Qərb qorillası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qərb qorillası
Qərb qorillası
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
Sinif: Məməlilər
Dəstə: Primatlar
Fəsilə: Hominidlər
Cins: Qorillalar
Növ: Qərb qorillası
Elmi adı
Gorilla gorilla
Savage & Wyman, 1847
Areal
Western Gorilla area.png

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
şəkil

ÜTMS [1]
NCBI {{{1}}}

Qərb qorillası (lat. Gorilla gorilla) — primatlar dəstəsinə, qorillalar (Gorilla) cinsinə daxil olan növ.

Təsnifat[redaktə | əsas redaktə]

Qərb qorillası iki yarımnövə bölünür:

Xarici görünüş[redaktə | əsas redaktə]

Qərb qorillaları Şərq qorillalarına nisbətdə nisbətən həcmcə kiçik və görünüş baxımından açıq rəngdə olurlar. Sifətləri qəhvəyi-sarı və ya boz-sarı rəngdə olurlar. Quyruqlarının olmaması ilə seçilirlər. Qulaq və gözləri kiçik olur. Xəz demək olar ki, üz, pəncə və ayaq nahiyyələri istisna olaraq bütün bədəni örtür. Tükləri tünd rəngə sabibdir. Bel nahiyyəsində yaş artdıqca tüklər tökülür. Xəzi anadan gəlmə parlaq qara rəngdə olur. İri barmaq və dırnaqlara sahib olurlar. Onlar tez-tez ayaq üstə dursalar da, dörd ətrafı üzərində gəzirlər.

Gorilla gorilla 04.JPG

Erkəklər 160—170 sm, dişilər isə 120—140 sm uzunluğa, müvafiq olaraq erkəklər 140—160 kq, dişilər 60—80 kq çəkiyə sahib olurlar. Qərb qorillaları öz cinsinin həcm və çəkiçə ən kiçik nümayəndəsidirlər. Çay qorillaları baş və dişinin quruluşu, boyunun 10-15 sm uzun olmasına və çəkisinin 20—35 kq artıq olmasına görə fərqlənirlər.

Davranış[redaktə | əsas redaktə]

Qərb qorillasının kəlləsi

Qərb qorillaları 2 - 20 başdan ibarət olan qruplardan ibarət olurlar. Qrupa bir erkək, bir neçə dişi və onların balaları daxil olur. Balalar ailəni yetkinlik yaşına çatdıqda tərk edir.

Dişilər qrupu çütləşmə dönəmində tərk edir. Çoxalmağa 8-9 yaşlarında qadir olurlar. Boğazlıq 250—270 gün davam edir. 1 bala doğulur. Balalara baxış 3—4 il davam edir. Hər doğuşdan kifayət qədər vaxt otür. Bu da populyasiyanın artımındakı fərqdən aydın görmək mümündür. Təbii şəraitdə 40, qapalı şəraitdə isə 50 il yaşayırlar.

Qərb qorillaları ən çox meyvə yeyirlər. Qida arxasınca 4 km məsafəni qət edə bilirlər. Qidalanma arealı 30 km² təşkil edir. Şərq qorillalarından fərqli olaraq bu ərazini güçlü şəkildə qoruyurlar.

Qorillalar «əmək alətlərindən»[1] istifadə etmək bacarığına sahibdirlər.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Qərb qorillaları Kamerun, Ekvatorial Qvineya, Qabon, Nigeriya, Konqo Respublikası, Anqola və böyük ehtimalla Konqo Demokratik Respublikası ərazisində yayılmışdır.

Alçaq tropik meşələrdə, sıx bitki örtüyünə malik ərazilərdə yaşayırlar.

Qorunma statusu[redaktə | əsas redaktə]

Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyi növü Son həddə çatmış olaraq qiymətləndirir. 1992 - 2007[2]-ci illər ərzində Ebola virusundan qorillaların üçdə biri məhv olmuşdur. Brakonerlik, meşələrin qırılması, region ölkələrində siyasi sabitliyin olmaması, müharibələr oların sayına təsir göstərir. 1980-ci illərdə Ekvatorial Afrikada 100 000 baş[3] qorilla yaşayırdı. Harırda isə sayları 50 000 başa qədər azalmışdır. 2006—2007-ci illər araşdırması göstərir ki, Konqo Respublikası ərazisində yerləşən Tele gölü ətrafında 100 000 qərb qorillası yaşayır. Onların ümumi sayı 150 000—200 000 baş olması ehtimal edilir.

Çay qorillalarının sayı isə 280 başdır. Onlar əsasən 11 nöqtədə cəmləşmişlər. İki yarımnövün arealını 250 kilometrlik məsafə ayırır. Bu yarımnövün qorunması üçün çalışmalar 2007-ci ildən başladılmışdır[4]. Kamerun hökuməti bu məqsədlə Nigeriya ilə sərhəddə milli park təşkil etmişdir. Parkda 115 çay qorillası yaşayır[5].

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "«First Observation of Tool Use in Wild Gorillas»" (ing.) (əlçatmaz keçid) (1 октября 2005). 10 iyul 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 yanvar 2011.
  2. "«Planet Of No Apes? Experts Warn It's Close»" (ing.) (12 сентября 2009). 10 iyul 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 yanvar 2011.
  3. "«More than 100,000 rare gorillas found in Congo»" (ing.) (5 августа 2008). 10 iyul 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 yanvar 2011.
  4. "«Regional Action Plan for the Conservation of the Cross River Gorilla»" (ing.) (pdf). 10 iyul 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 yanvar 2011.
  5. "«New National Park Protects World's Rarest Gorilla »" (ing.). 10 iyul 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 yanvar 2011.