Məzmuna keç

Qiyaslı məscidi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Qiyaslı məscidi
Qiyaslı məscidi restavrasiyadan sonra (2025-ci il)
Qiyaslı məscidi restavrasiyadan sonra (2025-ci il)
Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Status yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi
Yerləşir Qiyaslı, Ağdam rayonu
Tikilmə tarixi XVIII əsr
Minarələri 2
Vəziyyəti restavrasiya edilib
Rəsmi adı: İNV № 4052
KateqoriyaMəscid
ƏhəmiyyətiYerli əhəmiyyətli
40°01′15″ şm. e. 46°54′57″ ş. u.HGYO
Xəritə
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Qiyaslı məscidi — XVIII əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi, məscid. Azərbaycanın Ağdam rayonunun Qiyaslı kəndində yerləşir.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Tarixi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Qiyaslı məscidi XVIII əsrdə Qarabağ xanlığının dövründə Qiyaslı kəndində tikilib.[1][2] Məscid tikiləndə onun iki minarəsi olub.[3][4]

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar.[5] Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi.[6] Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi.[6][7] Qiyaslı məscidi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb. 1929–1932-ci illərdə məscidinin binasında kolxozun inzibati mərkəzi, 1960–1970-ci illərdə kənd mağazası, 1985–1989-cu illərdə isə "Yaşıl aptek" fəaliyyət göstərib.[8] 1989-cu ildə məscid yerli sakinlər tərəfindən təmir olunu və yenidən dindarların istifadəsinə verilib.[8]

Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə 1993-cü ildə Ağdam rayonu Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.[9] İşğaldan sonra bölgədəki tarix memarlıq abidələri o cümlədən yaşayış məskənləri dağıdılıb.[10] Təkcə Ağdam rayonunda yerləşən 135 tarixi abidədən 75-i dağıdılıb.[11] Qiyaslı kəndi və Qiyaslı məscidi də bu dövrdə dağıntılara məruz qalıb.[12] Məscidin binası binasından inək və donuz saxlamaq üçün istifadə olunub.[2][13][14][15]

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.[16]

2020-ci il sentyabrın 27-də İkinci Qarabağ müharibəsi başlayıb.[17] 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış İkinci Qarabağ müharibəsini yekunlaşdıran Qarabağ atəşkəs bəyanatına əsasən Ağdam rayonu eləcə də Qiyaslı kəndi noyabrın 20-də Azərbaycanın nəzarətinə qaytarılıb.[18][19] Lakin ermənilər kəndi tərk edərkən Qiyaslı məscidini də yandırıblar.[2][14][15] Bu barədə kəndi ziyarət edərək oradakı dağıntıların şəkillərini çəkən Milli Coğrafiya Cəmiyyətinin fransalı fotoqrafı Rza Diqqəti də məlumat verib.[14]

Kənd azad olunduqdan sonra məsciddə restavrasiya işlərinə başlanılıb.[20][21]

2021-ci il sentyabrın 17-də Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Toivo Klaar Ağdamda Cümə məscidinə və Qiyaslı məscidinə baş çəkib.[22][23] Toivo Klaara işğal dövründə Ağdamda baş vermiş müharibə cinayətləri barədə məlumat verilib.[22][24]

