Freonlar

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Freonlar - soyuducular - flüorlu doymuş karbohidrogenlərdir.

Freon[redaktə | əsas redaktə]

Tərkibində xlor və bəzən də brom olur. Ən geniş yayılanları diflüordixlormetan CF2 CI2, flüortrixlormetan CF CI3 və diflüorxlormetan CHF2 Cl. Alışmayan, partlayıcı, rəngsiz, iysiz qaz və mayelərdir. Suda pis, üzvi həlledicilərdə yaxşı həll olur, turşu və oksidləşdiricilərə qarşı davamlıdır. Freonlardan sənayenin bir çox sahələrində istifadə olunur. Soyuducularda, kondisionerlərdə, lakların, rəng- boyaların, müxtəlif insektisidlərin və s. aerozol qablamalannda məhz Freonlardan istifadə edilir. Freonlar yuyucu olduqlarından kosmetikada, ərzaq məhsuları, dərman maddələri, boya və alovsöndürən qarışıqların hazırlanmasında istifadə edilir. Freon az

zəhərli maddələrdir, inert (təsirsiz) biri aid olduğuna görə flora-fauna üçün sayılır və insan orqanizminə ziyan Lakin xarici mühitin yer səthinə yaxın sahəsində kənar təsirlərə qarşı davamlı və uzunömürlü olduqları üçün gec-tez hava cərəyanı ilə atmosferdə toplanır. Beləliklə, yer səthinə çox təsirlərə məruz qalan xlor-flor - birləşmələr atmosferin ozonla zəngin qatında ultrabənövşəyi şüalara qarşı tab gətirməyə asanlıqla parçalanır. Stratosferdə sərbəstləşədi xlor molekulu on min ozon molekulunu tam məhv edir. Başqa maddələrə nisbətən Freonlar ozonu 450-600 dəfə çox dağıdır.

Beynəlxalq cəmiyətlərin razılaşdınlmış gücü ilə 1990-cı illərdən sonra Freonların istehsalı 2 dəfədən çox azalmışdır. Soyuducu texnika istehsalçıları freonların ozon üçün zərərj maddələrlə əvəz olunmasına başlamışlar[1].

Ozon qatına təsiri[redaktə | əsas redaktə]

Stratosferdə ozonun azalmasının və ozon dəliklərinin əmələ gəlməsinin səbəblərindən biri xlorun istehsalı və istehlakıdır.

Brom tərkibli freonlar. İstifadədən sonra atmosferə atıldıqda, Çamurun ultrabənövşəyi radiasiyasının təsiri altında parçalanırlar. Sərbəst buraxılan komponentlər atmosfer ozonunun parçalanmasının halogen dövründə ozonla aktiv çəkildə qarşılıqlı əlaqə qurur.[redaktə | əsas redaktə]

Monreal Protokolunun BMT ölkələri tərəfindən imzalanması və təsdiqlənməsi ozon zədələyən freonların istehsalında azalmaya səbəb oldu.

Ozon zəiflədən R-22 freonunun zərərli təsiri səbəbindən 2010-cu ildən bəri rəsmi olaraq ABŞ və Avropada istifadəsi ildən-ilə azalır. Bu freondan istifadə qadağandır. Rusiyada 2011-ci ildən bəri sənaye və yarı məhsullar daxil olmaqla soyuducu avadanlıqların idxalı dayandırılmışdır. R-22 freonunu əvəz etmək üçün R-410A freonu, həmçinin R-407C və R-422D freonlarının istehsalı aktivləşdirilmişdir.

R-410A freon- CHF2CF3

R-22 freon- CHClF2

1992-ci ilə qədər R-12 freon tipli avtomobilin kondisionerində istifadə olunurdu, lakin ozon qatına zərərli olduğuna inanılırdı, buna görə də inkişaf etdirilirdi və yerin ozon təbəqəsi üçün təhlükəsiz sayılan R-134 istifadə olunmağa başlandı.

İstixana effekti[redaktə | əsas redaktə]

İstixana qazları Freonların istifana fəaliyyəti, markaya görə, eyni həcmdə karbon dioksiddən 1330 ilə 8500 dəfə çoxdur. Soyuducu qurğular və aerosollar freonların əsas mənbəyidir.

Xarici keçid[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinad[redaktə | əsas redaktə]

  1. Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008