Eliza Orjeşkova

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Eliza Orjeşkova
pol. Eliza Orzeszkowa
Eliza Orzeszkowa.PNG
Doğum tarixi 6 iyun 1841(1841-06-06)[1][2][3]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 18 may 1910(1910-05-18)[1][2][3] (68 yaşında)
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi ürək-damar xəstəliyi[d]
Dəfn yeri
  • Qrodno Pariş qəbiristanlığı[d]
Vətəndaşlığı
Fəaliyyəti yazıçı, esseist, tərcüməçi
Əsərlərinin dili polyakca[1]
Janr hekayə, povest, roman
İmza
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Eliza Orjeşkova (tam adı: Eliza Orjeşkova, pol. Eliza Orzeszkowa; 6 iyun 1841(1841-06-06)[1][2][3], Milkovşina[d], Belastok vilayəti[d]18 may 1910(1910-05-18)[1][2][3], Qrodno, Litva general-qubernatorluğu[d][4]) — polyak roman yazarı və Polşanın parçalanması zamanı pozitivizm hərkatının aparıcı yazıçısı.[5] 1905-ci ildə Henrik Senkeviç ilə birlikdə Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına namizəd olmuşdur.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Eliza Orjeşkova Milkovşçina[6] kəndində əsil-nəcabətli Pavlovski ailəsində anadan olmuş və yaxınlıqda yerləşən Qrodno şəhərində (indiki Belarus) vəfat etmişdir.[7] On altı yaşında Eliza özündən iki dəfə böyük polyak şlyaxtası, 1863-cü il qiyamından sonra Sibirə sürgün edilmiş Pyotr Orjeşko ilə ailə həyatı qurmuşdur. Onlar 1869-cu ildə qanuni ayrılmışdılar.[8] Eliza ikinci dəfə 1894-cü ildə 30 illik sevgi münasibətində olduğu, lakin nikahdan bir neçə il sonra həyatını itirən Stanislav Nahorski ilə ailə həyatı qurur.[9] 1866-cı ildə Qrodnoya köçür və roman yazarı olmağa qərar verir.[6]

Orjeşkova işğal olunmuş ölkəsinin sosial şəraitindən bəhs edən 30 roman və 120 sketç, dram və novella yazmışdır. Onun Eli Makower romanı (1875) yəhudilərlə polyak şlyaxtaları arasındakı münasibəti, Meir Ezofowicz romanı (1878) isə yəhudi ortodoksları ilə müasir liberlaizm arasındakı münaqişəni təsvir edir. 1888-ci ildə Orjeşkova Neman çayı (indi Belarusun ərazisindədir) haqqında iki roman yazır: Cham balıqçıların həyatından bəhs edir; ən məşhur romanı olan Nad Niemnem isə çox vaxt Pan Tadevuş əsəri ilə müqayisə edilir və siyasi və sosial qayda əleyhinə çıxan polyak aristokratiyası məsələlərinə toxunur. 1880-ci ildə Eliza vətənpərvərlikkosmopolitizmi tədqiq etməyə başlayır.[8] Onun əsərlərinin vahid buraxılışı Varşavada 1884-1888-ci illər arasında nəşr olunmuşdur.[10] Əsərlərinin əksəriyyəti alman dilinə tərcümə olunmuşdur.

1905-ci ildə Henrik SenkeviçLev Tolstoy ilə birlikdə Eliza Orjeşkova Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına namizəd olmuşdur. Mükafat Senkeviçə təqdim olunmuşdur. Nobel mükafatı komitəsinin rəsmi qeydlərinə görə, mükafatı bölüşdürmə fikri ayrıseçkilik hesab edilərək rədd edildi və yalnız bir şəxs mükafat laureatı oldu.[11]

Seçilmiş əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

Orjeşkovanın esperanto dilinə tərcümə edilmiş əsəri
  • Obrazek z lat głodowych 1866
  • Ostatnia miłość, 1868
  • Z życia realisty, 1868
  • Na prowincji, 1870
  • W klatce, 1870
  • Cnotliwi, 1871
  • Pamiętnik Wacławy, 1871
  • Pan Graba, 1872
  • Na dnie sumienia, 1873
  • Marta, 1873
  • Eli Makower, 1875
  • Rodzina Brochwiczów, 1876
  • Pompalińscy, 1876
  • Maria, 1877
  • Meir Ezofowicz, 1878
  • Z różnych sfer, 1879–1882
  • Widma, 1881
  • Sylwek Cmentarnik, 1881
  • Zygmunt Ławicz i jego koledzy, 1881
  • Bańka mydlana, 1882–1883
  • Pierwotni, 1883
  • Niziny, 1885
  • Dziurdziowie, 1885
  • Mirtala, 1886
  • Nad Niemnem, 1888
  • Cham (The Boor), 1888
  • Panna Antonina (romanlar toplusu), 1888
  • W zimowy wieczór (romanlar toplusu), 1888
  • Czciciel potęgi, 1891
  • Jędza, 1891
  • Bene nati, 1891
  • Westalka, 1891
  • Dwa bieguny, 1893
  • Melancholicy, 1896
  • Australczyk, 1896
  • Iskry (romanlar toplusu), 1898
  • Argonauci (The Argonauts),[12] 1900
  • Ad astra. Dwugłos, 1904
  • I pieśń niech zapłacze, 1904
  • Gloria victis (romanlar toplusu), 1910

Sosial ədalət üçün jurnalistika

  • Kilka słów o kobietach (qadınlar haqqında),[13] 1870
  • Patriotyzm i kosmopolityzm, 1880
  • O Żydach i kwestii żydowskiej, 1882

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 BnF authorities: açıq data platforma — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 FemBio
  4. 4,0 4,1 Ожешко Элиза // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / red. ilə А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. Eliza Orzeszkowa, Britannica, Retrieved June 5, 2016
  6. 6,0 6,1 HARGREAVES-MAWDSLEY, W.N (1968). Everyman's Dictionary of European Writers. Loondon: Aldine press, 400.
  7. "Eliza Orzeszkowa" from the Encyclopædia Britannica. Retrieved September 22, 2011.
  8. 8,0 8,1 Prof. dr hab. Józef Bachórz, Eliza Orzeszkowa. Virtual Library of Polish Literature. Retrieved September 22, 2011.
  9. Eliza Orzeszkowa. Słownik pisarzy polskich. Brykowisko. Retrieved September 22, 2011.
  10. Chisholm 1911.
  11. The Nobel Prize in Literature: Nominations and Reports 1901–1950
  12. Project Gutenberg's "The Argonauts" by Eliza Orzeszko (aka Orzeszkowa). Translator: Jeremiah Curtin, 1901.
  13. "Kilka słów o kobietach" by E. Orzeszkowa. Kujawsko-Pomorska Digital Library. Retrieved September 23, 2011.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]