Kunaşir

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Kunaşir adası
rus. Остров Кунашир , aynu Кунашири, yap. 国後島
Kunashir Terra cut.jpg
44°05′00″N 145°59′00″E / 44.08333°N 145.98333°E / 44.08333; 145.98333Koordinatlar: 44°05′00″N 145°59′00″E / 44.08333°N 145.98333°E / 44.08333; 145.98333 (T)
Arxipelaq Kuril adaları
Akvatoriya Sakit okean Oxot dənizi
Ölkə Flag of Russia.svg Rusiya
Vilayət Saxalin vilayəti
Sahəsi 1.490 km²
Hündür nöqtəsi 1.819 m
Əhali (2007 ) 8.000 nəf.
Əhali sıxlığı 5,369 nəf./km²
Kunaşir (Rusiya)
Kunaşir
Kunaşir (Saxalin vilayəti)
Kunaşir
Commons-logo.svg Kunaşir adası Commonsda

Kunaşir adası (aynu Кунашири — Чёрный остров, yap. 国後島) — Kuril adalarına daxil olan Böyük Kuril cərgəsinin ən cənub adası. Federal bölgüyə görə Saxalin vilayəti Yujno-Kuril şəhər dairəsinə daxildir (Rusiya). Ancaq adaya Yaponiya iddia edərək onu Hokkaydo prefekturasının Nemuro dairəsi ərazisi hesab edir[1][2][3].

Aynca adanın adı Kunaşiri yəni Qara ada mənasını verir. Bu onun təbiətinə görə deyilmiş addır. Belə ki, tünd sıx meşələr və Tyatya vulkanı və üstəlik üç fəaliyyətdə olan digər vulkanların püskürdüyü küll ona bu adın verilməsinə səbəb olmuşdur[4].

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Adada ilk yaşayış əlamətlərinin yaşı ən azı 5 min il olaraq qiymətləndirilir[5].

Kunaşirin yerli əhalisi aynlar olmuşdur. Ancaq Cənubi Kuril adalarında rusların və ya yaponların birinci peyda olması mübahisələrə səbəb olmuşdur. Yaponların versiyasına görə ruslar bu adalara digər adalardan gec gəlmişlər. Hətta belə bir məlumat vardır ki, Masumae knyazlığına aid olan mənbələrdə onların Hokkaydoda araşdırma apararkən həmdə Cənubi Kuril Adalarında olduğu deyilir. 1635-ci ildə ekpedisiyalardan biri bölgəyə gəlmiş, Kunaşir və İturup adasının xəritəsini tərtib etmişdir[6]. 1643-cü ildə Cənubi Kuril adalarını hollandiya Maarten De Friza ziyarət etmiş və onun xəritəsini tərtib etmişdir[6]. Hollandlar İturup və Kunaşiri səhvən Hokkaydonun davamı hesab edirdilər. 1731-ci ildən aynlar Masumae knyazlığıba bac verməli olurlar. 1754-ci ildə tacir Hidays Kyubey Kunaşirin cənubunda ticari bir faktoriya açır. Elə həmin ildəcə Masumae knyazlığı adaya ticarət və balıqçılığa nəzarət etmək məqsədi ilə öz nümayəndəsini göndərmişdir.

Rus mənbələrində isə kazakların adaya gəlməsi zamanı aynların heç kimdən asılı olmadığı bildirilir. İvan Kozırevski 1713-cü ildə adada olmuş Kuril adalarınln və Hokkaydonun xəritəsini tərtib etmişdir. O qeyd edirdi ki, yerli əhali olduqca varlıdır. Onların matmaylardan asılı olub olmamasını dəqiq demək mümkün deyildir[7]. 1755-ci ildə aynlar Rusiya imoeriyasına yasaq adlı vergi verirdilər. Bu isə onların imoeriya təbəsi olmasını deməyə əsas verir. 1769-cu ildə rus İvan Çirnı aynların verdiyi məlumatlara Kunşirdə yaponlara məxsus qalanın olmasını məruzə etmişdir. 1811-ci ildə kapitan Vasiliy Qolovin Kuril adalarının xəritəsini tərtib edərkən Yaponiyaya məxsus olan qaladan atəşə tutulur. Nəticədə o özüdə daxil olmaqla 2 ilmüddətində yapon əsirliyində qalır[6]. Bu dan sonra uzun müddət ada rus nəzarətindən kənarda qalır. 1875-ci ildə Rusiya Bütün kuril adalarını Yaponiyaya güzəştə getməli olur. 1945-ci ildə İkinci Dünya müharibəsinin nəticəsi olaraq Kunaşir SSRİ ərazisinə çevrilir.

