Kanqal

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Kanqal
Kangal dog with spikey collar, Turkey.jpg
Kanqal
Mənşəyi
Ölkə Türkiyə
Boyu
erkəklər 65 - 78 sm
Çəkisi
erkəklər 50 - 63 kq
dişilər 41 - 54 kq
Nömrəsi [1]
Commons-logo.svg Kanqal Commonsda

KanqalTürkiyə ərazisində yetişdirilən it cinsi. Əsasən qoyun iti və qoruma istiqamətlidir. İt adını Sivasın Kanqal ilçəsindən götürülmüşdür[1]. Dünyada müstəqil it cinsi olaraq tanınmada, Türkiyədə təniz it çinsi hesab edilir. Üstəlik Türkiyə Kinoloji Federasiyası, o cümlədən Türkiyədə rəsmi Kangal təşkilatlarının görə Ankara Kangal Dərnəyi itin müstəqil cins olması üçün cədhlər göstərir.[2][3]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Orta Asiyadan gələn Kanqlı (Kəngər) türk boyunun adı bağlıdır.köpek ırkını da getirdiği düşünülür.[1]. Orxan Yılmaz "Kangal Köpeği / Tarihi-Tanıtımı-Yetiştirilmesi-Islahı" adlı kitabında “Kanqlı” türk boyunun Orta Asiyadan köç edərkən yanlarında üç şeyi gətirdiyini bilfirir: at, it və qoyun. 2003-ci ilin 11 avqust tarixində Kanqalla bağlı keçirilən I Beynəlxalq Kanqal Köpəyi Sinpoziumunda bu cinsin Türküstandan Anadoluya gətirilməsi təstiqlənir.

Kanqallar XVII əsrdən etibarən Osmalı sarayında istifadə edilir və samson olarak adlandırıldı[1]. Doğan Kartay həm "Türk Çoban Köpəyi Kanqal" kitabında həm də I Beynəlxalq Kanqal Köpəyi Simpoziumunda bu itlərin həmcinin Yeniçərilər tərəfindən hərbi məqsədlərlə istifadə edildiyini birdirmişdir. Osmalı dönəmində itin “samson” adlandırılması əsasən Roma ləhcəsində aslan mənasını verməsi ilə əlaqədardır.

Xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Kanqal köpəyi

Çəkisi: erkəklər 50 - 63 kq, dişi 41 - 54 kq, hündürlüyü 65 - 78 sm. Kanqal iti əsasən qoyun iti istiqamətlidir. Bununla belə onlaron qaruma xüsusuyyətləri vardır. Sahibinə sədaqətlidir. Üstəlik sahibinin sahibləndiyi hər şeyi qruya bilir. İt döyüşlərində istifadə edilir. Qulaq və quyruq nahiyyəsi çox vaxt kəsilir. Türkiyədə qoyun və ya davarları canavar, çaqqal və ayı kimi vəhşi heyvanlardan qoruyur. Kanqal itləri saatda 50 km (30 mil) qədər sürət yığa bilirlər. Afrika ölkələrinə ixrac edilmişdir. NamibiyaKeniyada kəndlilər tərəfindən keçi otarılmasında istifadə edilir. Effektivliyi ilə seçilir. Heyvanları hətta şirlərdən belə qoruya bilirlər. Bununla belə Afrikada nəslin davamlığını təmin etmək çətindir.

Övliya Çələbi özünün Səyahətnamə əsərində kanqaldan bəhs edir. Bu itlərin “aslan kimi güçlü” və cüssəli olduğunu yazır.

Bəslənmə[redaktə | əsas redaktə]

Kanqal gün ərzində uzun və ya kiçik yürüşə çıxarılmalıdır. Mülayim hava şərlərində çölə buraxılır[1]. Xəz baxımına ehtiycı yoxdur. Həftə ərzində bir dəfə xəzini tumarlamaq yetərlidir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Анатолийский карабаш, стр. 44–45. // Барановская И.Г., Вайткене Л.Д. Собаки. Серия: Большая иллюстрированная энциклопедия. Москва: Издательство "АСТ", 2016, 256 стр. ISBN 9785170954148.
  • Анатолийская овчарка (анатолийский карабаш), стр. 9. // Собаки. Породы, уход, разведение. Мини-атлас. Выпускающий редактор О.В. Жакова. Санкт-Петербург: Издательский Дом "Кристалл", 2002, 96 стр.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Kangal dog New Zealand Kennel Club. Erişim:20 Şubat 2012.
  2. Floyd, Jennifer. "A Viewpoint on the Anatolian Shepherd/ Kangal/ Akbash Debate." Anatolianworld.com. Shahbazin Anatolians, <http://www.anatolianworld.com/Landrace_Viewpoint.htm>.
  3. A Letter to FCI by the President of the Turkish Kennel Club Kangal.ca.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]