Leylufər Əliyeva

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Leylufər Əliyeva
Leylufər İmran qızı Əliyeva
Leylufer Aliyeva 01.jpg
Doğum tarixi 19 noyabr 1949 (1949-11-19) (70 yaş)
Doğum yeri Bakı
Vətəndaşlığı Azərbaycan Azərbaycan
Milliyyəti azərbaycanlı
Elm sahəsi Kimya
Elmi dərəcəsi Texnika elmləri doktoru
Elmi adı Professor
İş yeri AMEA Neft-Kimya Prosesləri İnstitutu
Təhsili Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutu (indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası)
Mükafatları "Tərəqqi" medalı — 2019
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Leylufər İmran qızı ƏliyevaAzərbaycan alimi, AMEA akad. Yusif Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun “Elmi-texniki informasiya” şöbəsinin rəhbəri, texnika elmləri doktoru, professor.

Ümumi məlumatlar[redaktə | əsas redaktə]

Leylufər İmran qızı Əliyeva 19 noyabr 1949-cu ildə Bakı şəhərində həkim ailəsində anadan olmuşdur. 1966-cı ildə Bakı şəhəri 15 saylı orta məktəbi bitirmiş və həmin il Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutuna (indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) daxil olmuşdur. 1971-ci ildə institutun kimya-texnoloji fakültəsini bitirərək, mühəndis-texnoloq ixtisasına yiyələnib. İnstitutda təhsil alan müddətdə “Tələbə Elmi Cəmiyyəti”nin işində fəal iştirak edərək, TEC-in qırmızı diplomuna layiq görülmüşdür. 1976-cı ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Y.H. Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun (NKPİ) əyani aspiranturasına daxil olmuşdur. L.İ.Əliyeva akademik S.C. Mehdiyevin bilavasitə rəhbərliyi ilə elmi tədqiqatlar aparmış və 1982-ci ildə kimya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün “Divinil-stirol oliqomerlərin epoksidləşməsi reaksiyasının tədqiqi və prosesin işlənib hazırlanması” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Müdafiədən sonra kiçik elmi işçi, elmi işçi, 1988-ci ildən etibarən böyük elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. 1992-ci ildə SSRİ Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə L.İ.Əliyeva “böyük elmi işçi” elmi adina layiq görülmüşdür. 2002-ci ildə “Oksigen və azot törəməli xətti olefinlər əsasında korroziyaya qarşı polifunksional inhibitorlar, mühafizəedici tərkiblər və onların komponentləri” mövzusunda doktorluq dissertasiyanı müdafiə etmiş və “Neft kimyası” ixtisası üzrə texnika elmləri doktoru alimlik dərəcəsini almışdır. 2002-ci ildən aparıcı elmi işçi və 2007-ci ildən etibarən NKPİ-da baş elmi işçi vəzifəsində 2011-ci ildən şöbə müdiridir. L.İ. Əliyevanın apardığı elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri 250-dən çox elmi əsərdə öz əksini tapmış, o cümlədən 23 müəlliflik şəhadətnaməsinin, Azərbaycan, Rusiya patentlərinin və kitabların müəllifidir. Onun rəhbərliyi altında 5 namizədlik və bir doktorluq dissertasiyaları yerinə yetirilmiş və müvəffəqiyyətlə müdafiə olunmuşdur. O, dəfələrlə Beynalxalq simpozium və konfranslarda çıxış etmiş, D.İ.Mendeleyev adına Ümumittifaq Kimya Cəmiyyətinin Respublika İdarə Heyətinin mükafatlarına layiq görülmüşdür. 2009-cu ildə Əliyeva L.İ. AMEA-nın Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir. NKPİ-nin nəzdində fəaliyyət göstərən Elmi və Müdafiə Şuralarının üzvü, "Neft kimyası və neft emalı prosesləri jurnalı"nın məsul katibidir. Elmi-kütləvi "Elm dünyası" jurnalının redaksiya heyətinin üzvüdür. L.İ.Əliyeva 1995-ci ildən respublika qadın hərəkatındə fəal iştirak edir və ilk elmi-tədqiqat və praktiki yönəmli "Qadın və inkişaf" mərkəzinin vitse-prezidentidir.

Elmi nailiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Müxtəlif mənşəli yüksək olefinlərin metaltərkibli katalizatorların iştirakı ilə oksidləşməsi üzrə tədqiqatlar aparılmışdır. Tərkibində oksigenli funksional qrupları saxlayan maddələrin xassələrini öyrənməklə yanaşı, onların əsasında bəzi çevrilmələr aparmaqla aminli birləşmələr sintez edilmişdir. Bu birləşmələrin metalları elektrokimyəvi və mikrobioloji korroziyadan müdafiə etmə xassələri təyin edilmişdir. Polifunksional korroziya inhibitorları və mühafizəedici tərkiblər yaradılmışdır. Müxtəlif kompleks metal birləşmələrin və sistemlərin iştirakı ilə neftin ikinci emalından alınan olefin tərkibli fraksiyaların oksidləşmə mərhələsində istifadə etməklə tullantısız texnologiya yaradılmışdır.