Kunaşir İkinci dünya Müharibəsində[redaktə | əsas redaktə]

1 sentyabr 1945-ci ildə Kuril desant əməliyyatı cərcivəsində Kunaşir adasına desant çıxarılır. 6 saatdan sonra adanın tamamən Sovet ordusu və Sakit okean donanması tərəfindən ələ keçirilmişdir. Sovet ordusu Yaponiya imperiya ordusunu tərk silah etdikdən sonra bütün Kuril adaları SSRİ nəzarətinə keçir[8].

Müharibədən sonrakı vəziyyət[redaktə | əsas redaktə]

Adalara SSRİ ərazisi elan edildikdən sonra üstəlik Rusiyanın heç bir dövlət başçısı adalarda olmamışdır. 2010-cu ildə Rusiya prezidenti Dmitri Medvedev 1 noyabr tarixində adada olmuşdur. Bu addım Yaponiya rəhbərliyində etiraza səbəb olur[9]. Hətta bu addımdan sonra Yaponiyanın Rusoyadakı səfiri geri çağrılmışdır[10]. 2011-ci ilin fevralında Cənubi Kuril adalarını Rusiyanın müdafiə naziri Anatoliy Serdyukov ziyarət edir. O 2020-ci il hədəflərində adaların silahlandırılacağını bəyan etmişdir[11]. 3 iyul 2012 ildə D. А. Medvedev artıq baş nazir kimi adanı ziyarət etmişdir.[12]

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Kurily Kunashir.svg

Ada şimal-şərqdən cənub-qərbə 123 km, eni 7 – 30 km[13] təşkil edir. Cənubu 8,5 km uzunluğa malik Veslovski yarımadası, şimalı isə Lovsov yarımadası ilə bitir. Adanın sahəsi 1490 km² təşkil edir.

Ada İturup adasından 22 km enə malik olan Yekaterina boğazı ilə ayrılır. Siretoko adasından isə Kunaşir boğazı ayırır. Kiçik Kuril cərgəsinə daxil adalardan Cənubi Kuril boğazı ilə ayrılır. Adada dörd fəaliyyətdə olan vulkan vardır:

Ada əsasən andezit, vulkanik kül, qum və balıqqulağından ibarətdir. .

Qoruq[redaktə | əsas redaktə]

10 fevral 1984 ildə Kuril qoruğu yaradılmışdır[14]. Onun ərazisində 84 növ yayılmışdır ki, onlar Rusiya Qırmızı kitaba daxil olmuşdur[15][16]

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Adada 8000 nəfər yaşayır (2007).

Yaşayış məntəqələri[redaktə | əsas redaktə]

Tamori kəndi (Qolovnino). İkinci Dünya Müharibəsinə qədər
Yujno-Kurilsk

Yujno Kurilsk yaşayış məntəqəsi adada yerləşən yeganə şəhər tipli qəsəbədir. Yujno Kurilsklə digər yaşayış məntəqələri arasında məsafə:

  • Otrada — 4 km;
  • Laqunnoe — 7 km, hərbi hissə;
  • Qoryaçi Plyaj — 8 km, sərhəd dəstəsi;
  • Mendeleevo — 24 km, aeroport;
  • Dubovoe — 50 km;
  • Qolovnino kəndi — 54 km.

Əhalisi olmayan yaşayış məntəqələri: Serqeevka, Urvitişovo, Zastava Dokuçaeva, Sernovodsk.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Nemuro dairəsinin xəritəsi  (yap.)
  2. Administrative map of Japan (As of April 1, 2009)  (ing.)
  3. Управление по вопросам Северных территорий общего департамента губернаторства Хоккайдо
  4. Пыжьянов Ф. И. Остров Кунашир и Малые Курилы. Топонимический словарь. — М., 1994. Браславец К. М. История в названиях на карте Сахалинской области. — Южно-Сахалинск, 1983
  5. Saxalin və Kurildə neolit mədəniyyəti
  6. 6,0 6,1 6,2 Нечаев А. (Январь 2002). "Покорение мохнатых". // Вокруг Света.— №1. http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/174/. İstifadə tarixi: 2015-09-21.
  7. Курильские острова // «Курилы-тур»
  8. Kuril desant əməliyyatı
  9. Эксперты: отзыв посла Японии из РФ связан с конфликтом Токио и Пекина | В мире | Лента новостей «РИА Новости»
  10. Отставка японского посла в России
  11. Cənubi Kuril silahlandırılır
  12. Medvedev ölkəsinin başladığı yeri ziyarət etmşdir
  13. Kunaşir
  14. ООПТ Российской Федерации — Государственный природный заповедник «Курильский»
  15. Заповедник «Курильский» − növ, RF Qırmızı kitabına daxil edilmişdir
  16. Rusiyanın Qırmızı kitabı