Mərzə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Mərzə
}}
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Şöbə: Örtülütoxumlular
Sinif: İkiləpəlilər
Yarımsinif: Lamiid
Sıra: Dalamazçiçəklilər
Fəsilə: Dalamazkimilər
Cins: Qaraqınıq
Növ: Mərzə
Elmi adı
Origanum majorana L.[1]
Sinonimlər
* Majorana hortensis Moench
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   32631
MBMM   497762
GEİŞ   t:
IPNI   ???

Mərzə, Mərzənguş, Mayoran və ya Duşitsa (Origanum majorana, syn. Majorana hortensis Moench, Majorana majorana (L.) H. Karst[2]) — dərman bitki növü.

İstifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Mərzənin xammalı otudur. Tam çiçəkləmə dövründə birinci çalımdan yığılır. İkinci çalım boy uzatma tədbiri kimi aparılır. Cavan, yaxşı yarpaqlamış budaqlarında və çiçək qruplarında efir yağları vardır. Onlar rutin, askorbin turşusu, karotin və aşı maddələri ilə zəngindir.Mərzənin otu quru və təzə halda ətirli ədviyyat kimi kolbasa hazırlan masında, xiyar və pomidorun duza qoyulmasında, salatlarda, şorbalarda, balıq və tərəvəz yeməklərində (ikinci yeməkələrdə) istifadə edilir. Mərzədən alınan efiryağları isə ətriyyat-kosmetika sənayesində istifadə olunur. Mərzənin otu tibbi praktikada mərkəzi sinir sistemini sakitləşdirici kimi, mədəbağırsaq fəaliyyətini sitimullaşdıran vasitə kimi, iflic, asma, əsəb, xəstəliklərində, öyümə-qusma zamanı, qadınlarda aybaşı pozulmasında, rematizm və s. xəstəliklərdə tətbiq edilir. Mərzə həm də yaxşı balverən bitkidir.[3]

Yay aylarında mərzənin təzə göyü (göyərtisi) müxtəlif yeməklərdə, şorbalarda, salatlarda ət yeməklərində istifadə edilir. Mərzə bütün yeməklərə xüsusi cazibə və orijinal dad verir. Göy soğan, mərzə, şüyüdəvəlikdən, çox vitaminli bir salat alınır və orqanizmdə yaxşı mənimsənilir.Mərzənin bütün yerüstü hissəsi efir yağları ilə zəngin olduğundan tibbin müxtəlif sahələrində, birinci növbədə isə aromaterapiyada istifadə edilir.Mərzinin efir yağı sarımtıl rəngli, şirintəhər dadlı, büzüşdürücü ətirli mayedir. Onun iyi optimizmin və öz gücünə inamın simvolu hesab edilir.Əgər otaq mütəmadi olaraq mərzə ətri ilə havalandırılsa əla effekt alınır və əsəb sisteminə xeyir edir. Aqre siya azalır, əsəblər sakitləşir əhval-ruhiyyə yaxşılaşır, gümrahlıq və nəfəsalma yüksəlir. Daha yaxşı effekt almaq üçün yaxşı olar ki, ətirli lampalar (aromalampalar) istifa də olunsun.[3]

Mərzədən alınmış efir masaj vaxtı və ya müalicə kimi də istifadə etmək olar. Məsələn onu ostraxandroz, gərilmə və ayaqlardakı ağırlaşmaları aradan qaldırmaq üçün tətbiq etmək olar. Bundan başqa o ev şəraitində kosmetologiya üçün də yararlıdır. Bu efir yağları ilə ziyilləri, keratozları və qabarları aradan qaldırmaq olar. Bu yağdan 3-4 damcı hər hansı bir bitki yağına əlavə etmək və müntəzəm olaraq problemli yerə sürtmək kifayətdir.Mərzədən alınmış efiryağlarını saça, üzə və bədənə qulluq vasitə lərinə də əlavə etmək olar. Mərzə yağı əl və ayağa sürtüldükdə də yaxşı təsir edir. Onun müvafiq kremlərə və gellərə əlavə edilməsi əl və ayaq dərisini yumşaq, elastiki və gözəl edir.Göründüyü kimi mərzənin təsir dairəsi olduqca geniş dir. Özünün pozitiv (müsbət) təsirlərinə görə mərzə başqa xeyirli bitkiləri bir neçə dəfə ötüb keçir.[3]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Bağ mərzəsi (Majorana hortensis Moench) 4 mərzə növündən biri olub çox qədim zamanlardan Misirdə, Elladada (Yunanıstan) və Romada mədəni şəkildə məlum idi. Burada o ədviyyə, dərman və dekorativ bitki kimi qiymətləndirilirdi. Mərzə cinsinin latın adı tərcümədə daimi, unudulmaz, əbədi, uzunömürlü mənasını verir. Bu ad ona çiçəyinin güclü və davamlı ətirli iyinə görə veril mişdir. Aralıq dənizi ölkələrində mərzə qədim zamanlardan bağça-bağlarda becərilmişdir. Bağ mərzəsi adı da buradan götürülmüşdür. Hal-hazırda Avropa, AsiyaAmerika kontinentində (qitələrində) geniş becərilir. Bağ mərzəsi Rusiyanın Avropa hissəsində birillik bitki kimi Orta Asiyada isə çoxillik bitki kimi becərilir.[3]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Origanum majorana information from NPGS/GRIN". ars-grin.gov. http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?25912. İstifadə tarixi: 2008-03-08.
  2. "Germplasm Resources Information Network (GRIN)". http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxgenform.pl?language=en. İstifadə tarixi: 2011-11-23.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 H. S. HÜMBƏTOV, V. V. BƏŞİROV V. R. MOHUMAYEV " YAĞLI VƏ EFİR YAĞLI BİTKİLƏR" BAKI 2016

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]