Hallabonq

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Hallabonq
Dekopon.jpg
Elmi təsnifat
XƏTALAR HAQQINDA MƏLUMAT
yuxarı takson/parent parametrinin qiyməti göstərilməyib.
XƏTA HAQQINDA MƏLUMAT
ranqı/rang parametrdə taksonun ranqı göstərilməyib.
: Hallabonq
Elmi adı
XƏTA HAQQINDA MƏLUMAT
Parametr göstərilməyiblatınca adı/latin
Commons-logo.svg
Şəklin VikiAnbarda
axtarışı

Hallabonq (kor. 한라봉) və ya Dekopon (yap. デコポン) — sitrus meyvəsi.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Cənubi Koreyada sitrus meyvələrinin satıldğı vitrində

Bu meyvənin vətəni Yaponiyadır. Hallabonq Yaponiyada ilk dəfə XX əsrin 70-ci illərində təbii seleksiya yolu ilə yetişdirilmişdir. Belə ki, bu meyvə 1972-ci ildə kiyomiponkan adlı mandarin sortlarının hibridi kimi yaradılmışdır[1][2]. 2006-cı ildən bəri isə hər il mart ayının 1-i Yaponiyada "Dekopon günü" kimi qeyd olunur[3]. Yaponiyadan sonra bu bitki Cənubi Koreyada əkilmişdir. Daha sonra bu meyvənin ABŞBraziliyada yetişdirilməsinə başlanılmışdır.

Hazırda hallabonq dünyada cəmi 5 ölkədə əkilir ki, onlardan biri də Azərbaycandır.

Forması[redaktə | əsas redaktə]

Bu meyvə görünüşü, dadı və məhsuldarlığı ilə fərqlənən meyvədir. Bir ədəd hallabonqun çəkisi 350-400 qram arasında dəyişir. 500 qram olanları da var. Meyvənin diametri isə 8-10 sm-dir. Xarici görünüşünə görə həm portağala, həm də mandarinə bənzəsə də, forması bir qədər armudvari formadadır[4]. Qabığı soyulduqdan sonra da görünüşü və dadı təqribən elə bu iki sitrus meyvəsinə bənzəyir.

Əkilməsi[redaktə | əsas redaktə]

Satış üçün yığılmış hallabonqlar

Hallabonq ağacı əkiləndən 2-3 il sonra ilk məhsulunu versə də, tam məhsula düşməsi təxminən 8-10 il ərzində mümkün olur[5]. Qış aylarında hallabonq ağacındakı meyvələr xüsusi qaydada örtüklərlə qorunur. Hər bir hallabonq ağacı ildə təxminən 200-300 kiloqram məhsul verə bilir[5]. Əkin yeri yaxşı olarsa, ildə 3-4 dəfə məhsul götürmək də mümkündür[5]. Orta hesabla bir hektar sahədən 35-40 ton məhsul əldə etmək mümkündür. Bu, digər sitrus meyvələri ilə müqayisədə bir neçə dəfə çoxdur.

Faydası[redaktə | əsas redaktə]

Nadir sitrus bitkisi olan hallabonq sağlamlıq üçün çox faydalıdır. Meyvənin tərkibi insan orqanizmi üçün vacib olan müxtəlif vitaminlərlə zəngindir. Bu meyvə əsasən diş tökülməsinin və şəkər xəstəliyinin qarşısını almaq üçün xeyirlidir. Bu meyvə insan orqanizmində olan zərərli maddələrin, müxtəlif xəstəliklərin qarşısını alır.

Bu sitrus meyvəsinə qənnadı, kosmetika, ətriyyat, şirə və şərabçılıq sahələrində də tələbat vardır[6].

Azərbaycanda[redaktə | əsas redaktə]

Hallabonq Azərbaycan üçün yeni sitrus meyvəsi olsa da, insanlar tərəfindən ona böyük bir maraq var.

