Pal Erdöş

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Pal Erdöş
Pál Erdős
Erdos budapest fall 1992.jpg
Doğum tarixi: 26 mart 1913(1913-03-26)
Doğum yeri: Budapeşt, Avstria-Macarıstan
Vəfatı: 20.09.1996
Vəfat yeri: Varşava, Polşa
Vətəndaşlıq: Macarıstan
Elm sahəsi: Riyaziyyat
Alma mater: Budapeşt universiteti
Elmi rəhbəri: Lipot Fejer
Tanınır: Kombinatorika,Qraflar nəzəriyyəsi,Ədədlər nəzəriyyəsindəki nailiyyətlərinə görə
Mükafatları: Volf mükafatı (1983/84)
Kol mükafatı (AMS Cole Prize, 1951)

Pal Erdöş (mac. Erdős Pál; 26 mart 1913, Budapeşt20 sentyabr 1996, Varşava) — XX əsrin ən görkəmli riyaziyyatçılarından biridir. Müasir riyaziyyatın müxtəlif sahələrində: kombinatorika, qraflar nəzəriyyəsi, ədədlər nəzəriyyəsi, riyazi analiz, yaxınlaşmalar nəzəriyyəsi, çoxluqlar nəzəriyyəsiehtimal nəzəriyyəsidə işləmişdir. Bir çox riyazi mükafatlarla elecə də, Volf mükafatı ilə təltif olunmuşdur.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Pal Erdöş martın 6-sı, 1913-cü ildə Budapeştdə (o dövrdə Avstriya-Macarıstan)doğulmuşdur. O, ziyalı yəhudi mənşəli ailənin (Anna və Lajos Erdöşun) sağ qalan yeganə övladı olmuşdu. Onun hər iki valideyni ixtisasca riyaziyyatçı idi və bir müddət aliməktəb müəllimi olaraq işləmişdilər. Onun riyazi qabilliyəti çox erkən yaşında özünü göstərmiş, belə ki hələ dörd yaşı olarkən o beynində dört tərtibli rəqəmlər üzərində vurma əməliyyatı aparırdı. O uşaq yaşlarından valideynlərindən riyaziyyat haqda çox şey öyrənmişdir. Erdöş öz valideynlərini həmişə böyük sevgi ilə xatırlayardı.

16 yaşında atası ona ən sevdiyi iki bölmə ilə-sonsuz sıralar və çoxluqlar nəzəriyyəsi ilə tanış edir. Universitet illərində o hər ay çıxan KöMal jurnalanda müxtəlif riyazi problemləri həll edirdi.

Erdöş sonralar müstəvi həndəsəsinə aid müxtəlif məqalələr yazır. 1934-cü ildə, 21 yaşında riyaziyyat sahəsində doktorluq dərərcəsi alır.

Karyerası[redaktə | əsas redaktə]

Elmi naliyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Ədədlər nəzəriyyəsi

Kombinatorika

Erdöş ədədi[redaktə | əsas redaktə]

Erdöş ədədi hər hansı alimin həmmüəlliflik baxımından Pal Erdöşə nə qədər yaxın olduğunu göstərir. Pal Erdöş digər tanınmış alimlərlə ən çox əməkdaşlıq etmiş riyaziyyatçı sayılir. Onunla həmmüəllif olmuş alimlərin sayı 511-dir. Bu alimlərin Erdöş ədədi tərifə görə 1-ə bərabər götürülür. Erdöş ədədi 1-ə bərabər olan alimlə həmmüəllif olmuş digər alimin Erdöş ədədi 2-yə bərabərdir və s. Amerikanın Oakland Universitetinin The Erdős Number Project [1] layihəsinin nəticələrinə görə tanınmış riyaziyyatçıların Erdöş ədədi kifayət qədər kiçikdir. Məsələn, Fields medalına layiq görülmüş riyaziyyatçıların Erdöş ədədi orta hesabla 3-ə bərabərdir [2]. Qeyd etmək lazımdır ki, Oakland Universitetinin "The Erdős Number Project" layihəsində bütün məşhur mükafatçıların (Nobel, Fields, Wolf, Abel, Steele və s.) Erdöş ədədləri ayrıca siyahılar şəklində göstərilib [3]. Bu layihədə həmçinin indiyə qədər bütün dünya alimləri arasında Erdöş ədədi 2-ni aşmayan alimlərin siyahısı müəyyənləşdirilmişdir [4]. Hər bir riyaziyyatçı öz Erdöş ədədini Amerika Riyaziyyat Cəmiyyətinin Mathematical Reviews bazasının Collaboration Distance səhifəsində Use Erdős duyməsini basmaqla hesablaya bilər.

Sənədli film[redaktə | əsas redaktə]

N bir ədəddir

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. The Erdős Number Project, Oakland University
  2. Erdős number, Wikipedia
  3. Erdös numbers of some famous scientists
  4. List of all people with Erdos number less than or equal to 2, The Erdős Number Project, Oakland University

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]