Harmatan
Harmatan (ing. Harmattan) — Böyük səhradan Qvineya və Yaşıl burun adaları tərəfə əsən (noyabr-mart) çox quru və tozlu şimal-şərq passatının,[1] həmçinin müvafiq mövsümün yerli adı.
Təsirlər
[redaktə | vikimətni redaktə et]Bu mövsüm qışdan fərqli olaraq soyuq, quru[2] və tozlu külək, həmçinin gecə və gündüz ətraf mühitin temperaturunda geniş dalğalanmalar ilə xarakterizə olunur. Bəzən günortadan sonra temperatur 30 °C (86 °F)-a qədər yüksələ bilsə də, bütün gün boyunca 9 °C (48 °F)-ə qədər aşağı da düşə bilər. Sahara kimi bəzi bölgələrdə bu mövsüm isti keçə bilər. [3]
Harmattan bölgəyə əsdiyi zaman havanın rütubətliliyi azalır.[4] Harmattan özü ilə səhra üçün səciyyəvi olan hava şəraiti gətirir: rütubəti azaldır, bulud örtüyünü dağıtır, yağıntının yaranmasının qarşısını alır və bəzən qum fırtınaları nəticələnə bilən böyük toz buludları yaradır. Külək həmçinin yanğın riskini artıra[5] və məhsula ciddi ziyan vura bilər.[6] Harmattanın musson küləkləri ilə qarşılıqlı təsiri tornadolara səbəb ola bilər.[7]
Harmattan dumanı
[redaktə | vikimətni redaktə et]Qərbi Afrikanın bəzi ölkələrində havada tozun ağır miqdarı görmə qabiliyyətini ciddi şəkildə məhdudlaşdıra və bir neçə gün günəş işığının qarşısını güclü dumanla müqayisə ediləcək qədər bağlaya bilər.[8] Bu təsir "Harmattan dumanı" kimi tanınır. Hər il ləğv edilən və yönü dəyişdirilən uçuşlar aviaşirkətlərə milyonlarla dollara başa gəlir.[9][10]
Sağlamlıq
[redaktə | vikimətni redaktə et]Rütubətin 15%-dən aşağı düşməsi bəzi insanlarda burun qanaxmalarına səbəb ola bilər.[11] Küləyin insan sağlamlığına digər təsirlərinə dərinin quruması, qurumuş və ya çatlamış dodaqlar, gözlər və tənəffüs sistemi, o cümlədən astmanın ağırlaşmasını daxil etmək olar.[12]
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ O. Osmanov. B. Abdullayev. İzahlı coğrafiya lüğəti. Bakı.1966.
- ↑ Minka, Ndazo Salka; Ayo, Joseph. "Influence of cold–dry (harmattan) season on colonic temperature and the development of pulmonary hypertension in broiler chickens, and the modulating effect of ascorbic acid". Open Access Animal Physiology. 2014: 1. doi:10.2147/OAAP.S51741.
- ↑ Sivakumar, Mannava V. K.; Ndiang'ui, Ndegwa, redaktorlar Climate and Land Degradation. Environmental Science and Engineering. 2007. doi:10.1007/978-3-540-72438-4. ISBN 978-3540724377.
At the southern fringe of the Sahara Desert, a special dry and hot wind, locally termed Harmattan, occurs.
- ↑ Minka, Ndazo Salka; Ayo, Joseph. "Influence of cold–dry (harmattan) season on colonic temperature and the development of pulmonary hypertension in broiler chickens, and the modulating effect of ascorbic acid". Open Access Animal Physiology. 2014: 1. doi:10.2147/OAAP.S51741.
- ↑ Oladipupo, Akolade R. "Harmattan: Behold A Season". Leadership. 13 dekabr 2014. 12 fevral 2015 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ Terazono, Emiko; Blas, Javier. "Saharan wind stirs cocoa market". Financial Times. 19 yanvar 2012. 25 yanvar 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2012.
- ↑ Harmattan // Encyclopædia Britannica. 5 sentyabr 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 iyul 2015.
- ↑ "Tuareg unrest". Temoust. BBC News. 7 sentyabr 2007. 30 dekabr 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 oktyabr 2007.
- ↑ Eze, Chinedu. "Nigerian Civil Aviation warns pilots, airlines of Harmattan haze". This Day. 15 yanvar 2013. 7 aprel 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2024 – All Africa vasitəsilə.
- ↑ Valdmanis, Richard. "Giant dust cloud chokes west Africa". Reuters. 8 fevral 2012. 11 fevral 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 fevral 2012.
- ↑ Terazono, Emiko; Blas, Javier. "Saharan wind stirs cocoa market". Financial Times. 19 yanvar 2012. 25 yanvar 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2012.
- ↑ Anuforo, Emeka; Chukwu, Lilian. "Coping With Health Hazards of Harmattan Haze". Rivers State News. 20 yanvar 2015. 4 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2024.
Xarici keçidlər
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Харматан
Kisholm, Hyu, redaktorHarmattan // Britannika Ensiklopediyası (XI). Cambridge University Press. 1911.