Şəkillər

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Həmçinin bax

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ "Ağdamın Qiyaslı kəndində yerləşən məscid (Qiyaslı məscidi)". religions.az. 2 sentyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  2. 1 2 3 "Victory of Azerbaijani Army put an end to Armenian savage: What do I see in Aghdam - REPORTAGE - PHOTO". Apa.az (ingilis). 27 may 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  3. ↑ "İlham Əliyev Ağdamda Qiyaslı məscidində olub". president.az. 28 may 2021. 21 sentyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2021.
  4. ↑ "Ağdam / Qiyaslı kənd məscidi". heritage.gov.az. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  5. ↑ Yunusov, Arif. Azərbaycanda İslam (PDF) (az.). Bakı: Zaman. 2004. səh. 140. ISBN 9952-8052-2-5. 5 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 14 dekabr 2022.
  6. 1 2 Yunusov, Arif. Azərbaycanda İslam (PDF) (az.). Bakı: Zaman. 2004. səh. 141. ISBN 9952-8052-2-5. 5 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 14 dekabr 2022.
  7. ↑ Ələsgərova, Nəsrin. "Ислам в Азербайджане: история и современность | Heinrich Böll Stiftung | Tbilisi - South Caucasus Region". ge.boell.org (rus). 15 yanvar 2005. 13 sentyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 sentyabr 2024.
  8. 1 2 Rüstəmov, Sərxan. "Ağdam: Qiyaslı kənd məscidinin acınacaqlı tarixi". sirat.az. 27 iyul 2022. 2 aprel 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  9. ↑ Azerbaijan: Seven years of conflict in Nagorno-Karabakh. New York. Washington. Los Angeles. London. Brussels: Human Rights Watch. 1994. 35–54. ISBN 1-56432-142-8.
  10. ↑ Robert Parsons «Tug-of-war for Nagorno-Karabakh» Arxiv surəti 21 mart 2022 tarixindən Wayback Machine saytında
    Now, you stumble into the wretched misery of Agdam, once a city of 50,000 and famed for its orchards. It’s all but empty. Every single Azeri house in the town has been blown up to discourage return.
  11. ↑ Cəfərli, Azad. "Dövlət Xidmətinin rəisi: "Ermənilər Qiyaslı məscidini tamamilə dağıdıb, burada yalnız divarlar qalıb" - VİDEO". apa.az (az.). 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  12. ↑ "Ağdamın işğaldan azad edilən Qiyaslı kəndi (FOTO)". Trend.Az (az.). 5 yanvar 2021. 19 iyun 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  13. ↑ "«Мы живем мечтой хотя бы увидеть снова родные места». Репортаж из Агдамского района, который должен стать базой миротворцев в Карабахе". The Insider (rus). 24 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  14. 1 2 3 "Reza Deqati: Ötən bir neçə gündə Qarabağda qəbiristanlıqların dağıdıldığını, evlərin yandırıldığını, məscidlərin tövləyə çevrildiyini gördüm". azertag.az. Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi. 30 noyabr 2020. 21 sentyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2021.
  15. 1 2 "Erməni vandalizminə məruz qalan tarixi-dini abidələrimiz: Qiyaslı məscidi". https://azerbaijan-news.az (az.). 4 mart 2021. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  16. ↑ "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir" (PDF) (az.). mct.gov.az. 2 avqust 2001. 7 iyul 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 14 dekabr 2022.
  17. ↑ "İkinci Qarabağ müharibəsi: atəşkəsin pozulması halları - xronologiya". BBC News Azərbaycanca (az.). 4 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  18. ↑ "Armenia hands over Aghdam to Azerbaijan as part of Nagorno-Karabakh ceasefire". France 24 (ingilis). 20 noyabr 2020. 20 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  19. ↑ "Azerbaijan celebrates Aghdam City Day". Xalqqazeti.az (ingilis). İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  20. ↑ Abilov, Shamkhal. "Acquaintance with the Restoration and Reconstruction Works at the Giyasli Mosque". Since The Victory (ingilis). 28 may 2021. 20 iyun 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  21. ↑ "İlham Əliyev Ağdamda Qiyaslı məscidində olub » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi". president.az (az.). 27 may 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  22. 1 2 "Aİ-nin xüsusi nümayəndəsi Ağdam Cümə məscidi və Qiyaslı məscidi ilə tanış olub". 1news.az (az.). İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  23. ↑ "Toivo Klaar: Aİ müharibənin fəsadlarını aradan qaldırmaq üçün Azərbaycan və Ermənistanla işləməyi davam etdirməyə hazırdır". Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi. 17 sentyabr 2021. 22 oktyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.
  24. ↑ "EU Special Representative for S.Caucasus visiting Azerbaijan's liberated Aghdam (PHOTO)". Trend.Az (ingilis). 17 sentyabr 2021. 3 fevral 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 oktyabr 2024.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Qiyaslı_məscidi&oldid=8260983"