Qaraçaqay xan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qaraçaqay xan
bayraqBaş komandanbayraq
1616 — 1626
Sələfi Şahqulu sultan Ustaclı
Xələfi II Zeynal xan Şamlı
bayraqAzərbaycan bəylərbəyliyibayraq
1618 — 1620
Sələfi Şahbəndə xan Pörnək-Türkman (1-ci dəfə)
Xələfi Şahbəndə xan Pörnək-Türkman (2-ci dəfə)
bayraqXorasan bəylərbəyliyi
 • Məşhəd hakimliyi
1618 — 1625
Sələfi Şahnəzər xan Təkəli
Xələfi Əbu əl-Fəth Mənuçöhr xan
Şəxsi məlumatlar
Doğum yeri Safavid Flag.svg İrəvan, Səfəvilər
Vəfat tarixi 1625
Vəfat yeri Gürcüstan
Vəfat səbəbi döyüşdə ölüm
Sülalə erməni sülaləsi
Atası Mənuçöhr xan
Uşağı Əbu əl-Fəth Mənuçöhr xan
Hərbi xidmət
Rütbəsi General

Qaraçaqay xan (1624) — erməni əsilli Səfəvi sərkərdəsi. Böyük çini kolleksiyası və I Şah Abbasa sədaqətli xidməti ilə tanınırdı. Qaraçaqay xan gürcü üsyançılarına qarşı ekspedisiyaya komandanlıq edərkən öldürüldü.

"Məhkəmə səhnəsi", İran, 1620-ci il. Qaraçaqay xan qırmızı paltoda nəzərə çarpan bığ ilə sağda dayanıb.[1]

Karyera[redaktə | əsas redaktə]

İrəvanda xristian bir erməni olaraq anadan olmuş Qaraçaqay uşaqlıqda qul olmuş və bir qulam olaraq böyüdülmək üçü Səfəvi sarayına gətirilmişdir. Karyerasına şah dərzilik emalatxanasında başlamış və tezliklə Səfəvi ordusunda artilleriya zabiti kimi fərqlənmişdir. 1605-ci ildə silahlı alaya rəhbərlik edən Qaraçaqay bəy eyni zamanda əslən gürcü mənşəli bir qulam olan Allahverdi xanın komandanlığı altında I Abbasın Təbriz yaxınlığındakı Sufiyanda Osmanlı qüvvələri üzərində qələbəsinə töhfə verdi. [2]

Səfəvi ordusu və idarəsindəki karyerası boyunca Qaraçaqay 1610-cu ildə Şah Abbasa hədiyyə etdiyi qiymətli çini kolleksiyasını topladı. Qısa müddətdən sonra Qaraçaqaya muqarab al-hazrat ("ali həzrətin yaxını") adı verildi,bu ad Şahın yaxın yoldaşları üçün ayrılmışdır. 1616-cı ildə xan titulunu aldı və Səfəvi ordusunun baş komandanı təyin edildi. [3][4] Xəlil Paşanın başçılığı ilə Osmanlı qoşunlarının məğlubiyyətindən bir il sonra Təbrizin və bütün Azərbaycanın bəylərbəyi oldu, lakin tezliklə şah tərəfindən 1618-ci ildə Xorasanın şimal-şərqində Məşhəd bəylərbəyi kimi xidmətini davam etdirmək üçün geri çağrıldı. [5][6] Abbas 1624-cü ildə nəvəsi ilə Kartli çarı (əslində təyin olunan xan) Semayun xanla (II Simon) evlənmək qərarına gəldikdə, Qaraçaqay xan xristian erməni əsilli və uşaqlıq dostu olan Yusif xana da toy məclisinin ilk müddətində ziyafət verməyi əmr etdi. [7] Elə həmin il Səfəvi gürcü zabiti Murav bəy (Georgi Saakadze) ilə birlikdə Qaraçaqay xan Gürcüstandakı üsyançılara qarşı cəza ekspedisiyasını təşkil etdi. [8] Murav bəy Martqopidə Səfəvi ordusu düşərgəsinə gözlənilmədən hücum edən və Qaraçaqay xanı[9] və onun oğullarından biri İmamverdi xanı [8] öldürən üsyançılarla sui-qəsdə başçılıq etdi. Hər ikisi Məşhəddə bir ailə türbəsi kompleksində dəfn edildi. [8]

Qaraçaqay xanın digər övladlarından Əbu əl-Fəth Mənuçöhr xan (vəfatı 1636) Məşhəd qubernatorluğuna (bəylərbəyi) yüksəldi və Əliqulu xan Qum darğası və şah kitabxanasının rəhbəri oldu. Mənuçöhr xanın oğlu II Qaraçaqay xan (vəfatı c. 1668), eyni zamanda Məşhəd bəylərbəyi idi. Onların hamısı təhsil və mədəniyyətin hamisi kimi tanınırdılar. [10][8][11]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Babaie 2004, səh. 125–126.
  2. Babaie 2004, səh. 121.
  3. Babaie 2004, səh. 125.
  4. Floor 2001, səh. 21.
  5. Babaie 2004, səh. 126.
  6. Floor 2008, səh. 241.
  7. Floor & Herzig 2015, səh. 484.
  8. 1 2 3 4 Babaie 2004, səh. 127.
  9. Rayfield 2012, səh. 194.
  10. Matthee 2011, səh. 28.
  11. Babaie 2004, səh. 130.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

  • Babaie, Sussan (2004). Slaves of the Shah: New Elites of Safavid Iran. I.B.Tauris. ISBN 1860647219.
  • Floor, Willem (2001). Safavid Government Institutions. Costa Mesa, California: Mazda Publishers. 17–23. ISBN 978-1568591353.
  • Floor, Willem M. (2008). Titles and Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration, by Mirza Naqi Nasiri. Washington, DC: Mage Publishers. ISBN 978-1933823232.
  • Floor, Willem; Herzig, Edmund, eds. (2015). Iran and the World in the Safavid Age. I.B.Tauris. ISBN 978-1780769905.
  • Matthee, Rudi (2011). Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan. I.B.Tauris. ISBN 0857731815.
  • Rayfield, Donald (2012). Edge of Empires: A History of Georgia. Reaktion Books. ISBN 1780230303.