Mühasib

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Mühasib (alm. Buchhalter‎, Buch — kitab, Halter — sahib) — qüvvədə olan qanunvericiliyə uyğun olaraq mühasibat sistemi üzərində işləyən mühasibat mütəxəssisi[1].

"Mühasib" sözü — kitab sahibi orta əsrlərin sonunda yaranmışdır[2]. 1498-ci ildə alman millətinin Müqəddəs Roma İmparatoru I Maksimilian Xristof Ştexer "mühasib" təyin etdi[3]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Tarixçilərdə mühasibat uçotunun meydana gəldiyi və insanların bu fəaliyyət sahəsi ilə peşəkarlıqla məşğul olmağa başladıqları zamanın birmənalı sübutları yoxdur. Orta əsr fərziyyəsinə görə, mühasibat XIII əsrin sonu və XIV əsrin əvvəllərində Şimali İtaliyada ortaya çıxdı[4][5]. Digərləri mühasibat uçotunun Qədim Roma dövründən başladığına inanırlar. Şimali İtaliyadakı ticarət və bank şirkətlərində cüt mühasibat aparılırdı[6]. İlk mühasiblərin təsadüfən mühasibat icad etdiyi orta əsr tacirləri olduğuna inanılır. Cenoa tacirləri ilk növbədə ikili mühasibat aparırdılar. Digər bir fərziyyə mühasibat uçotunun Cenova, Venesiya, Florensiyada 1250-1350-ci illər arasında meydana çıxmasıdır[7].

Millətlər Birliyi[redaktə | əsas redaktə]

1997-ci ildən əvvəl Birləşmiş Krallıq, Kanada, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Honq Konq və digər bir çox dövləti əhatə edən Millətlər Birliyində ümumiyyətlə tanınan mühasibat keyfiyyətləri Sertifikatlı Mühasib (ACCA), İcazəli Mühasib (CA və ya ACA), Sifarişli Mühasib ( ACMA) və Beynəlxalq Mühasib (AAIA)[8]. Müəyyən ölkələrdəki digər xüsusiyyətlərə Sertifikatlı Cəmiyyət Mühasib (CPA - İrlandiya və CPA - Hong Kong), Sertifikatlı Peşəkar Mühasib (CPA - Kanada), Sertifikatlı İdarəetmə Mühasib (CMA - Şri Lanka), Sertifikatlı Təcrübəli Mühasib (CPA - Avstraliya) , İctimai Mühasiblər İnstitutunun üzvləri (Avstraliya), eləcə də Sertifikatlı Bir Mühasib (CPPA - Yeni Zelandiya) daxildir[9][10].

Şotlandiyanın İcazəli Mühasiblər İnstitutu (ICAS) 1854-cü ildə Krallıq Nizamnaməsini aldı və dünyanın mühasiblər üçün ilk peşəkar orqanıdır.

Peşəkar mühasib[redaktə | əsas redaktə]

Peşəkar mühasib — Beynəlxalq Mühasiblər Birliyinin rəsmi terminidir. Bu beynəlxalq təşkilatın qəbul etdiyi standartlara görə, aşağıdakı peşələr "peşəkar mühasiblərə" aiddir: baş mühasib, auditor, maliyyə direktoru və vergi məsləhətçisi.

Hesablama[redaktə | əsas redaktə]

Mühasibat avtomatlaşdırması olmadığı dövrdə hər hansı bir müəssisənin böyük mühasibat uçotu mühasibləri arasında əhəmiyyətli bir mühasibat təbəqəsi var idi — aralarında bir və ya bir neçə qəti şəkildə ayrılmış hesablar haqqında məlumat toplayan işçilər və ikiqat giriş mexanizminin hər biri tərəfindən ayrı-ayrılıqda istifadə edilməməsi xarakterik idi. mühasibat yazışmaları aparılmadı, bu da tez-tez baş mühasib və ya onun müavini tərəfindən həyata keçirilən sonrakı balanslaşdırma aktında səhvlərə səbəb oldu[11].

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Vikilüğətdə Mühasib ilə əlaqəli söz izahı var.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Cahan, Steven F.; Sun, Jerry (2014-08-11). "The Effect of Audit Experience on Audit Fees and Audit Quality". Journal of Accounting, Auditing & Finance (ingilis). 30 (1): 78–100. doi:10.1177/0148558x14544503.
  2. For example, in 2009 in Ontario, Canada, national firms employ 4,425 Chartered Accountants, which is less than 50% of the members in public practice.(Chartered Accountants in National Firms in Ontario, Canada Arxivləşdirilib iyul 6, 2011, at the Wayback Machine) As total membership is 33,146, the national firms employ about 13% of all Chartered Accountants in Ontario. (Ontario Chartered Accountants demographics Arxivləşdirilib iyul 6, 2011, at the Wayback Machine) Most of the members are employed in industry, with the majority in small and medium sized enterprises.
  3. Соколов, Ярослав Вячеславович (2005). Основы теории бухгалтерского учета. М.: Финансы и статистика. 42. ISBN 5-279-01937-2.
  4. Accountants Institute
  5. United Kingdom, Intellectual Property Office, Concept House, Cardiff Road, Newport, NP10 8QQ. "Intellectual Property Office". www.ipo.gov.uk (English). İstifadə tarixi: 2016-04-11.
  6. Perks, R.W.(1993): Accounting and Society. Chapman & Hall (London); ISBN 0-412-47330-5. p.16
  7. "Происхождение бухгалтерии: античность и средневековье".
  8. Enrolled Agent Information, Internal Revenue Service, U.S. Dep't of the Treasury, at [1].
  9. "Recognised Supervisory Body List". www.AuditRegister.org.uk. İstifadə tarixi: 2 August 2017.
  10. team, FRC web. "FRC". www.FRC.org.uk. İstifadə tarixi: 2 August 2017.
  11. Вера Хомичевская. 1С:Предприятие 8.0. Управление производственным предприятием. Ведение бухгалтерского учёта. Самоучитель. БХВ-Петербург, 2006. Стр 77