Qızıl Ordu

Vikipediya, azad ensiklopediya
(SSRİ ordusu səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Qızıl Ordu
Red Guard Vulkan factory.jpg
Dövlət
Daxildir SSRİ Silahlı Qüvvələri
Döyüşlər
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Fəhlə-Kəndli Qızıl Ordusu[1] və ya qısaca Qızıl OrduRSFSRSSRİ-nin 1918-1946-cı illərdə (sonradan Sovet Ordusu adlandırılmışdır) silahlı qüvvələrinin rəsmi adı.[2]

Tərkibinə aşağıdakı qoşun növləri daxil idi: quru qoşunlar, fəhlə-kəndli qızıl hava qoşunları, SSRİ Hərbi Dəniz Donanması, SSRİ XDİK qoşunları, Sərhəd qoşunları, respublika daxili mühafizə qoşunları, SSRİ Dövlət konvoy mühafizəsi .

FKQO yaranma günü 23 fevral 1918-ci il hesab edilirdi.[3].

Qızıl Ordunun qeyri-rəsmi bayrağı

Sovet Rusiyasının rəhbəri Vladimir Leninin əmri ilə 11-ci Qırmızı Ordu 1920-ci il, aprelin 27-də Bakıya daxil olub və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini devirib.

Sovet dönəmində aprelin 28-i Azərbaycanda “sovet hakimiyyətinin qurulduğu” gün kimi qeyd olunur və həmin günün şərəfinə bir sıra dövlət təsisatlarına “28 aprel” adı verilirdi. Bakının şimal girişində “11-ci Qızıl Ordu” dairəsi kimi tanınan ərazidə Azərbaycanı işğal etmiş əsgərlərə abidə ucaldılıb. Sonradan həmin ərazidə 1990-cı il, 20 yanvarda Bakıya daxil olan sovet qoşunları onlarla adamı qətlə yetiriblər.

Sovet tarixçiləri Azərbaycanın işğalını yerli kommunistlərin nailiyyəti kimi qələmə verirdilər, hərçənd ki, ordunun döyüşçü heyətinin böyük əksəriyyəti qeyri-azərbaycanlılardan ibarət idi.

11-ci Qırmızı Ordunu Azərbaycana gəlişində Nəriman Nərimanov müşayiət edirdi. Moskvada qərargahlanan bolşevik hökuməti N.Nərimanovu AXC-ni əvəzləyən qeyri-müstəqil Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasına rəhbər təyin etdirdi. N.Nərimanov 1925-ci ildə Moskvada ikən müəmmalı şəkildə öldü.

Bakını zəbt edərkən bolşevik ordusu ciddi müqavimətlə üzləşməyib.

71 il bayram kimi təqdim edilən 28 aprel artıq öz adı ilə çağırılır. Məhz 94 il bundan əvvəl Sovet qoşunları Şərqin ilk demokratik cümhuriyyətinin varlığına son qoyaraq bu əraziləri işğal etdi. Azərbaycan tarixinin 71 illik səhifəsini əhatə edən Sovet hakimiyyətinin ölkəmiz və xalqımızın taleyində oynadığı rolla bağlı fikirlər birmənalı deyil.

Əksər ekspertlər hesab edir ki, 1920-ci ilin aprelində Azərbaycan Sovet Rusiyası tərəfindən işğal edilib və bu imperiyanın əsarəti altında Azərbaycanın itirdikləri Çar Rusiyasının hakimiyyəti dövründə itirdiklərindən heç də az olmayıb. Azərbaycanın sərvətləri talanıb, on minlərlə həmvətənimiz həlak olub.

Azərbaycan neftinə sahib olan bolşevik hökuməti təşəkkürünü repressiyalar, qətllərlə bildirdi. Araşdırmalara görə, 20-50-ci illərdə Stalin repressiyasının qurbanı olmuş azərbaycanlıların sayı 350 minə yaxındır.

Yalnız 150 min həmvətənimiz Qazaxıstanda həlak olub. Rusiyanın cəlb olunduğu II Dünya müharibəsində də 300 min azərbaycanlı dünyasını dəyişib. Amma bütün bu mənfi cəhətləri ilə yanaşı Sovet hakimiyyətinin Azərbaycanın tarixində müsbət izlərinin də olması danılmazdır.

