Cüdo

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Dzü-do səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
W21-1a.svg Bu səhifədə iş davam etməkdədir.

İstəsəniz, siz də kömək edə bilərsiniz:

  • Əgər məqalə yarımçıq qalıbsa, məqaləni yaradan istifadəçi ilə əlaqə qura bilərsiniz.
  • Səhifənin tarixçəsində məqalə üzərində işləmiş istifadəçilərin adlarını görə bilərsiniz.
  • Redaktələrinizi mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.
Bu şablon 7 gündən çox redaktə edilməyən məqalələrdən silinə bilər.

Ən son dəyişiklik Fredo90 (töhfələr| qeydlər) tərəfindən edilmişdir.
Cüdo
柔道
Cüdo heroqliflərlə
Cüdo heroqliflərlə
Döyüş sənətinin tam adı: Cüdo
Yaranma tarixi: 1882
Banisi: Ciqoro Kano
Xələfləri: müxtəlif Ciu-citsu məktəbləri, ilk növbədə Tendzin Sinyo RyuKito Ryu
Sələfləri: Braziliya ciu-citsusu, Kavaisi Ryu ciu-citsu, Kosen cüdo, Sambo
Müasir təşkilatları Cüdo: Beynəlxalq Cüdo Federasiyası (IJF), Kodokan cüdo
Tanınmış ardıcılları: Suneciro Tomita, Mitsuyo Maeda, Küzo Mifune, Keyko Fukuda, Masahiko Kimura, Anton Hesink, Yasuhiro Yamaşita, Hidehiko Yoşida, Kosey İnoue, Vladimir Putin, Qay Riçi, Antonio Rodriqo Noqeyra, Fyodor Yemelyanenko, Habil Biktaşev, Abdulla Tanqriyev, Toşihiko Koqa, Rişod Sobirov, Marat Azimbayev
Şablon: BaxMüzakirəRedaktə
Cüdo

Cüdo[1][2][3] (Cü - yumşaq, Do – yol) — yapon döyüş sənətidir. Ciqaro Kano Ciu-citsu döyüş növünün əsasında cüdonun əsas qaydalarını, məşq prinsiplərini, mübarizə üsullarını yaratmışdır. Cüdonun yarandığı tarix 1882-ci il hesab olunur.

Yaranması[redaktə | əsas redaktə]

Cüdo idman növü 1882-ci ildə Yaponiyada yaranıb. Bu idman növünün təməlini Ciqaro Kano qoyub. C.Kano Yaponiyada Olimpiya Komitəsinin ilk prezidenti, Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin üzvü olub. O vaxt yaponların milli idman növü sayılan əlbəyaxa-silahsız döyüş növü olan ciu-citsu təkcə Yaponiyada deyil, eləcə də əksər dünya xalqları arasında geniş yayılmışdır. Lakin bu idman növü ilə məşğələlər, yarışlar saysız-hesabsız zədələrlə nəticələnirdi. Buna görə də ciu-citsu gənclərin fiziki tərbiyəsinə yönəldilmiş idman növü ola bilməzdi. Yaponiya məktəblərindən birində müəllim işləyən Ciqaro Kanonu gənclərin fiziki və mənəvi tərbiyəsi həmişə ciddi şəkildə düşündürdüyündən o belə qənaətə gəlmişdir ki, gənclərə yeni, zərbələrsiz və fəndləri zədələnmələrə səbəb olmayan maraqlı bir idman növü gərəkdir. Buna görə də o, Tokio universitetinin həkimi Ervin Bels ilə birlikdə ciu-citsu idman növündə zədələnmələrə, çıxıqlara və sınıqlara səbəb olan fəndləri və zərbələri çıxararaq yeni idman növünü yaratdı və ona "Cüdo" adını verdi. Yaponca CÜ-elastik, yumşaq, DO isə yol, prinsip deməkdir. Yeni güləş növünün sirrləri isə Ciqaro Kanonun yaratdığı və dünyada ilk cüdo məktəbi olan "Kodokan"da öyrədilirdi. Kodokan ümumdünya cudo institutu olmaqla bu gün də dünyanın ən böyük cüdo mərkəzidir, yapon milli güləşini bütün dünyada təbliğ edən və yayan bir təşkilatdır.

