Lobnor dialekti

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Lobnor dialekti və ya Lobnor diliqarluq qrupuna daxil olan türk dili və ya uyğur dilinin şərq dialekti.

Təsnifi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Daha yeni tədqiqatlar göstərir ki, Lobnor dilinin xüsusiyyətləri onun digər uyğur dialektləri ilə əlaqəsini təsdiqləyir. Bəzi tədqiqatçılar lobnorlular ilə qırğızlar arasında sıx əlaqəyə dair fərziyyələr irəli sürmüşlər, lakin türk dillərinin təsnifatında ənənəvi meyarları nəzərə alındıqda, Lobnor dialektinin cənub-şərq türk dillərinin şərq qoluna aid olduğunu təsdiq etmək mümkün olar.[1]

Hər halda, Lobnor dialektinin dil xüsusiyyətləri onun digər uyğur dialektlərindən fərqli özünəməxsus xüsusiyyətləri olduğunu göstərir. Bu xüsusiyyətlərə ciddi ahəng qanunu, mütərəqqi samitlərin assimilyasiyası, ahəng qanunu və mütərəqqi assimilyasiya nəticəsində yaranan bəzi törəmələrin və inyektiv şəkilçilərin müxtəlif icrası, genitiv-akkusativ yaxınlaşma, sadə indiki/gələcək zaman və s. aiddir. Güman edilir ki, samitlərin mütərəqqi assimilyasiyası türk dillərinin bu sahədə təmaslarının nəticəsidir, qalan xüsusiyyətlər isə Lobnor dialektinin daxili inkişafına aiddir. Belə ki, özünəməxsus xüsusiyyətlərinə görə başqaları tərəfindən lobnorluların dilini uyğur dilinin ləhcəsi kimi deyil, özünəməxsus dil kimi təsnif etmək təklifləri də olmuşdur. Odur ki, dili dialektdən ayırmaq üçün ümumi qəbul edilmiş meyar yoxdur. Bəzi hallarda dili müəyyən etmək demək olar ki, qeyri-mümkündür və ya dialekt yalnız linqvistik sübutlarla məhdudlaşır. Buna baxmayaraq, sosial, mədəni və siyasi meyarların köməyi ilə əsasən linqvistik meyarlara əsaslanaraq belə güman etmək olar ki, Lobnor regionunda danışılan dil müstəqil dil sayıla bilməz və böyük ehtimalla müasir uyğur dilinin ləhcəsidir.[1]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. 1 2 Esmael Abdurehim. AN ENDANGERED TURKIC VARIETY IN CHINA: THE LOPNOR DIALECT OF UYGHUR.