Maxaraştra

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Maxaraştra - (maratx dilində:महाराष्ट्र, ingilis dilində:Maharashtra) — Hindistanın mərkəzi hissəsində ştat. Əhalisi 112 372 972 nəfər (2011). Paytaxtı və ən iri şəhəri Mumbai (əvvəlki adı Bombey), ən geniş yayılmış dillər - maratx və ingilis dilləri. Əhalisinin sayına görə Hindistanın ikinci, ərazisinə görə üçüncü ştatı.

Ştatın adı sanskrit dilində Maha (böyük) və Rashtra (ölkə) yaranmışdır, "böyük ölkə" mənasında izah olunur.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Ştatın ərazisi- 307 713 km²-dir. Maxaraştra Qucarat, Madxya-Pradeş, Çxatticqarx, Telanqana və Qoa ştatları ilə həmsərhəddir, qərbdə ştat Ərəbistan dənizi ilə əhatə olunmuşdur. Maxaraştra ilə Qucarat arasında Dadra və Naqar-Xaveli ittifaqının ərazisi yerləşir. Qərbi Qxat dağı sahil buyunca ştatın şimalından cənubuna doğru uzanır və orta yüksəkliyi 1200 m.-ə çatır. Ştatın ən hündür nöqtəsi Əhmədnaqar dairəsinin Nasik şəhəri yaxınlığında yerləşən Kalbusay zirvəsidir(1646 m). Qxat dağ silsiləsindən qərbdə sahilboyu ərazidə eni 50-80 km olan Konkan düzənliyi, Qxat dağından şərqdə isə Dekan yaylası yerləşir.

Maxaraştranın iqlimi may ayının əvvəllərindən iyunun əvvəllərinədək davam edən tropik mussonlarla müşayət olunan isti yay dövründən və iyundan oktyabra qədər davam edən musson mövsümü ilə səciyyələnir. Ən çox yağıntı Qxat dağlarının qərb yamaclarının və sahilboyu düzənliklərin payına düşür. Yaylanın daxili rayonlarında daha quru iqlim üstünlük təşkil edir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

VIII əsrdən 973-cü ilədək bu ərazi Raştrakutlar dövlətinin tərkibinə daxil olmuşdur. [[973]-cü ildən bu ərazidə Çalukya sülaləsi tərəfindən idarə olunan dövlət, 1189-cu ildən isə Yadovlar dövləti yaranmışdır. 1317-ci ildə Dehli sultanlığının qoşunlarının hücumları nəticəsində Yadovlar dövlətinə son qoyulmuşdur.

XX əsrin əvvəllərində müasir Maxaraştra ərazisində Bombey, Heydərabad və Mərkəzi əyalətlərin bir hissəsi yerləşirdi. Bombeyin ərazisi Maxaraştranın bütün ərazisinə yayıldıqdan sonra 1961-ci ildə bu ərazi dil əlamətlərinə əsasən Qucarat və Maxaraştra ştatlarına bölündü.

Ən yeni dövrdə Maxaraştra ştatında dəfələrlə induizm ardıcılları ilə müsəlmanlar arasında silahlı toqquşmalar baş vermiş, bundan başqa, burada dəfələrlə xarici müəssisələrə qarşı terror aktları törədilmişdir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

2011-ci ilin siyahıyaalınmasına əsasən ştatın əhalisi 112 372 972 nəfərdir. Bu göstəriciyə görə Maxaraştra dünyada ən çox əhali məskunlaşan inzibati ərazi bölgüsüdür. Əhalinin sıxlığı hər kv². km.-ə 365,19 nəfər təşkil edir. Şəhər əhalisi ştatın bütün əhalisinin 42,4 %-ni təşkil edir. Əhalinin savadlılıq səviyyəsi - 77,27 % (kişilər - 86,2 % və qadınlar - 67,5 %). Ştatın rəsmi dili Maratx dilidir, 2011-ci ilin siyahıyaalınmasına görə bu dil ştatın əhalisinin 68,89 %-nin ana dilidir. Bundan başqa, xindi (11,04 %), urdu (7,13 %), qucarat (2,39 %), kannada (2,38 %), ingilis və s. dillər və dialektlər yayılmışdır.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Reu, Pandit Bisheshwar Nath (1997) [1933]. History of the Rashtrakutas (Rathodas). Jaipur: Publication Scheme. ISBN 81-86782-12-5.
  • Pollock, Sheldon (2006) [2006]. The Language of the Gods in the World of Men: Sanskrit, Culture, and Power in Premodern India. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-24500-8.
  • Rao, Seshagiri, L.S (1988) [1988]. "Epic (Kannada)". In Amaresh Datta. Encyclopaedia of Indian literature – vol 2. Sahitya Akademi. ISBN 81-260-1194-7.
  • Rice, E.P. (1982) [1921]. Kannada Literature. New Delhi: Asian Educational Services. ISBN 81-206-0063-0.
  • Rice, B.L. (2001) [1897]. Mysore Gazetteer Compiled for Government-vol 1. New Delhi, Madras: Asian Educational Services. ISBN 81-206-0977-8.

Xarici keçid[redaktə | əsas redaktə]