Elitizm

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Elitizmelitanı yaradan şəxslərin - daxili keyfiyyət, yüksək intellekt, sərvət, xüsusi bacarıq və ya təcrübəyə malik insanların seçilmiş bir qrupun bütövlükdə cəmiyyət üçün daha konstruktiv olma ehtimalı və buna görə təsir göstərməyə ya da başqalarından daha böyük bir səlahiyyətə layiq olduğu inam və münasibətdir.[1]Elitizm termini, məhdud sayda insanın əlində cəmləşdiyi bir vəziyyəti təsvir etmək üçün istifadə edilə bilər. Elitizm əleyhdarları anti-elitizm, eqitalitarizm, populizm və plüralizmin siyasi nəzəriyyəsini əhatə edir.

Elit nəzəriyyə cəmiyyətdə elit təsirin sosioloji və ya siyasi elm təhlilidir: elit nəzəriyyəçilər plüralizmi utopik bir ideal hesab edirlər.

Elitizm sosial təbəqə və sosioloqların sosial təbəqələşmə adlandırdıqları şeylərlə sıx bağlıdır, Anqlo Sakson ənənəsində uzun müddət irsi zadəganlığın "mavi qan" iddialarına ilişib qalmışdır. Yuxarı siniflərin üzvləri bəzən sosial elita kimi tanınırlar.

Elitizm termini bəzən yüksək qabiliyyətlərə sahib olduqlarını iddia edən bir qrup insanların və ya sadəcə bir qrup və ya kadrların başqalarının hesabına özlərinə əlavə imtiyazlar verdikləri vəziyyətləri ifadə etmək üçün də istifadə olunur. Elitizmin bu forması ayrıseçkilik kimi təsvir edilə bilər.[1][2]

"Elit" üçün bəzi sinonimlər "yuxarı sinif" və ya "aristokrat" ola bilər ki, bu da sözügedən şəxsin cəmiyyətin istehsal vasitələrinə nisbətən böyük dərəcədə nəzarət etdiyini göstərir.Buraya şəxsi nailiyyəti deyil, sosial-iqtisadi vasitə ilə bu vəzifəni qazananlar daxildir. Lakin, elitizmi bir siyasi nəzəriyyə kimi müzakirə edərkən bu terminlər yanlışdır, çünki onlar tez-tez mənfi "sinif" birləşmələri ilə əlaqələndirilir və fəlsəfənin daha qərəzsiz bir araşdırmasını təqdir edə bilmirlər.[3]

Xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Bir elitanı təyin edən xüsusiyyətlər dəyişir; şəxsi nailiyyət vacib ola bilməz.Elit status, yüksək səviyyəli universitetlərin dərəcələri və ya təsirli təcrübə və iş təklifləri, habelə valideynlər və ya nənələr və babalar tərəfindən nəsil və ya keçmiş şöhrətə əsaslanaraq şəxsi nailiyyətlərə əsaslana bilər.

Bir termin olaraq, "elita" adətən cəmiyyətin ən yüksək təbəqəsinin üzvü olan bir insanı və ya qrupu təsvir edir və sərvət bu sinifin təyin olunmasına töhfə verə bilər.Elitist nəzəriyyəçilər tərəfindən elitaya xas olan xüsusiyyətlərə sahib olmaq üçün adət edilən fərdi xüsusiyyətlərə aşağıdakılar daxildir: müəyyən bir sahənin diqqətlə öyrənilməsi və ya böyük nailiyyət;tələb olunan bir sahədəki səriştəlilik rekordu;Müəyyən bir intizama (məsələn, tibb və ya hüquq) xidmət etmək üçün böyük bir fədakarlıq və səy göstərmə tarixivə ya müəyyən bir sahədəki yüksək dərəcəyə çatma, təlim və ya hikmət;fiziki intizamın yüksək dərəcəsi.

Elitistlər meritokratiya, texnokratiyaplutokratiya kimi sosial sistemlərə siyasi eqalitarizmpopulizmdən fərqli olaraq daha çox üstünlük verirlər.Elitistlər yalnız səs verən və elitaları hakimiyyətə seçən insanların əksəriyyətindən çox, cəmi bir neçə "hərəkət edən və dəyişdirən" cəmiyyətin həqiqətən dəyişdiyini düşünürlər.[4]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 "elitist | Definition of elitist in English by Oxford Dictionaries". Oxford Dictionaries | English. Retrieved March 4, 2019
  2. Field, G. Lowell; Higley, John (October 14, 2013). Elitism (Routledge Revivals). Routledge. ISBN 9781135092214
  3. "ELITIST | meaning in the Cambridge English Dictionary". dictionary.cambridge.org. Retrieved March 4, 2019
  4. "Elite (elitist) theory". auburn.edu. Auburn University. Retrieved 13 August 2014

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

  • William Deresiewicz|Deresiewicz, William (June 2008). The Disadvantages of an Elite Education. "Our best universities have forgotten that the reason they exist is to make minds, not careers." The American Scholar.   Review of William Deresiewicz’s book Excellent Sheep (April 2015), Foreign Affairs