Preri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Cumulus Clouds over Yellow Prairie2.jpg

Preri (fr. prairie "çəmən" "çəmənlik") — Şimali Amerikada çöl zonası, Orta Qərbdə, Amerika Birləşmiş ŞtatlarındaKanadada vegetasiya zonası. Cənubi Amerikada pampas, Avrasiyada çöl olduğu kimi preridə mülayim çöl bölgələrinə aiddir. Böyük Düzənliklərin şərq hissəsini əhatə edir. Ağacların və kolların qıtlığı burada olan məhdud vegetasiyanın göstəricisidir. Bunun səbəbi qitə daxili yerləşmə və qərbdən yağıntıların qabağını kəsən Qayalı dağlardır.

Hal-hazırda preri böyük, süni şəkildə az sulanmış bir ərazidi, hansıki kənd təsərrüfatının məqsədləri üçün istifadə olunur. Bu torpağlarda buğda, qarğıdalı və digər aqrar mədəniyyətlər becərilir.

Preri ABŞ-ın Şimali Dakota, Cənubi Dakota, Nebraska, Kanzas, Oklahoma, Montana, Vayominq, Nyu Meksiko, Texas, Missuri, Ayova, İllinoys, Ohayo, İndiana, Viskonsin, Minnesota ştatlarında daha çox yayılıb. Kaliforniyada olan Mərkəzi Vadi həmçinin preri sayılır. Kanadanın Manitoba, SaskaçevanAlberta ştatlarının böyük sahələrini preri tutur.

Fauna[redaktə | əsas redaktə]

Əvvəllər preridə milyonlarla bizonlar olub. XIX əsrin sonuna qədər ağ sakinlər onları demək olar ki, hamısını məhv edib və beləcə bir çox hindu tayfalarının həyat və mədəni əsaslarını dağıtıblar. Buranın başqa xarakterik heyvanları çəməni itləri və koyyotlardı.

Məhsuldarlıq[redaktə | əsas redaktə]

Uzun və təkrarlanan quraqlıq və bəzən leysanların olmasına baxmayaraq, Böyük Düzənliklərin çəmənləri güclü torpaq eroziyasına uğramıyıblar. Prerinin doğma otlarının kök sistemləri torpaq axıntısının qarşısını almaq üçün zəmini möhkəm saxlayırlar. Bu dərin köklər prerinin hətta ən quru şəraitində bitən bitkilərin su almağa kömək edirlər. Quru şəraitdə buranın doğma bitkiləri kənd təsərrüfatı mədəniyyətlərindən daha az zərər görüb.

Növləri[redaktə | əsas redaktə]

Preri otları

Şimali Amerikanın preriləri əsasən üç qrupa bölünür: yaş, miziki və quru.[1]

Yaş[redaktə | əsas redaktə]

Yaş prerilərdə torpağ veqetasiya sezonunun böyük hissəsində bir qayda olaraq çox nəm və pis su drenajına sahib olur. Belə şəraitdə batağlığlarında yaranması mümkündü. Preriyanın bu növü torpağ təsərrüfatının ən yaxşı növüdü.

Mizik[redaktə | əsas redaktə]

Mizik preriası yaxşı drenaja sahibdir. Bu tip kənd təssərüfatında ən çox istifadə ediləndi, buna görədə ən çox bu növün yox olmaq təhlükəsi var.

Quru[redaktə | əsas redaktə]

Quru preri susuz torpağ üçün bir az yaşdı, çünki yaxşı drenaja sahibdi. Bu növə tez-tez yüksəkliklərdə və ya ətəklərində rast gəlmək olar. Yağış qıtlığında burada bitkilər azlıq təşkil edirlər.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]