Pilzov çay xərçəngi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Pilzov çay xərçəngi
Pontastacus pylzowi
Astacus fluviatilis - - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBAINV0274 097 01 0004.tif
Elmi təsnifat
Aləmi:Heyvanlar
Yarımaləm:Eumetazoylar
Bölmə:İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə:İlkağızlılar
Ranqsız:Ecdysozoa
Tip:Buğumayaqlılar
Yarımtip:Xərçəngkimilər
Sinif:Ali xərçənglər
Dəstə:Onayaqlılar
Növ: Pilzov çay xərçəngi
Elmi adı
Pontastacus pylzowi Skorikov, 1911
Mühafizə statusu
Status iucn3.1 VU.svgen:Vulnerable species
Həssas növlər
Vulnerable (IUCN 3.1)
BTTSMB  ???
Commons-logo.svg
Şəklin VikiAnbarda
axtarışı

Pilzov çay xərçəngi - (lat. Pontastacus pylzowi ) Pulcuqluqanadlılar dəstəsinin növüdür. Məhdud areallı endemik növdür. Arealı Respublikamızın daxilindədir. Respublikamızın şirin sularında cinsin 2 növü yayılmışdır.[1]

Qısa təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Orta ölçülü çay xərçəngidir. Karapaks yumurtavari olub, gözlərin arxasında və rostrumun əsasında tikancıqvari çıxıntılara malikdir. Baş – döş və qarıncıq yığcam, axımlı və silindrik formadadır. İri qısqacları var. Qısqacın hərəkətsiz tayının daxili səthində girinti-çıxıntı yoxdur, onun xarici səthi isə hamardır. Qısqacın barmaqları bir-birinə yaxınlaşarkən onların arasında, demək olar ki, boşluq qalmır. Rostrum qısa və enli olub, yaxşı inkişaf etmişdir.[2] Çayların sanitarları olub, zooloji tədqiqatlardaqida obyekti kimi əhəmiyyət kəsb edir.

Yayılması və Sayı[redaktə | əsas redaktə]

Böyük Qafqazın cənub yamaclarındakı çaylarda – Qanıx, Talaçay, Girdimançay, Əyriçay, Göyçay çaylarında və onların qollarında rast gəlinir. Arealında hiss olunacaq dəyişilmə nəzərə çarpmır, sayı sürətlə azalır. Azsaylı növ olub, areal daxilindəki sularda hər 100 kv.m sahədə 1, nadir hallarda 2 fərdə rast gəlinir. [3]

Həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Yatağını iri daşlar örtən və arabir bitkilərdən ibarət adacıqlara malik olan və daimi suyu olan dağ çaylarının dağətəyi hissələri. Gecə həyat tərzi keçirir. Sutkanın işıqlı vaxtları daşların və bitki köklərinin altındakı yuvacıqlarda gizlənir. Ayrı cinsli heyvan olub, daxili mayalanmağa və birbaşa (düzünə) inkişafa malikdir. Dişi fərd yumurtalarını ayaqlarına (pleopod) yapışdıraraq gəzdirir.[4] Digər çay xərçəngləri kimi bunlar da bitki və heyvani qidalarla (ölmüş heyvan cəsədlərinə üstünlük verir) qidalanır. 10 ilə qədər yaşayır.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Mühitdə oksigenin miqdarının azalması, çayların çirkləndirilməsi və onlar üçün əlverişli biotopun məhdudlaşdırılması.

Tədbiq olunmuş və lazımi mühafizə tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Heç bir tədbir görülməmişdir və görülmür. Növün yayıldığı çayları antropogen təsirlərdən qorumaq, arealı daxilində həvəskar xərçəng ovunu qadağan etmək və çayların ilkin rejiminin bərpa olunmasını təmin etmək. Növün yayıldığı çaylarda xəbərdarlıq nişanları qoymaq və onların qorunan növ kimi təbliğini genişləndirmək.[5]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Скориков А.С., 1911. Новый вид речного рака с Кавказа (Pontamobius pylzowi n. sp.) Изд. Кавказского музея, т. 5. с. 1 - 23;
  2. Бирштейн Я.А., 1940. Высшие раки (Malacostraca).-В кн. Жизнь пресных вод СССР (под ред. Жадина), М-Л., с. 405 - 430;
  3. Касымов А.Г., Пресноводная фауна Кавказа. Баку: Элм, 1972. - 286 с.
  4. Azərbaycan Respublikasının "QIRMIZI KİTABI", II cild, Fauna, Bakı 2013

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Respublikasının "QIRMIZI KİTABI", II cild, Fauna, Bakı 2013
  2. Скориков А.С., 1911. Новый вид речного рака с Кавказа (Pontamobius pylzowi n. sp.) Изд. Кавказского музея, т. 5. с. 1 - 23;
  3. Касымов А.Г., Пресноводная фауна Кавказа. Баку: Элм, 1972. - 286 с.
  4. Azərbaycan Respublikasının "QIRMIZI KİTABI", II cild, Fauna, Bakı 2013
  5. Бирштейн Я.А., 1940. Высшие раки (Malacostraca).-В кн. Жизнь пресных вод СССР (под ред. Жадина), М-Л., с. 405 - 430;