Samur deltası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Samur deltasıAzərbaycanRusiya sərhəddində yerləşən delta. Delta Samur çayının məsəbində formalaşmışdır. Delta unikal fiziki-coğrafi rayonu əmələ gətirir[1]. Xəzər dənizinin sahil boyun ərazidə subtropik meşə əmələ gəlmişdir. Samur deltasının böyük hissəsi Rusiya Federasiyası, az bir qismi Azərbaycan ərazisində yerləşir. Xəzər sahili boyunca qumlu çimərliklər vardır[2]. Deltanın sahəsi 800 km²[3] təşkil edir ki, onunda 230 km² ərazisi dövlət tərəfindən qorunan ərazidir. 1935-ci ildən Gülgəriçayın mənsəbidə deltaya daxil olmuşdur. Samur çayının əmələ gətirdiyi delta daxili az qollu dimdikvari deltadır[4].

Hidroqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Deltada Samur çayı iki qola ayrılır: Böyük Samur (uzunluğu 9,3 km) və Kiçik Samur (uzunluğu 11,5 km). Kiçik Samur meandrlı çaydır. Bu səbəbdən onun uzunluğu meandrları saymaqla məsafə baxımından daha uzundur (24 km (2016)). Çayın deltasında yerləşən meşələrdə çoxlu sayda bulaq vardır. Buradan axan daxili qollar ümumi adla Qarasu adlanır. Bu qollardan birindən Rusiya və Azərbaycan sərhəddi keçir. 2002-ci ildə Kiçik Samur çayının yatağını dəyişməsi ilə Xəzər dənizində yeni delta meydana gəlmişdir[5].

Flora[redaktə | əsas redaktə]

Deltada orta illik temperatur +13,6° C təşkil edir. Deltanın böyük hissəsi Samur meşəsi ilə örtülüdür. Bu örtük tuqay meşəsindən ibarətdir[6]. XX əsrin 30-cu illərə qədər deltada zolaqlı kaftarı görmək mümkün idi. XX əsrin ikinci yarısında bura Amerika yenotu köçürülmüşdür.

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Deltada orta illik yağıntının miqdarı 350 mm təşkil edir. Burada rütübət Dərbənd şəhərindən 5-10 % artıqdır. Burada şoranlıq və soranlaşmış ərazi yoxdur. Allyuval çöküntülərinin qalınlığı 15 metrdir.

Qoruma tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

1982-ci ildə Samur deltasında 11,2 ha ərazində Samur Dövlət Təbiət Yasaqlığı təşkil edilmişdir. Azərbaycannın ərazisində yerləşən delta ərazisində 2012-ci ildə Samur-Yalama Milli Parkı təşkil edilmişdir. ХХ əsrin əvvəllərində su axının həcmi 2,5 km³ təşkil edirdi. Hazırda su sərfiyyatı 1,5 km³ keçmir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]