Dyoma çayı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Dyoma çayı
başq. Дим
Dema.jpg
Ölkələr
Mənsəbi Ağidel
Uzunluğu 535 km
Meyilliyi 35 m/km
Su sərfi 35 m³/s
Hövzəsinin sahəsi 12800 km²
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Dyoma (başq. [[Media:BA-Дим.ogg|Dim]]; həmcinin başq. Күгиҙел[1]) —BaşqırdıstanOrenburq vilayəti ilə axaraq Ağidel çayına tökülən çay.

Etimalogiya[redaktə | əsas redaktə]

А. А. Kamalovun fərziyyəsinə görə Dyoma sözü başqısdcada Dim sözündən götürülmüş, «çayın dərin yeri»[2][3] mənasını verir. Çayın digər adı Kuk-idel (başq. Күгиҙел) olaraq adı çəkilir. Mənası «göy çay» mənasını verir. Bu isə «rəng + çay» sistemi üzrə müşahidə edilən digər adlardan fərqlənir. Belə ki, Başqısdıstan ərazisində Ağ çay və Qara çay çay adı ilə çaylar olsada, səma rənginə uyğun digərinə rast gəlinmir. Bununla belə digər türk ölkələrinin ərazisində o cümlədən vətənimizdə bu adlı çay vardır[4]

Axını[redaktə | əsas redaktə]

Çay başlanğıcını Obşiy Sırt yüksəkliyindən, Başqırdstanın Fyodorov rayonu Alyomşkin kəndinin 2 km şimal-şərqindən başlayır. Çay sonradan Oreberq vilayəti ərazisinə keçir. Uzunluğu 535 km, hövzəsinin sahəsi 12 800 km² təşkil edir. Mənsəbdə su sərfiyyatı 35 m³/san-dir. Çay sonradan düzənlik ərazisinə keçir. Burada Davlekanovo şəhəri yerləşir.

Oberburq vilayətində çaya 28 axar tökülür. Onların 11 uzunluğu 10 kilometri keçir. Əsas qolları: Balşoy İzyak (496-cı km. uzunluğu 58 km), Tyater (465-ci km, uzunluğu 91 km), Sadak (407-ci km, 74 km)

Çay Belaya çayına sağdan Ufa yaxınlığında yerləşən Dyomski rayonu ərazisində tökülür.

Qolları[redaktə | əsas redaktə]

Mənsəbi[redaktə | əsas redaktə]

Çayın hazırkı mənsəbi insanlar tərəfindən yönləndirilmişdir. XIX əsrin sonlarında Belsko dəmiryolu körpüsünün inşası məqsədi ilə axının istiqaməti dəyişdirilmişdir.

Köhnə mənsəb körpüdən 6–7 km aralıda, Zaton rayonunun Romanovka kəndi yaxınlığında yerləşirdi. Köhnə mənsəbə gedən yataqda haxırda çoxlu göllər vardır (Axmazlar)[5].

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Статья в Башкирской энциклопедии (başq.)
  2. Словарь топонимов Республики Башкортостан. Уфа: Китап, 2002. — 256 с. — С.63.
  3. Матвеев А. К. Географические названия Урала: Топонимический словарь. — Екатеринбург: ИД «Сократ», 2008. — 352 с.— С.77.
  4. Ономастика Востока. Институт востоковедения АН СССР, Институт этнографии имени Н. Н. Миклухо-Маклая, Изд-во «Наука», Глав. ред. восточной лит-ры, 1980, стр. 99
  5. Vadim Maruşin. Ufa yaxın və uzaq.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]