Stanislav Şvarts

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Stanislav Şvarts
Doğum tarixi 1 aprel 1919(1919-04-01)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 12 may 1976(1976-05-12) (57 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
  • Şirokaya-Reçka qəbiristanlığı[d]
Vətəndaşlığı
Elm sahəsi Ekologiya, zoologiya
Elmi dərəcəsi biologiya elmləri doktoru, 1954
Elmi adı 1970
Təhsili
Üzvlüyü
Mükafatları "Lenin" ordeni "Oktyabr İnqilabı" ordeni

Stanislav Şvarts (1 aprel 1919, Yekaterinoslav12 may 1976, Sverdlovsk) — Sovet zooloqu və ekoloqu, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki (1970), əhalinin və təkamül ekologiyasının rusdilli qanadının banilərindən biridir.

Bioqrafiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

1 aprel 1919-cu ildə Yekaterinoslavda anadan olub.

1937-ci ildə Stanislav Şvarts müəllimləri D. Kaşkarov və P. Terentyev olduğu Leninqrad Universitetinin biologiya fakültəsinə daxil olur. Müharibə vaxtı könüllü olaraq cəbhəyə yollanır[1]. 1942-ci ildə tərxis olunmadan sonra universiteti bitirib aspiranturaya daxil olur. 1946-cı ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir.

1946-cı ildən Sverdlovskda Heyvan populyasiyası ekologiyası laboratoriyasının təşkilatçısı və rəhbəri (1952-ci ildən). 1954-cü ildən elmlər doktoru, 1966-cı ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 1970-ci ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü olur. 1955–1976-cı illərdə fəaliyyətlərinə müasir bir istiqamət vermiş SSRİ Elmlər Akademiyası Bitki və Heyvan Ekologiyası İnstitutunun direktoru olur.

Elmi fəaliyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Stanislav Şvarts heyvan populyasiyalarının vəziyyətini müəyyənləşdirmək və inkişafının proqnozlaşdırılması üçün morfofizioloji göstəricilər metodunu, təbiətdəki təkamül prosesinin ekoloji mexanizmləri haqqında yeni fikirləri, heyvan populyasiyalarında böyümə və inkişaf sürətinin metabolik tənzimlənməsini inkişaf etdirmiş, heyvan populyasiyası ekologiyasının inkişafına mühüm töhfə vermişdir. Uzaq Şimal təbiətinin əhatəli tədqiqatlarına rəhbərlik etmişdir.

20 ildən artıq müddətdə çoxtərəfli tədqiqatlar zamanı Stanislav Şvarts öz tələbələri ilə birlikdə ekoloji qayda kimi qəbul olunan bir qanunauyğunluğu kəşf etmiş və formalaşdırmışlar: Növləşmə növdaxili ixtisaslaşmış formalara nəzərən adaptasiyanın və enerji sərfiyyatı baxımından daha qənaətcil yeni uyğunlaşmanın aşkar mərhələsidir. Bu hal mühüm ümumbioloji əhəmiyyətə malikdir. Bu, Şvartsın çox sayda əsərində əks olunub.

Akademik İnnokenti Gerasimov Şvarts nəzəriyyəsinin tərəfdarlarından idi. Şvarts Sovet İttifaqı ərazisindəki ilk biosenozların geniş miqyasda qorunmasının mümkünsüzlüyü haqqında fikrini, xalq təsərrüfatının artan ehtiyacları və təbii ehtiyatların istehlakı ilə izah etmişdir. Bu ehtiyacları ödəmək üçün çox miqdarda oksigenin, heyvan və bitki mənşəli məhsulların sintezini təmin edəcək süni ekosistemlərin yaradılması tələb olunurdu. Süni ekosistemlərin yüksək məhsuldarlığı onun ehtiyat fəaliyyətini, yəni təsadüfi xarici təsirlər altında biokütlə istehsalının qorunmasını təmin etmişdir[2].

Stanislav Şvarts eyni zamanda populyasiya və təkamül ekologiyası sahəsində Ural elmi məktəbinin banisidir.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Память народа
  2. Снытко В.А., Собисевич А.В., Романова О.С., Савенкова В. М. Экологический подход в географии: из научного наследия академика И.П. Герасимова // Институт истории естествознания и техники им. С.И.Вавилова. Годичная научная конференция, посвященная 85-летию ИИЕТ РАН. — Т. 23. — Янус-К Москва, 2017. — С. 39–44.