Rusudan (Gürcüstan çariçası)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Rusudan
Coin of Queen Rusudan.jpg
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 1194
Vəfat tarixi 1245
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Anası Tamar
Həyat yoldaşı
Uşağı

Queen Rusudan khelrtva signature.svg
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Rusudan (gürc. რუსუდანი}) — Gürcüstan krallığının Baqrationilər sülaləsindən olan çariçası (1223 - 1245). Çariça TamarDavid-Soslanın qızı. Rusudanın hakimiyyəti illəri Abxaziya və Gürcüstan tarixinin qızıl dövrünün sonunu əhatə edir.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Monqollarla döyüşdə ağır yaralanan qardaşı IV Georqun ölümündən sonra 1823-cü il yanvarın 18- də taxta çıxdı.[1]

Rusudanın hakimiyyətinin üçüncü ilində, 1225-ci ilin payızında, Xarəzmşah qoşunları Cəlaləddin Mənguberdinin başçılığı altında Gürcüstanı işğal etdilər. İoann Mxarqrdzelinin sərkərdəlik etdiyi gürcü qoşunları Qarnisi döyüşündə ağır məğlubiyyət uğradıldı.[2] Bundan sonra Xarəzm qoşunlarının Tiflis, QarsGəncəyə yolu açıldı. Cəlaləddin Mənguberdinin Tiflisi mühasirəyə alması səbəbindən çariça və ailəsi Kutaisiyə çəkildi.

1224-cü ildə Rusudan Dmitri adı ilə xristianlığı qəbul edən Səlcuqlu şahzadəsi Məhəmməd Muğisəddin Türkan Şahla (sultan II Qılınc Arslanın nəvəsi) evləndi. Rusudanın qızı Tamar (Gürcü xatun) isə Səlcuqlu sultanı II Qiyasəddin Keyxosrov ilə evlənmişdi.

1227-ci ildə Cəlaləddin ikinci dəfə yenidən Tiflisə daxil oldu. Lakin Rusudan Rum-səlcuq sultanlığı ilə ittifaq qurduğu üçün Cəlaləddin şəhəri tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Ancaq bütün şərqi Gürcüstan 1230-cu ilə qədər Xarəzmşahların tabeliyində oldu.[3]

1236-cı ildə Monqolların III yürüşü zamanı Xarəzmşahlar tərəfindən zəiflədilmiş Gürcüstan onlara müqavimət göstərə bilmədi. 1242-ci ildə Rusudan monqollar ilə sülh müqaviləsi bağladı. Müqavilənin şərtlərinə əsasən Rusudan Monqol imperiyasının vassalı olduğunu qəbul etdi.[4]

Rusudan özündən sonra oğlu VI David Narinin taxt keçməsini istəyirdi. Bu səbəbdən qardaşı oğlu VII David Ulunu Gürcüstandan uzaqlaşdırmaq üçün onu Rum-səlcuqlu sultanı II Qiyasəddin Keyxosrovun sarayına göndərir. Öz oğlunu isə hökmdar olaraq tanınması üçün Qızıl Orda hökmdarı Batı xanın sarayına göndərir.

Rusudan 1245-ci ildə vəfat etdi.[5] Onun ölümündən sonra Gürcüstan çarlığı parçalandı.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Suny, R. G. The making of the Georgian nation / R. G. Suny. — 2nd ed. — [Bloomington, IN] : Indiana University Press, 1994. — 418 p. — ISBN 0-253-20915-3.
  • Wilhelm Baum (2007). "Rusudani (Russutuna)". In Bautz, Traugott (ed.). Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL) (in German). 27. Nordhausen: Bautz. cols. 1179–1184. ISBN 978-3-88309-393-2.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Mikaberidze, Alexander (2015-02-06). Historical Dictionary of Georgia (ingilis). Rowman & Littlefield. 576. ISBN 9781442241466.
  2. A. Manvelichvili, Histoire de la Géorgie, Nouvelles Éditions de la Toison d'Or, Parigi, 1951. p.38
  3. C. Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle : Tables généalogiques et chronologiques, Roma, 1990.p.50
  4. A. Manvelichvili, Histoire de la Géorgie, Nouvelles Éditions de la Toison d'Or, Parigi, 1951.p.88
  5. A. Manvelichvili, Histoire de la Géorgie, Nouvelles Éditions de la Toison d'Or, Parigi, 1951.p.90