yatırılmasından sonra hərbi komandir və siyasətçi Qaregin Njde ilə onun müttəfiqləri tərəfindən yerli partizan qüvvələrinin dəstəyi ilə qurulmuşdur. Dövlət həmin ilin iyul ayının ortalarında süquta uğramışdır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Birinci Ermənistan Respublikasının Qızıl Ordu tərəfindən işğal edilməsindən sonra daşnaklar 18 fevral 1921-ci il tarixində İrəvan şəhərində antisovet qiyamına rəhbərlik edilər və hakimiyyəti ələ keçirirlər. Daşnaklar İrəvan və ətraf bölgələri təxminən 42 gün nəzarətdə saxlaya bilir, 1921-ci ilin aprel ayınca sayca üstün olan Qızıl Ordu qoşunları tərəfindən məğlub edilirlər. Üsyan liderləri daha sonra Zəngəzur bölgəsinə çəkilirlər.

26 aprel 1921-ci il tarixində, Tatev monastırında keçirilmiş II Ümumzəngəzur qurultayında Dərələyəz, ZəngəzurDağlıq Qarabağ ərazilərinin Dağlıq Ermənistan Respublikası adı altında müstəqilliyi elan edilir. Bu dövlətin adı 1 iyun 1921-ci il tarixində Ermənistan Respublikası olaraq dəyişdirilir.[2]

Daxili siyasət[redaktə | əsas redaktə]

Gorus şəhəri tanınmamış dövlətin paytaxtı seçilir. Qaregin Njde ölkənin baş nazir və müdafiə naziri təyin edilir. 1921-ci ilin iyul ayında Simon Vratsiyan baş nazir seçilir, Njde isə qubernator və ali baş komandan təyin olunur. Qaregin Njde Zəngəzurun azərbaycanlı əhalisini 3/5-ni bölgədən qovmaq ilə fəal şəkildə məşğul olurdu.[3]

1921-ci ilin aprel–iyul ayları arasında Qızıl Ordu şimaldan və şərqdən Zəngəzura hücum edərək bölgədə kütləvi hərbi əməliyyatlar keçirmişdir. Qızıl Ordu ilə bir neçə ay davam edən şiddətli döyüşlərdən sonra Dağlıq Ermənistan Respublikası 1921-ci ilin iyulunda təslim olur. Nəticədə Sovet Rusiyası dağlıq bölgəni Sovet Ermənistanının tərkibində saxlamağa söz verir. Münaqişədən sonra Qaregin Njde, onun əsgərləri və bir çox tanınmış erməni, o cümlədən Birinci Ermənistan Respublikasının liderləri sərhədi keçərək İranın Təbriz şəhərinə qaçır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Լեռնահայաստանի 85-ամյակը նշեցին միայն Սյունիքի մարզկերտում". Armtown.com. 27 aprel 2006. 16 iyul 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  2. Mountainous Armenia
  3. "Garegin Nzhdeh and the KGB: Report of Interrogation of Ohannes Hakopovich Devedjian" (rus). 28 avqust 1947. 2007-10-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 noyabr 2020.

Xarici keçdilər[redaktə | əsas redaktə]