Orijinal adı "dekopon" olan bu meyvənin Azərbaycan dilində “hallabonq” adlandırılması onun bu ölkəyə Cənubi Koreyadan gətirilib əkilməsi ilə bağlıdır. Belə ki, Cənubi Koreyada bu meyvə adını əkildiyi yerin adından – vulkanik Jeju adasındakı ən yüksək zirvə olan Hallasan dağının adından götürmüşdür.

Hallabonq Azərbaycanda 2015-ci ildən əkilməyə başlanıb[7]Lənkəranda rayonlaşdırılıb[5]. Belə ki, Azərbaycana Cənubi Koreyadan gətirilən bu sitrus meyvəsi ilk dəfə Lənkəran rayonunun Sütəmurdov kəndində əkilmişdir[5]. Sütəmurdov kəndinin ərazisində ümumi sitrus bağının sahəsi 80 hektardan çoxdur ki, bunun 10 hektarında təxminən 4 minədək hallabonq ağacı əkilmişdir[5]. İlkin nəticələr müsbət olduğundan hallabonq bağlarının sahəsi növbəti illərdə daha da genişləndirilib. 2017-ci ildə isə Lənkəran rayonunda təxminən 75-80 hektar sahədə hallabonq bağı salınmışdır. Elə həmin ilin sentyabr ayında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev də Lənkəranda "Gilan Orchards" MMC tərəfindən salınmış hallabonq bağları ilə tanış olmuşdur[6].

2019-cu ilə qədər isə Lənkəran rayonunun Sütəmurdov, Siyavar, Şürük, Tükəvilə kəndlərində[8] ümumilikdə 100 hektardan artıq sahədə hallabonq bağları salınmışdır[9]. Gələcəkdə isə digər ərazilərdə də hallabonq bağlarının salınması nəzərdə tutulub.

Azərbaycanın Cənub bölgəsində olan digər sitrus bitkiləri oktyabr-noyabr aylarında yığılsa da, hallabonq meyvəsinin yığımına əsasən dekabrın 25-dən sonra başlanılır və yığım təxminən 1 ay davam edir[10]. Azərbaycanda hallabonq bağlarından ilk nübar məhsulu 2016-cı ildə yığılmışdır ki, onun çəkisi 15 hektar ərazidə 10-12 ton təşkil etmişdir. Yığılan həmin məhsul həm Azərbaycan, həm də Rusiya bazarlarında satılmışdır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Shiranuhi (不知火)" (Japanese). National Institute of Fruit Tree Science.
  2. Matsumoto, Ryoji (2001). "'Shiranuhi', A late-maturing Citrus Cultivar" (Japanese) Nəşr edən: National Institute of Fruit Tree Science. Bulletin of National Institute of Fruit Tree Science 35: 115–120.
  3. "Dekopon day" (Japanese). Japan Fruit Growers Cooperative Association.
  4. Azərbaycanda 100 hektar sahədə nadir meyvə olan hallabonq əkilib. ekspress.az, 28.01.2019  (azərb.)
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Aqronom: Əkin yeri yaxşı olarsa, hallabonq ağacından ildə 3-4 dəfə məhsul götürmək mümkündür VİDEO. azertag.az, 28.11.2018  (azərb.)
  6. 6,0 6,1 İlham Əliyev Lənkəranda “Gilan Orchards" MMC tərəfindən salınmış sitrus bağları ilə tanış olub. president.az, 02.09.2017  (azərb.)
  7. Lənkəranın hallabonq yığımına başlanılıb. yeniavropa.az, 27.01.2019  (azərb.)
  8. Hallabonq bağlarının sahəsi 100 hektara çatdı. marja.az, 28.01.2019  (azərb.)
  9. İlham Əliyevin sədrliyi ilə Lənkəranda çay, çəltik və sitrus meyvələri istehsalının inkişafı məsələlərinə dair respublika müşavirəsi keçirilib. president.az 03.09.2017  (azərb.)
  10. Dünyada cəmi 4 ölkədə əkilən meyvə Azərbaycanda da yetişdirilir. azeuronews.com, 27.01.2019  (azərb.)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]