Rəşid Yusifov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox character.png
RƏŞİD YUSİFOV
Fotoqrafiya
Doğum tarixi
1900(1900-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Gorarxı, Borçalı, Tiflis quberniyası, Rusiya imperiyası
Vəfat tarixi
4 mart 1982(1982-03-04)
Vəfat yeri Bakı
VətəndaşlıqFlag of the Soviet Union.svg SSRİ
Peşəsiamateur wrestler

Rəşid Əliməmməd oğlu Yusifov (rusca: Рашид Алимамед-оглы Юсупов, gürcücə: რაშიდ ალიმამედ–ოღლი იუსიპოვი), (1900, Tiflis quberniyası, Borçalı qəzası, Gorarxı kəndi – 4 mart, 1982 Bakı, Azərbaycan SSR) Dünya şöhrətli pəhləvan, dünyanın ən güclü insanlarından biri, Azərbaycan SSR xalq artisti, atlet, klassik güləş və məşhur sirk ustası.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Rəşid Yusifov 1900-cü ildə Borçalı mahalının Gorarxı kəndində (indiki Gürcüstanın Marneuli rayonun Gorarxı(Algeti) kəndi) dünyaya göz açıb. Uşaqlığı əsasən Borçalıda, Baş keçiddə və Tiflisdə keçib.[1]

1910-1912-ci illərdə Gorarxı kəndində fəaliyyət göstərən dini məktəbdə təhsil alıb. Gəncliyindən Rəşid Yusifov heyrətamiz fiziki gücü ilə seçilib. 15 yaşında ikən dəfələrlə Rəşid Yusifovun yalın əllə canavar boğduğu indi də Gorarxıda, eləcə də Borçalıda danışılır. Gəncliyi daha sonra Tiflisdə keçmişdir. Atası Əliməmməd sonradan Tiflisin Şeytanbazar məhəlləsində məskunlaşmışdır. 1914-1915-ci illərdə təhsilini Tiflisdə yenə dini məktəbdə davam etdirmişdir.

1915-ci ildən etibarən Rəşid Yusifov Tiflisdə müxtəlif sirklərdə pənləvan kimi çıxış etməyə başlamışdır. 1916-cı ildə bir sirk səhnəsi zamanı Rəşid Yusifov gürcü pəhləvanı Pavliyaşvilini güləşdı məğlub edir. Bu zaman R. Yusifova diqqət göstərən məşhur gürcü güləş ustası Maysuradze onu öz məşqlərinə dəvət edir.

1916-1917 ci illərdə Rəşid Yusifov təcrübəli güləşçilər Maysuradze və Yemelyanovun tələbəsi olur. Daha sonra Rəşid Yusifovun məşqlərinə güləş üzrə dünya çempionu, "Parisin şarfının fəxri sahibi" titulunu daşıyan Karazakumov rəhbərlik edir.

1919-cu ildə Rəşib Yusifovun fiziki-idman hazırlığı təçrübəli gürcü idmançısı Lado Kavsadze rəhbərliyi altında davam edir

1919-cu ildən etibarən Rəşid Yusifovun professional pəhləvan fəaliyyəti başlayır. 1919-cu ildə Tiflisdə məşhur gürcü güləş ustası, pəhləvan David Beriaşvili üzərində qələbə çalır. 1920-ci ildə yenə Tiflisdə Osmanlı imperiyasının məşhur pəhlavanı Mustafa Xamırçı üzərində parlaq qələbə qazandı. Mustafa Xamırçı üzərində qələbə Rəşid Yusifovun pəhləvan kimi şöhrətini daha da artırdı. 1920-çi ildə Moskvada turnirlərdə qazandığı qələbələrin şərəfinə Rəşid Yusifova "Qafqaz çempionu" Fəxri adı verildi. Qeyri-rəsmi olaraq isə Rəşid Yusifova "Qafqaz Şiri" deyilməyə başladı. 1924-ci ildə Tiflis sirkində keçirilən turnirdə Rəşid Yusifov Fransalı pəhləvan, "Fransız güləşinin texniki" adlandırılan Petr Paraşek üzərində 17 saniyə ərzində inanılmaz qələbə qazandı. 1924-ci ilin mayında Rəşid Yusifov Almaniyalı güləş ustası Abek Andersonu məğlub etdi. Bu turir zamanı Rəşid Behbudova gürcü kinorejissoru İ.Perestiani "Üç həyat", "Qaçaq Arsen" və "Tariyel Mklavadzenin işi" filmlərində rollarda iştirak etməyi təklif etdi. 1924-cü ilin sonlarında Rəşid Yusifov Azərbaycan SSR Mərkəzi İcrayyə Komitəsinin sədri Mir Bəşir Qasımov tərəfindən Azərbaycana, Bakı sirkində fəaliyyət göstərməyə dəvət olunu. 1925-ci ildən Rəşid Yusifovun pəhləvan karyerasının Bakıdövrü başlayır. 1929-cu ildə o, Azərbaycan SSR adından Aşqabad (Türküstan MSSR) sirkində görüş zamanı məşhur fransız pəhləvan Nikolye Bredix üzərində qələbə qazanmışdır. Aşqabad sirkində Rəşid Yusifov həmçinin türkmən pəhləvanı Başkirovu və rus güləşçisi Şatskini də məğlubiyyətə uğratmışdır. 1933-cü ildə etibarən Rəşid Yusifov Moskva Dövlət Sirkinin truppasında müxtəlif qastrollarda çıxış etməyə başlamışdır. Bu zaman həmçinin dünya şöhrətli rus pəhləvanı İvan Poddubnı onun məşqlərinə rəhbərlik etmişdir. 1934-cü ildən etibarən Rəşid Yusifov Türkiyəli pəhləvan Kara Yusif, Almaniyalı pəhləvan Rudolf Albert, ABŞ pəhləvanları Çembers Tsips və Frenk Qud üzərlərində parlaq qələbə qazanaraq, onları güləş zamanı məğlubiyyətə uğratmışdır. Almaniyalı pəhləvan Rudolf Alberti məğlub etməsi hətta o zamankı Rexskansler Adolf Hitleriə məruzə edilmiş və onun alman pəhləvanın məğlub olmasına ciddi qəzəbi tutmuşdur. Rəşid Yusifovun pəhləvan və güləş karyerası 1958-ci ilə qədər davam etmişdir. 1950 ci il martın 8-dən 11-nə qədər Bakı dövlət sirkində keçirilən klassik güləş üzrə yarışlarda Rəşid Yusifov 14 qələbə qazanmış, 2 oyunu heç-heçə qurtarmışdır. 1958-ci ildən etibarən professional fəaliyyətini dayandırmış, əməyini güləş üzrə idmançıların hazırlanmasına sərf etmişdir. Təqaüdə çıxdıqdan sonra ölümünə qədər Bakıda yaşamışdır.

Fəxri adları[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Savalan Fərəcov (24 iyun 2016). "Dünya şöhrətli Rəşid PƏHLƏVAN". karabakhmedia.az. http://karabakhmedia.az/main/7179-dunya-shohretli-reshid-pehlevan-foto-vdeo.html. İstifadə tarixi: 26 iyun 2016.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Məmməd Sarvan, "Ulu Borçalı" – Bakı, Elm 1998 -370c. İSBN 5-8066-0850-6