Cüdoya tez bir zamanda geniş kütləni cəlb etmək üçün Kano müxtəlif üsullardan istifadə etmişdir. O, söyləyirdi ki, ən zəif adam belə cüdo fəndlərinin köməyi ilə özündən qat-qat güclü adama çox güc sərf etmədən asanlıqla qalib gələ bilər. Beləliklə də, tez bir vaxt ərzində kodokanda cüdonun sirrlərini öyrənmək arzusunda olanların sayı durmadan artmağa başladı. Tezliklə Kanonun istedadlı tələbələri ciu-citsu və digər məktəblərin yetirmələri ilə təşkil olunan yarışlarda qələbələr qazanaraq cüdonun onlarla müqayisədə yüksəkdə olduğunu sübut etmişlər.

Dünyada tanınması və inkişafı[redaktə | əsas redaktə]

Daha sonra isə Kano cüdonu dünyada yaymaq haqqında fikirləşməyə başlayır. Bu məqsədlə o, öz tələbələri ilə Avropa və Amerikaya səyahətə çıxır. Onlar hər ölkədə cüdonun üstünlüyünü göstərərək Kodokan məktəbinin filiallarını açırdılar. Cüdo ilə məşqul olanlara hətta təqaüd də verilirdi. Beləliklə də, XX əsrin əvvəllərində cüdo Fransada, İngiltərədə, Braziliyada, Belçikada, Hollandiyada, İspaniyada və s. bu kimi iri inkişaf etmiş ölkələrdə geniş yayılmağa başladı və tez bir zamanda geniş şöhrət qazandı.

İlk dünya çempionatı[redaktə | əsas redaktə]

Beynəlxalq Cüdo Federasiyası 1951-ci ildə, Avropa Cüdo Birliyi isə 1952-ci ildə yaradıldı. 1956-cı ildə Tokioda ilk dünya çempionatı keçirildi və 1958-ci ildə Parisdə təkrarlandı. Əvvəlcə cüdoda çəki dərəcələrinə bölünmə yox idi və hər iki dünya çempionatında yaponlar qalib gəlmişlər. Lakin 1961-ci ildə keçirilmiş dünya çempionatında Hollandiyalı Anton Hessinkin çempion olması yaponların şöhrətinə zərbə endirdi və bu onları məcbur etdi etdi ki, çəki dərəcələri sistemini yarışlırda tədbiq etsinlər. İlk çəki dərəcələri belə olmuşdur: 68 kq, 80 kq, +80 kq və mütləq çəki dərəcəsi. Mütləq çəkidə çəkisindən asılı olmayaraq bütün cüdoçular güləşə bilərlər.

1964-cü ildə Yay Olimpiya oyunlarına ev sahibliyi edən yaponlar cüdonun Olimpiya oyunlarının proqramına daxil olunmasına nail oldular. Təkcə 1968-ci il Olimpiya Oyunlarında cüdo proqrama daxil olunmamışdır. 1972-ci ildə Münhendə Olimpiya Oyunlarında isə cüdo proqrama yenidən daxil olundu və indiyə qədər də bu davam edir.

İdman yarışları[redaktə | əsas redaktə]

Yarışlar güləş texnikası (şiay) və kata ( cütluylər kata elementlərinin düzgün işlədməsi ) üzrə keçirilir.

Tərketmə sistemindən asılı olaraq var:

  • olimpik sistem təsəlli görüşlər ilə (yarımfinal görüşlərindən başlayaraq);
  • olimpik sistem təsəlli görüşlərsiz;
  • dairəvi sistem ilə;
  • qarışıq sitem ilə[4].

Təsəlliverici görüşlərdə uduzan cüdoçunun rəqibi finala qədər yüksəldikdə o, son döyüşdə yarımfinalda uduzanla bürünc medal uğrunda döyüşəcək[5][6].

Döyüş ölçüsü minimum 14 x 14 metrə olan tatamidə, onon 8 x 8 və ya 10 x 10 metr olan hissəsində baş tutur. İdmançılardan biri fənd zamanı tatamidən kənara çıxdıqda yalnız tatminin içində başlayan fənd qoymətlənir.

Beynəlxalq cüdo federasiyasınВо время соревнований, проводимых Международной федерацией дзюдо, дзюдоисты одеты в дзюдоги разного цвета — синего и белого. Продолжительность схватки для взрослых спортсменов составляет 5 минут. В случае равных оценок (как за приёмы, так и наказаний «сидо») по окончании основного времени начинается неограниченный по времени голденскор: борьба до первого очка или предупреждения.

