Qaraboğaz düzənliyi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Qaraboğaz düzənliyi
azərb. Qaraboğaz düzənliyi
Sumqayıtçay 11.jpg
40°34′23″N 49°34′07″E / 40.57306°N 49.56861°E / 40.57306; 49.56861Koordinatlar: 40°34′23″N 49°34′07″E / 40.57306°N 49.56861°E / 40.57306; 49.56861
Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Waterbody.svg
Sumqayıtçay
Qaraboğaz düzənliyi (Qafqaz)
Qaraboğaz düzənliyi
Qafqazın fiziki xəritəsi
Qaraboğaz düzənliyi (Azərbaycan)
Qaraboğaz düzənliyi
Azərbaycanın fiziki xəritəsi

Qaraboğaz düzənliyi[1][2] - Abşeron yarımadasının şimal-qərbində yerləşən dağ ətəyi düzənlik. Sumqayıt şəhərindən 6-7 km şimalda yerləşir. Abrazion-akkumlyativ dördüncü dövrə aid suxurlar yayılmışdır. Düzənlikdə əsasən Sumqayıt şəhərinin sənaye müəssisələri yerləşir. Ekoloji baxımdan olduqca çirklənmişdir.

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Yayı quraq, qışı mülayim isti keçən yarımsəhra və quru çöl iqliminə sahibdir. Yay ayları yüksək temperatur, zəyif rütubətlilik xarakterikdir. İl ərzində 200-300 mm yağıntı düşür. İlin quraq dövründə (aprel-sentyabr) cəmi 100 mm, rütubətli dövründə isə 150-200 mm yağıntı olur. İlin cəmi 70-90 günü yağıntı yağır. Qar örtüyü yerdə cəmi 10-20 gün arası qalır. Orta ilik temperatur 10-14 °C-dir. Yanvar ayının orta temperaturu 0 +3°C, iyul ayının isə 25-27°C olur. Buxarlanma olduqca yüksəkdir.

Lanşaftı[redaktə | əsas redaktə]

Ərazi düzənlikdən ibarətdir. Boz, boz-qonur, şoran torpaqlara sahibdir. Küləyin fəaliyyəti və yüksək buxarlanma torpaq əmələ gəlmə prosesini ləngidir. Torpaqların tərkibində gilli suxurların faizi yüksəkdir. Üstəlik tərkibində qum, əhəngdaşı çınqıl elementləri belə vardır. Torpağın humus qatı olduqca zəyifdir.

Florası[redaktə | əsas redaktə]

Yarımsəhra-quru çöl iqliminə sahib olduğundan istiyə və şoranlığa davamlı kol və ot bitkiləri bitir. Burada əsasən yovşan, efemerli, kserofit ot bitkiləri yayılmışdır. Ərazidə bölgənin endemik bitkisi olan Bakı cuzğununa rast gəlinir. Yulğunlar lokalda olsa sıx keçilməzliklər əmələ gətirə bilir (əsasən Sumqayıtçay ətrafında).

Florası[redaktə | əsas redaktə]

Düzənlikdə əsasən çöl heyvanlarına ratlamaq mümkündür. Burada canavar, tülkü, çaqqal, dovşan kimi məməlilər yaşayır. Quşlardan qağayı, göyərçin, sığırçın, sərçə, qarğa kimi quşlar yayılmışdır. Sumqayıtçayda isə bataqlıq tısbağası müşahidə edilir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]