Desna çayı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Desna
ukr. Десна
Desna River in Chernihiv.jpg
Ölkələr Flag of Ukraine.svg Ukrayna
Flag of Russia.svg Rusiya



MənbəyiŞərqi Avropa
MənsəbiQara dəniz
Uzunluğu1.130 km
Su sistemiDnepr → Qara dəniz
HövzəsiQara dəniz
Hövzə sahəsi88.900 km²
Commons-logo.svg Desna Commonsda


Desna çayı (ukr. Десна) — Şərqi Avropada çay. RusiyaUkrayna ərazilərindən keçir. Dnepr çayının sol qolunu təşkil etməklə yanaşı həmdə onun ən böyük qoludur. Çayın uzunluğu 1130 km təşkil edir. Novqorod-Sevenski şəhərinə qədər 535 km məsafədə naviqasiya üçün yararlıdır. Daimi naviqasiya isə Jukovka şəhərinə qədərdir. Hövzəsinin sahəsi 88, 9 km²-dir.

Adının mənası[redaktə | əsas redaktə]

Adının mənası q.slav. дєснъ — «sağ»[1] deməkdir. Desna Dnepr çayının sol qolunu təşkil edir.

Təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Desnanın hövzəsi

Desna öz başlanğıcını Smolensk yüksəkliklərindən, Qolubev Mox bataqlıqlarından, Yelnayanın yaxınlığından götürür[2]. Rusiyanın Smolensk və Bryan vilayətləri, Ukraynsnın isə Çerniqovskaya, Sumskaya və Kiev vilayətlərinim ərazisindən axır. Çay Dnepr çayına Kiyev yaxınlığında tökülür.

Yuxarı axarlarda bataqlaşmış ərazidən axır və suyu dayaz olur. Aşağı axarlarda isə dərinlik artır. Seym çayının töküldüyü yerdən dərinlik daha da artır. Yazda dərinlik dahada artır. İllik orta su sərfiyyatı 360 m³/san təşkil edir.

Desna çayında minerallaşma həddi: yaz daşqınları zamanı — 271 mq/dz³; yay-payız dövrü — 351 mq/dz³; qış dövrü — 376 mq/dz³[3].

Qədim dövrlərdən mühüm su yolu hesab edilirdi. Buradan mırkəzi rus çöllərinə rahat getmək mümkün idi[4].

Smolensk vilayətində çayın üzərində Desnoqorsk su anbarı yerləşir. Smolensk SES isə Desnoqorsk şəhərinin enerji təminatını təmin edir.

Qolları[redaktə | əsas redaktə]

  • Sağ: Udel, Mena, Snov, Belous, Zamqlay, Sudost, Boldaçevka, Qabya, Seşa, Stijen.
  • Sol: Lyubiç, Ostyor, Seym, Doç, Vetma, Prismara, Bolva, Snejet, Navlya, Nerussa, Smolyanka (aşağı və yuxarı).

Desna boyunca yerləşən şəhər və qədəbələr[redaktə | əsas redaktə]

Desna river in Yelnya.jpg
  • Smolensk vilayəti: Yelnaya, Desnoqorsk və Ekimoviçi kəndi.
  • Bryansk vilayəti: Snoqot kəndi, Jukovka, Qistilovka, Selso, Bryansk, Vıqoniçi, Trubçevk, Belaya Beryozka
  • Çernikovski vilayəti: Novqorod-Severski, Korop, Sosnisa, Makoşino, Kukoviçi kəndi, Maksaki kəndi, Uşnya, Çernikov. Ostyor, Desna.
  • Sumskaya vilayəti: Piroqovka.
  • Kiyev vilayəti: Xotyanovka, Pinovo, Bodenki, Vısşaya Dubeçya, Puxovka.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Маштаков П. Л. Список рек Днепровского бассейна. — СПб., 1913.
  • Маштаков П. Л. Десна. — Петроград,1918.
  • Маштаков П. Десна // Известия отделения русского языка и словесности Академии Наук. — Петроград, 1918. — Т. XXII. — Кн. 2.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Фасмер М. Этимологический словарь русского языка. Т. I. С. 506.
  2. Desna çayı
  3. Горев Л. Н., Пелешенко В. И., Хильчевский В. К. Гидрохимия Украины. — К.: Вища школа, 1995. — 307 с. (укр.) ISBN 5-11-004522-4
  4. Периодизация позднего палеолита Деснянского бассейна