Günxoca

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Günxoca
Jiyemurad
Doğum tarixi 1799(1799-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat tarixi 1880(1880-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Milliyyəti qaraqalpaq

Günxoca (d. 1799 – ö. 1880) — XIX əsr qaraqalpaq ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi[1].

Günxoca öz əsərləri ilə qaraqalpaq poeziyasına yeni bədii priyomlar gətirmiş və qaraqalpaq ədəbi dilinin formalaşmasında böyük uğurlar əldə etmişdir[2]. Elə buna görə də onun yaradıcılığı qaraqalpaq ədəbiyyatında sosial satiranın inkişafında mühüm mərhələ kimi dəyərləndirilir[2].

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Günxoca 1799-cu ildə kasıb ailədə anadan olmuşdur[1].

Əsl adı Jiyemurad İbrayım ulu olan Günxoca gənclik illərini Aral sahillərində keçirmiş, əvvəl aul məktəbində, daha sonra isı Qaraqum-işan mədrəsəsində təhsilini davam etdirmişdir[1]. Təhsilini başa vurmamış; mədrəsədən kənarlaşmağa məcbur olmuşdur[1].

O, Qızılqum, Xarəzm oazisi və bir sıra digər ərazilərə və yerlərə səyahət etmişdir[3]. Zəngin həyat müşahidələri onun gələcəkdə bədii yaradıcılığının formalaşmasında yardımçı olur[3]. Günxoca qaraqalpaqların həyat və maddi durumunu olduqca dərindən müşahidə edirdi; çünki kasıb qaraqalpaqlar nə əmlaka, nə də mal-heyvana malik idilər; kasıblar ömrü boyu varlılara işləyir və işin çətinliyi ucbatından məhv olub gedirdilər[3].

Günxoca 1880-ci ildə vəfat etmişdir[1].

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Günxocanın yaradıcılığında ətraf aləmin daha real mənzərəsini görmək mümkündür[1]. Yaradıcılığının ana xəttini xalqa xidmət, düşmənlərə qarşı barışmaz kin, nifrət təşkil edir[3].

Onun əsərləri elə bədii nümunələrdir ki, onlar gələcək qaraqalpaq şairlərinin yaradıcılığında da önəmli rol oynaya bilmişdir[3]. Belə ki, onun yaradıcılığından klassik qaraqalpaq ədəbiyyatının böyük nümayəndələri olan HacıniyazBerdağın faydalanmışlar[1]. Bu baxımdan Günxoca həm onların müasiri, həm də ustadı hesab edilə bilər[1]. Şairin şeirlərində yeni yazılı yaradıcılığa istiqamətlənmiş dəst-xətt açıq-aydın sezilməkdədir[1].

Günxoca poeziyasının ümumi istiqamətində, bir tərəfdən, onun folklor nümunələrindən geniş istifadə etməsi, digər tərəfdən isə fərdi yaradıcılığa keçidi, başqa bir tərəfdən də, klassiklərin, ilk növbədə türkmən klassiki Məhdimqulunun yaradıcılığından faydalandığı hiss olunur[1].

Şeirləri[redaktə | əsas redaktə]

Şeirlərindən birində təqib olunmasından, öz yurdunu məcburiyyət qarşısında tərk etməsindən şikayətləndiyi anlaşılır[3].

"Mənim diyarım", "Kimə lazımdır?", "Bəy oğlu", "Xalq ilə", "Yaddan çıxmaz", "Ölü balıq", "Qara daş" və digər şeirləri[3] yaradıcılığının ən sanballı məhsullarıdır.

Şairin çox sayda lirik şeirləri, şeir-bənzətmələri, təmsilləri vardır ki, onların sırasında "Qamış" "Araba", "Qara daş" xüsusilə səciyyəvidir. Bu şeirlər siyasi şərtiliyi ilə seçilməklə, xan hakimiyyətinə qarşı yönəldilmişdir[2].

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Nizami Məmmədov-Tağısoy. "Qaraqalpaq ədəbiyyatı." Bakı, "Elm və təhsil", 2015, səh. 223, anl.az  (azərb.)
  2. 2,0 2,1 2,2 Nizami Məmmədov-Tağısoy. "Qaraqalpaq ədəbiyyatı." Bakı, "Elm və təhsil", 2015, səh. 226, anl.az  (azərb.)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Nizami Məmmədov-Tağısoy. "Qaraqalpaq ədəbiyyatı." Bakı, "Elm və təhsil", 2015, səh. 224, anl.az  (azərb.)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

  • Большая советская энциклопедия: Кунходжа.  (rus.)