Судят соревнования по технике борьбы дзюдо трое судей (арбитр на татами и два судьи за пределами татами, на крупных соревнованиях пользующиеся при необходимости возможностями видеоповтора).

Проводятся также соревнования по дзюдо и для инвалидов (в том числе, с ограничениями по зрению[7]), правила проведения которых изменены с учётом возможностей спортсменов.

Спортсменам разрешено проводить броски в стойке, а также удержания, болевые и удушающие приёмы в партере (в отличие от традиционного дзюдо, болевые приёмы разрешены только на локтевой сустав). Болевые и удушающие приёмы в стойке, а также удары (атэми) в спортивном дзюдо запрещены.

Поединок всегда начинается в положении борцов стоя. При выходе на татами дзюдоисты кланяются. Также перед началом схватки и после её завершения спортсмены кланяются друг другу и судьям. Рукопожатия до начала схватки запрещены.

Схватка начинается по команде судьи «хадзимэ». Для временной остановки поединка используется команда «матэ». При окончании поединка судья даёт команду «соро-мадэ».

Если техническое действие в схватке удалось, его оценивают. Существует три оценки: Şablon:Нихонго, Şablon:Нихонго и Şablon:Нихонго. Высшая оценка — это «иппон», ниже находится «вадза-ари», ещё ниже находится «юко» (использовавшаяся ранее четвёртая (низшая) оценка Şablon:Нихонго была отменена в 2009 году)[8]. При этом «вадза-ари» оценивается выше любого количества полученных противником оценок «юко»; а «вадза-ари» плюс «юко» оценивается выше, чем просто «вадза-ари». Если кто-либо из спортсменов выполняет во время схватки два приёма, оценённые «вадза-ари», то судья присуждает ему победу («вадза-ари-авасэтэ-иппон» — «объединяю вадза-ари и присуждаю иппон»).

Оценка «иппон» присуждается в следующих случаях:

  • когда дзюдоист быстро и сильно бросает противника на спину (большую её часть);
  • когда дзюдоист проводит удержание в течение более 20 секунд;
  • когда противник дзюдоиста в результате выполнения болевого или удушающего приёма произносит слово «маита» (сдаюсь) или два или более раза хлопает рукой или ногой;
  • когда результат проведения болевого или удушающего приёма очевиден судьям (например, при потере сознания дзюдоистом, на котором проводится приём).

thumb|150px|right|Судья поднимает руку, обозначая победу с оценкой иппон Оценка «вадза-ари» присуждается в следующих случаях:

  • когда дзюдоист бросает противника на меньшую часть спины, или с недостаточной скоростью или силой (то есть в броске присутствуют два из трёх элементов, необходимых для присуждения оценки «иппон»);
  • когда дзюдоист проводит удержание в течение более 15 секунд, но менее 20 секунд.

Оценка «юко» присуждается в следующих случаях:

  • когда дзюдоист бросает противника на меньшую часть спины с недостаточной скоростью или силой (в броске присутствует один из трёх элементов, необходимых для присуждения оценки «иппон»);
  • когда дзюдоист проводит удержание в течение более 10 секунд, но менее 15 секунд.

За нарушения требований правил соревнований судья может назначить спортсменам наказания — Şablon:Нихонго[9]. Наказания назначаются за выполнение запрещённых правилами действий, пассивность, имитацию приёмов, стягивания в партер, постоянную защиту от захватов соперника и т. п. «Сидо» (не более 3) не приводят к назначению очков сопернику. Четвёртое нарушение приводит к немедленному окончанию схватки и дисквалификации — Şablon:Нихонго — нарушившего правила спортсмена. При этом его соперник автоматически получает оценку «иппон». За серьёзные нарушения правил наказание «хансоку-макэ» (например, захват ноги соперника при борьбе в стойке) может быть назначено и без предварительного вынесения «сидо».

С 1 января 2010 года вступили в силу изменения в правилах соревнований, проводимых Международной федерацией дзюдо.

