Amerika yenotu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Amerika yenotu
}}
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Yarımaləm: Eumetazoylar
Bölmə: İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə: Sonağızlılar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
İnfratip: Ağızçənəlilər
Sinifüstü: Dördayaqlılar
Sinif: Məməlilər
Yarımsinif: Vəhşi heyvanlar
İnfrasinif: Plasentalılar
Dəstəüstü: Lavrazioterilər
Dəstə: Yırtıcılar
Fəsilə: Yenotlar
Cins: Yenot
Növ: Amerika yenotu
Elmi adı
Procyon lotor Linnaeus, 1758
Areal
şəkil
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   180575
MBMM   9654

Amerika yenotu (lat. Procyon lotor) - yenot cinsinə aid heyvan növü.

Xarici görünüşü[redaktə | əsas redaktə]

Xaraci görkəminə görə yenotaoxşar itə bənziyir. Bədənin uzunluğu 60 sm, quyruğun isə 25 sm-ə çatan ölçülü heyvandır. Bədəni enlikürək, qısa pəncəlli, uzun barmaqlı, başı enli, kiçik, nazik sifətli, qulaqları böyükdür. Tükü qalın, uzun, tünd boz rəngindədir. Sifətində ağ haşiyəli qara maska var. Quyruğunda 5-7 enli qara və ya ağ həlqə mövcuddur. Pəncələri qısadır və barmaqlar yaxşı inkişaf etdiyindən, onların izi insan əlinin izini xatırladır. Yenotun ön pəncələri çevikliyinə görə, insan əlləri ilə rəqabət apara bilər. Yenot ön pənçələri ilə əşyaları tutur və saxlayır, həmçinin qidasını yuyur. Xəzi sıx olub, qəhvəyi-boz rəngdədir. [1]

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Amerika yenotu Panama boğazından Kanadanın cənub əyalətlərinə qədər Şimali Amerikada geniş yayılmışdır. Növün iqlimləşdirilməsi ilk dəfə Almaniyada və keçmiş SSR ərazisində aparılmışdır. Daha sonra buraxıldığı məntəqələrdən Fransaya və digər Avropa ölkələrinə daxil olmuşdur. Azərbaycanda növün iqlimləşdirilməsi uğurla başa çatmışdır. Rütübətli və meşəli düzənlik hüdudlarında yenotun yayılması və arealın genişlənməsi sürətlidir. Hazırda yenot ZaqatalaİsmayıllıLənkəran massivlərində geniş yayılıb.[2]

Həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Yaşlı koğuşlu ağacları, həmçinin su hövzələri və bataqlıq ərazilər olan qarışıq meşələr yenot üçün daha əlverişlidir. İynəyarpaqlı meşələrdə, həmçinin su hövzələri olmayan meşələrdə rast gəlinmir. Ağac koğuşlarından sığınacaq kimi istifadə edir. Antropogen landşaftlara asanlıqla uyğunlaşaraq, tarlalarda, bağlarda, çox zaman şəhərlərdə və şəhərətrafı ərazilərdə məskunlaşır. Yenot yuvasını ağacların koğuşunda düzəldir. Məcburi hallarda yerüstü sığınacaqlardan – qayalardakı yarıqlardan, porsuqların yuvalarından istifadə edir, özü yuva qaza bilmir. Alaqaranlıq-gecə həyat tərzi keçirir, gündüzlər yuvalarında gizlənir. Alaqaranlıq düşəndə ova qida axtarışı üçün öz ərazisini gəzir. Yenot nadir hallarda öz sığınacağından 1,5 km-ə qədər uzaqlaşır.[3] Yenot ağaclara asanlıqla dırmanır. Tutucu barmaqları, ona düz budaqlardan tutaraq, sallanmaq imkanı verir. Gecə görməsi və vibrissaları sahəsində yenot tamamilə qaranlıqda da asanlıqla hərəkət edir. Yenotlar fəsiləsinin qış yuxusuna gedən yeganə nümayəndəsidir. Yuxu dərin deyil, fasiləlidir. Kanadada qış yuxusu 4-5 ay davam edir, cənub rayonlarında isə ümumiyyətlə qış yuxusuna getmirlər. Yenot həm bitki, həm də heyvan mənşəli qidalarla qidalanır. Onun qidası fəsildən asılı olaraq dəyişir. Yazda və yayın əvvəlləri onun rasionunda heyvani qidalar (həşəratlar, qurbağalar, sürünənlər, yengəcxərçənglər, balıqlar, gəmiricilər və quş yumurtaları), yayın ikinci yarısı və payızda isə bitki qidaları (meyvələr və giləmeyvələr, qozalar) üstünlük təşkil edir. Yeməzdən əvvəl qidasını suda yuyur. Yenot çox möhkəm heyvandır. O infeksioninvazion xəstəliklərə qarşı çox dözümlüdür və yırtıcılardan aqressiv şəkildə müdafiə olunur. Əgər təhlükədən qaça və ya gizlənə bilmirsə, özünü ölülüyə vurur. Xaraktercə çox aktiv, hər şeyi bilməyə həvəsli, dalaşqan, cəsarətli heyvandır. ABŞ-da və bir sıra digər ölkələrdə yenotları əhliləşdirilmiş heyvan kimi evdə saxlayırlar. 20 ilə qədər yaşayır. Cütləşmə fevral-mart aylarında baş verir. Boğazlıq dövrü 62 gün davam edir. 3-7 bala verir. Balalaları kör doğulur, 10-20 gündən sonra gözləri açılır. İllər boyu nəzarətsiz aparılan ov nəticəsində vəhşicəsinə məhv olunur. Dişilər bir yaşlarında cinsi yetkinliyə çatırlar. Amerika yenotu qiymətli xəz- dəri heyvanıdır. Əti yeməlidir. Piyi də yeməli olub, həm də xeyirlidir. [4]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild, Elm nəşriyyatı, 2004, 619 səh.
  2. Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., 1984. — С. 97. — 10 000 экз.
  3. Чужеродные виды на территории России: Вторжение чужеродных видов: Млекопитающие: Procyon lotor – Енот-полоскун
  4. Перейти к:1 2 Емнр-Онкняйсм
  5. Описание енота. Охота на енота
  6. Перейти к:1 2 3 4 Библиотека - Руковский Н. Н. - По следам лесных зверей - Енот-полоскун - Питерский Охотник, сайт об охоте, форумы охота, оружие, рыбалка, собаки, патроны, животные, электронна...
  7. Енот полоскун | Блог Натальи Бутриной
  8. Сериал BBC: Жизнь млекопитающих. 6 серия
  9. Кто же такие еноты?
  10. Procyon lotor в книге Wilson D. E., Reeder D. M. (editors). 2005. Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). — Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2 vols. (2142 pp.) ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
  11. Енот-полоскун по данным Объединённой таксономической информационной службы (ITIS)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Vəhşi heyvanlar
  2. Rusiyanın onurğalı heyvanları:Amerika yenotu
  3. Enot
  4. Raccoon

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., 1984. — С. 97. — 10 000 экз.
  2. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild, Elm nəşriyyatı, 2004, 619 səh.
  3. Енот-полоскун по данным Объединённой таксономической информационной службы (ITIS)
  4. Raccoon