Pakistan Müsəlman Liqası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Pakistan Müsəlman Liqası

urdu مسلم لیگ
benq. মুসলিম লীগ
Flag of the Pakistan Muslim League (Q).svg
Lider Məhəmməd Əli Cinnah
Ləyaqət Əli Xan
Xoca Nəzməddin
Fatimə Cinnah
Qurucu Məhəmməd Əli Cinnah
Quruluş tarixi 14 dekabr,1947
Dağılma tarixi 27 oktyabr,1958
Baş qərargah Kəraçi
İdeologiya Kapitalizm
Mətbuat orqanı Daun

Pakistan Müsəlman Liqası(urdu مسلم لیگ,benq. মুসলিম লীগ)— Hərəkatının müstəqil bir millət əldə etməsinə rəhbərlik edən Ümumdünya Hindistan Müsəlman Birliyinin əsl varisi idi. Ölkənin baş nazirlərindən beşinin bu partiyaya üzv olduğu, yəni Ləyaqət Əli Xan, Xoca Nəzməddin, Məhəmməd Əli Buğra, Çaudri Məhəmməd Əliİsmayıl İbrahim məlumdur. Müsəlman Birliyi 1955-ci ildə Birləşmiş Cəbhə kimi tanınan bir siyasi ittifaq tərəfindən Təsis Məclisinə seçkilərdə məğlub oldu. Ancaq Baş nazir Çaudri Məhəmməd Əli və Baş nazir Çundrigar azlıqların hökumətinə rəhbərlik etmək üçün təyin edildi. Partiya 1958-ci ildə Pakistan Ordusunun baş komandanı general Məhəmməd Eyyub Xanın Döyüş Qanunu elan etməsindən sonra dağıldı. [1]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Cinnah (mərkəzdə) və Müsəlman liqasının təsisçiləri

Pakistanın bünövrəsində, Bütün Hindistan Müsəlman Birliyinin prezidenti Jinnah, yeni millətin baş qubernatoru oldu və Müsəlman Birliyinin baş katibi Liaquat Ali Han baş nazir oldu. Ümumdünya Müsəlman Birliyi 1947-ci ilin dekabrında ləğv edildi və iki təşkilat, Müsəlman Birliyi və Hindistan Birliyi Müsəlman Birliyi, ilk olaraq Pakistandakı ilk varisi oldu. Cinnah 17 dekabrda Müsəlman Birliyinin prezidenti vəzifəsindən istefa etdi və iki Müsəlman Birliyinin müvafiq olaraq lideri seçildi. Xaliquzzaman, Müsəlman Birliyinin (Pakistan) prezidenti və Məhəmməd İsmayıl, Hindistan Birliyi Müsəlman Birliyinin prezidenti olaraq.

İdeologiya[redaktə | əsas redaktə]

Partiya bölünmədən sonrakı ilk illərdə əsas rəhbər partiya olaraq qaldı. Liaquat Ali Xanın başçılığı altında ML hökuməti Məqsədlər Qətnaməsini uğurla hazırladı. Xan mütərəqqi olmasına baxmayaraq, dini dəyərlərə və prinsiplərə uyğun olaraq konstitusiya islahatları həyata keçirdi. Partiya bununla birlikdə Xoca Nəzməddin altında mühafizəkar bir platforma qəbul etdi. Nazimuddin bərabər azlıqların hüquqlarına qarşı çıxdı və beləliklə partiya mütərəqqi elitanın bir çoxunun dəstəyini itirdi. Ancaq siyasətinin çoxunu hər cür azadlıq və bərabərliyi təşviq edən Bogra və Əli kimi varisləri ləğv etdilər.

Partiyanın iqtisadi siyasəti kapitalist tərəfdarı idi. Xan və Buğra kimi Baş nazirlər Qərb üslublu bir iqtisadiyyatın tərəfdarları idilər və İqtisadi liberalizmi və Maliyyə konservatizmini təbliğ etdilər. 1950-ci illərdə Pakistan, CENTO və SEATO kimi kapitalist tərəfdarı olan sazişlərə imza ataraq ölkədə kommunist təsiri ehtimalını aradan qaldırdı. Müsəlman Birliyinin İslamı dəstəklədiyinə baxmayaraq, partiya sələmçilik ödənişlərinə qarşı heç bir tədbir görmədi, dini partiyaların tənqidlərini çəkdi

Partiyanın sonu[redaktə | əsas redaktə]

Cinnah 1948-ci ilin sentyabrında öldü və 1951-ci ilin oktyabrında Liaquat öldürüldü. İki böyük lideri qarət edərək Liqa dağılmağa başladı. 1953-cü ilə qədər Liqa daxilindəki fikir ayrılıqları bir neçə fərqli siyasi partiyanın yaranmasına səbəb oldu. Liaquat, 1953-cü ilin aprelində vəzifəsindən kənarlaşdırılan benqaliyalı Xoca Nəzməddin tərəfindən yerinə yetirildi. Pakistan iğtişaşlar və qıtlıq tərəfindən darmadağın edildi və 1955-ci ilin May ayında ilk milli seçkilərdə (dolayı səsvermə sistemi ilə) Liqa çox ağır oldu. məğlub oldu.

1958-ci ilin oktyabrında Ordu hakimiyyəti ələ keçirdi və Məhəmməd Eyyub Xanın hərbi vəziyyət rejimi bütün siyasi partiyalara qadağa qoydu. Bu köhnə Müsəlman Birliyinin sonu idi.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Archived copy". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-29.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]