Elmi – təşkilati fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

  • NKPİ-nin Elmi Şurasının üzvü,
  • Doktorluq dissertasiyaların müdafiəsi üzrə Dissertasiya Şurasının üzvü,
  • “Neft – kimyası və neft emalı prosesləri” jurnalının (məsul katibi) və redaksiya heyətinin üzvü,
  • Y.H. Məmmədəliyev adına I-VIII Beynəlxalq Neft kimyası üzrə konfransların təşkilatçılarından biri;
  • I-II Rusiya – Azərbaycan “Neft kimyası və neft emalı problemlərinin həllində kataliz” adlı beynəlxalq elmi simpoziumun əsas təşkilatçılarından biri;
  • “Elm dünyası” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü,
  • MDU Bakı filialının bakalavr diplom işlərinin rəhbəri

Elmi tədqiqatları[redaktə | əsas redaktə]

Leylufər Əliyeva 1980-1990 illər ərzində tsıkloolefinlər sırası karbohidrogenlərin sintez üsullarını işləyib hazırlamış, cevrilmələrini öyrənmiş və alınan məhsulların səmərəli tətbiq sahələrini müəyyənləşdirmişdir. Divinil-stirol oliqomerinin oksidləşməsi yolu ilə aldığı lak və boyalar aparıcı təşkilatlar tərəfindən yüksək qiymətləndirilərək sənaye miqyasında istehsal olunmaq ücün tövsiyə edilmişdir. 1990-cı ildən etibarən k.e.d., prof., AMEA-nın müxbir üzvü V.M.Abbasovun rəhbərlik etdiyi NKPİ-nin “Metalların inhibitorlu mühafizəsi” laboratoriyasında çalışaraq, sərt şəraitlərdə işləyə bilən metalların korroziyaya uğramasının qarşısını ala bilən reagentlərin alınma sahəsində elmi tədqiqatlar aparmışdır.

Alınan inhibitorlar və bakterisidlər sənaye sınağından keçirilmiş və müəyyən edilmişdir ki, onlar neftçıxarma və neft emalı sənayesində yüksək göstəricilərlə tətbiq oluna bilərlər.

Aparılan tədqiqatlar nəticəsində L.İ.Əliyeva müxtəlif mühitlərdə korroziyadan mühafizə etmək üçün mineral yağlara aşqarlar almış və bu kompozisiyalar konservasiya mayeləri kimi sənayedə, kənd təsərrüfatında tətbiq olunmaq üçün tövsiyə edilmişdir.

Nəaliyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

  • 2009-cu ildə L.İ.Əliyeva AMEA-nın Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir.
  • AMEA akad. Y.H.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun “Elmi-texniki informasiya” şöbəsinin rəhbəri, kimya elmləri doktoru Leylufər Əliyeva Türkiyədə,[1][2] Rusiyada, Gürcüstanda müxtəlif konfranslarda və simpoziumlarda məruzə ilə çıxış etmişdir. Azərbaycanlı alimin məruzələri iştirakçılar tərəfindən böyük maraqla qarşılanmışdır.
  • 2010-cu ildə professor L.İ.Əliyeva Amerika Kimyaçılar Cəmiyyətinin üzvü seçilmişdir. Beynəlxalq Bioqrafik Mərkəz (Kembric, İngiltərə) professor L.İ.Əliyevanın adını "Dünya Kim Kimdir" 2012-ci ildin 29-cu nəşrinə (Who's is Who in the World 2012 29-th edition) daxil edilmişdir.
  • L.İ.Əliyeva Respublikanın qadın hərəkatində fəal iştirak edir, Azərbaycan “Qadın və inkişaf” mərkəzinin vitse-prezidentidir.

Əsas elmi əsərlərin adları[redaktə | əsas redaktə]