В новой редакции правил запрещён ряд технических действий. В частности, запрещён и наказывается дисквалификацией захват (атака) ноги или любой части тела противника ниже пояса, выполняемый в качестве первого технического действия. Также запрещается низкая защитная стойка (наказание — сидо). Дисквалификацией наказывается и любое нарушение духа дзюдо[10].

Изменения коснулись и судейства: теперь дополнительно к визуальному контролю схватки судьёй на татами и двумя боковыми арбитрами, схватка будет записываться двумя видеокамерами системы «Care». При равных оценках соперников в течение дополнительных 2 минут времени схватки до первой оценки (так называемой «Golden Score») на табло отображаются существовавшие на момент окончания основного времени схватки результаты. В случае отсутствия оценок до конца дополнительного времени, решение о победителе принимают судьи.

С февраля 2013 года вступили очередные изменения. Среди которых можно выделить следующие. Полный запрет захватов за ноги в борьбе стоя (незамедлительное «хансоку-макэ» в случае нарушения). Сокращение времени удержания для получения оценок: 20/15/10 секунд — иппон/вадза-ари/юко. Запрет на срыв захватов соперника двумя руками, срывы при помощи ноги и в целом ужесточение наказаний за постоянную защиту от захватов соперника. Требование немедленной (ранее: удержание захвата без атаки не дольше 3 секунд) атаки при взятии «неправильных» захватов (например, односторонних). Продолжение приёмов в борьбе лежа (как, впрочем, и стоя), начатых внутри татами, вне его (тем самым отсечена тактика выползания за пределы татами, как защиты от приёмов в борьбе лежа). Отказ от назначения оценок сопернику в случае 2-го и 3-го «сидо». Неограниченное время для голденскора (а значит отказ от определения победителя решением судей (т. н. «хантэй»)). «Вытеснение» 2 судей за пределы татами. Взвешивание в вечер перед соревнованиями.

Olimpiya Oyunlarında[redaktə | əsas redaktə]

1964-cü ildə Tokioda keçirilən XVIII Yay Olimpiya Oyunlarında cüdo ilk dəfə olimpiya oyunları proqramına daxil edilmişdir. 1992-ci ildə Barselonada keçirilən Olimpiadada MDB yığmasını təmsil edən idmançımız Nazim Hüseynov cüdo üzrə ilk azərbaycanlı Olimpiya çempionu olmuşdur. Eyni uğuru 2008-ci ildə Pekində keçirilən XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında Elnur Məmmədli təkrarlamışdır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Prezident İlham Əliyev Beynəlxalq Cüdo Federasiyasının Prezidenti Marius Vizeri qəbul edib. Beynəlxalq Mətbuat Mərkəzi
  2. İlham Əliyev Beynəlxalq Cüdo Federasiyasının Prezidenti Marius Vizeri qəbul etmişdir
  3. Federasiyalar. Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin rəsmi saytı.
  4. "Правила соревнований Федерации дзюдо России" (doc). Федерация дзюдо России. Arxivləşdirilib from [1] on 2011-08-23. http://www.webcitation.org/619CuTNJL. İstifadə tarixi: 2010-06-02.
  5. Neil Ohlenkamp. "Judo Competition Systems". JudoInfo.com. Arxivləşdirilib from [2] on 2011-08-23. http://www.webcitation.org/619CvFyZJ. İstifadə tarixi: 2010-06-02.
  6. "IJF Sports & Organization Rules" (doc). International Judo Federation. Arxivləşdirilib from [3] on 2011-08-18. http://www.webcitation.org/611NkDusb. İstifadə tarixi: 2009-11-20.
  7. "Judo for Blind Athletes". JudoInfo.com. Arxivləşdirilib from [4] on 2011-08-23. http://www.webcitation.org/619CvouGi. İstifadə tarixi: 2009-11-15.
  8. "Изменения правил соревнований Международной федерации дзюдо, действующие с 1 января 2009 года". Arxivləşdirilib from [5] on 2011-08-23. http://www.webcitation.org/619CwG62I. İstifadə tarixi: 2009-11-14.
  9. «Шидо» — неверная транслитерация без использования правил транслитерации с японского языка на русский.
  10. "Изменения правил соревнований Международной федерации дзюдо, действующие с 1 января 2010 года". Arxivləşdirilib from [6] on 2011-08-23. http://www.webcitation.org/619CxDom7. İstifadə tarixi: 2010-03-01.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]