İdarəetmə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Oktyabr İnqilabından sonra hərbi idarəetməni Vladimir Antonov- Ovseyenko , Pavel Dıbenko və Nikolay Krılenkodan ibarət kollektiv komitənin başçılıq etdiyi Hərbi və Dəniz İşləri Xalq Komissarlığı öz üzərinə götürdü . Eyni zamanda, Aleksandr Kerenski Rusiyadan qaçdıqdan sonra Nikolay Duxonin Ali Baş Komandan kimi fəaliyyət göstərirdi . 1917-ci il noyabrın 12-də Sovet hökuməti Krılenkonu Ali Baş Komandan təyin etdi və baş komandanın zorla yerdəyişməsi zamanı baş vermiş “qəza”ya görə Duxonin 20 noyabr 1917-ci ildə öldürüldü. Nikolay Podvoyski 28 noyabr 1917-ci ildə Dıbenkonu Dəniz İşləri Narkomuna, Ovseyenkonu isə Cənubi Rusiyaya ekspedisiya qüvvələrinə rəhbərlik edərək, Hərbi İşlər üzrə Narkom təyin edildi. Bolşeviklər də Rusiya İmperatorluğunun cəbhə komandirlərini əvəz etmək üçün öz nümayəndələrini göndərdilər. Ordu .[4]

3 mart 1918-ci ildə Brest-Litovsk müqaviləsi imzalandıqdan sonra Sovet hərbi idarəsində əsaslı dəyişiklik baş verdi. 1918-ci il martın 13-də Sovet hökuməti Krilenkonun rəsmi istefasını qəbul etdi və Ali Baş Komandan vəzifəsi ləğv edildi. 1918-ci il martın 14-də Leon Trotski Podvoyskini Hərbi İşlər üzrə Narkom kimi əvəz etdi. 16 mart 1918-ci ildə Pavel Dıbenko Dəniz İşləri Narkomunun ofisindən azad edildi. 8 may 1918-ci ildə Nikolay Stoqovun , daha sonra isə Aleksandr Sveçinin rəhbərlik etdiyi Ümumrusiya Baş Qərargahı yaradıldı .

2 sentyabr 1918-ci ildə İnqilabçı Hərbi Şura (RMC) Leon Trotskinin rəhbərliyi altında əsas hərbi idarə, Müharibə İşləri Narkomu kimi yaradıldı. 6 sentyabr 1918-ci ildə baş qərargahla yanaşı, əvvəlcə Nikolay Rattelin rəhbərlik etdiyi RMC-nin Sahə Qərargahı yaradıldı . Həmin gün Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı ofisi yaradıldı və əvvəlcə Jukums Vacietisə (və 1919-cu ilin iyulundan Sergey Kamenevə ) təyin edildi. Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı 1924-cü ilin aprelinə, Rusiya Vətəndaş Müharibəsinin sonuna qədər mövcud idi .

1923-cü ilin noyabrında Sovet İttifaqı qurulduqdan sonra Rusiya Hərbi İşlər üzrə Narkom Sovet Hərbi və Dəniz İşləri Narkomuna çevrildi.

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. В советский период все слова писались с прописных букв: Рабоче-Крестьянская Красная Армия. Современная орфографическая норма — Рабоче-крестьянская Красная армия, Красная армия, Советская армия. См. Лопатин В. В. Прописная или строчная? Орфографический словарь / В. В. Лопатин, И. В. Нечаева, Л. К. Чельцова. — М.: Эксмо, 2009. — 512 с., стр. 232, 366, 410
  2. Закон СССР от 1.09.39 о всеобщей воинской обязанности.
  3. Ю. Кораблев. Защита Республики. Как создавалась Рабоче-Крестьянская Красная Армия. // Переписка на исторические темы: диалог ведет читатель. М.: Политиздат, 1989 С. 160—161
  4. Chamberlain, William Henry (1957), Rus İnqilabı: 1917-1921

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]