  1. Л.И. Алиева Изучение ингибирующих свойств комплексов на основе алкиламиноспиртов и нафтеновых кислот.”Protection of metals”. 1999, № 5, p. 551-559.
  2. Л.И Алиева. Многофункциональные защитные составы на основе эпоксиолигомера дивинила со стиролом. “Processes of petrochemistry and oil-refining”. 2001, № 4, p. 17-24.
  3. Л.И.Алиева, Бактерицид-ингибитор для защиты водных сред, зараженных СРБ на основе побочного продукта окисления олефинов”. Практика противокоррозионной защиты”. Moscaw. 2004, № 2, с.32-38.
  4. Л.И.Алиева, В.М. Аббасов, Ф.М.Велиева, Э.Г.Абдуллаева, Н.И.Мурсалов Оптимизация процесса получения нафтеновых кислот из Балаханской нефти. ”Petrochemistry ” 2005, v.45, № 2, p. 101-108.
  5. Л.И.Алиева Антикоррозионные композиционные составы для двухфазных кислых сред “Защита от коррозии и охрана окружающей среды” M. 1998 с.9-11.
  6. В.М.Аббасов, Л.И.Алиева, А.М.Самедов, Э.Г.Абдуллаева, Ф.Ч.Мусеибова. Изучение бактерицидных свойств солей природных нефтяных кислот «Процессы нефтехимии и нефтепереработки». 2004. № 2. с.18-25
  7. В.М.Аббасов, А.Г.Талыбов, Л.И.Алиева, Л.А.Махмудова. Синтез и изучение влияния эфиров нитроспиртов на жизнедеятельность сульфатвосставливающих бактерий «Petrochemistry». 2007. № 2. Т.47 С 150-153
  8. Л.И.Алиева, Р.Ф. Габибуллаев, В.М. Аббасов, А.Г.Талыбов, Л.А.Махмудова, Т.А. Исмаилов, Т.У. Ахмедов Консервационные масла на основе продукта нитрования алкенов ”Коррозия: материалы, защита”. 2007, №10, с.25 -31.
  9. А.М. Самедов, Л.И.Алиева, В.М. Аббасов, Ингибирующее и бактерицидное действие солей природных нафтеновых кислот при коррозии стали в морской воде. “Физикохимия поверхности и защита материалов” 2008, № 4, Т.44, с.427-431.
  10. В.М.Аббасов, Л.И.Алиева, А.М.Самедов Адсорбционные свойства алифатических аминоспиртов ингибиторов-бактерицидов типа «Каспий» “Физикохимия поверхности и защита материалов” 2009, Т.45, 1, с.502-509
  11. А.М.Самедов, Л.И.Алиева, В.М.Аббасов Изучение наводораживания и пластичности стали в присутствии ингибиторов-бактерицидов типа «Каспий» “Практика противокоррозионной защиты”. 2006. №1(39), с.35-42
  12. В.М.Аббасов, Л.И.Алиева, А.М.Самедов, Э.Г.Абдуллаева, Э.Ф.Султанов. Амиды нефтяных кислот как бактерициды-ингибиторы коррозии углеродистой стали. “Процессы нефтехимии и нефтепереработки” 2007, № 1, с.34-38
  13. Э.Б.Зейналов, В.М.Аббасов, Л.И.Алиева Нефтяные кислоты и коррозия. (обзор). Petrochemistry, 2009. V.49, №3 p. 203-211
  14. В.М.Аббасов, Л.И.Алиева, Э.Б.Зейналов, Л.М.Эфендиева, Л.Г.Нуриев Синтез нафтеновых кислот путем окисления нафтеновых концентратов в присуствии тетра (трипиридиламин)пента-Ni(Со)-дихлоридов Экологический вестник России, 2011, №9,с.24-29.
  15. A.G. Azizov, L.I.Aliyeva, Advancement in the Synthesis and Production of Polyalphaolefin Synthetic Oils. I. Synthesis of PAO Synthetic Oils with Acidic and Complex Catalysts,Processes of petrochemistryt and oil-refining 2010, т. 11, №1(41), p. 53-78
  16. Э.Б.Зейналов, В.М.Аббасов, Л.М.Эфендиева, З.З.Агамалиев,Л.Г.Нуриев, Г.Г.Насибова «Каталитическая Активность Нафтенов переходных металлов в реакции аэробного окисления нефтяной фракции, World of oil production, 2012, №2. p.42-57
  17. L.I.Aliyeva,Hany Abdel Lateef et al. Development of new eco-frendly corrosion inhibitors based on vegetable oil for protection from CO2 corrosion, Journ. of Chemistry,2012, (2), p.1185-1202
  18. Novel corrosion inhibitors for protection from CO2 corrosion Hany Abdel Lateef, V.M.Abbasov,L.I.Aliyeva, 2012.Germany, LAP Lambert Academic Publishing, 228 p.
  19. Hany M. Abd El-Lateef, V.M. Abbasov, L.I.Aliyeva, I.T. Ismayilov E.N.Efremenko, S.A. Mamedxanova Adsoption & Corrosion Inhibitive Properties of Novel Surfactants in the Series of fatty Acids based on Palm Oil on Carbon Steel in CO2-containing Solution İntern. Research Journal of Pure&Applied Chemistry, 2014, 4(3), p.299-314

Kitblar[redaktə | əsas redaktə]

  • V.M.Abbasov, F.İ.Səmədova, Q.M.Qasımov, L.İ.Əliyeva / Neft və neft-kimya məhsullarına Azərbaycan Respublikasının Dövlət Standartı. Bakı "Elm" 2012
  • Hany A.Abd El-Lateef, V.M.Abbasov, L.I.Aliyeva. / Novel corrosion inhibitors for protection from CO2 corrosion. Development of Eco-friendly surfactants based on vegetable oils for Protection streel pipelines from CO2 corrosion. LAP Lambert Academic Publishing. Germany, Saarbrücken 2012.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://www.science.gov.az/az/index.php?id=5964
  2. http://www.ameankpi.org/NKPI/xeberler/elanlar.html