Ubeyy ibn Kəb
| Ubeyy ibn Kəb | |
|---|---|
| ərəb. أبي بن كعب | |
 | |
| Doğum tarixi | I minillik |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 649 və ya VII əsr |
| Vəfat yeri | |
| Elm sahələri | təfsir, fiqh, qiraət |
| Tanınmış yetirməsi | Əbu Əbdürrəhman Suləmi |
| Üzvlüyü | |
Əbül-Munzir (Əbüt-Tufeyl)[1][2] Ubeyy ibn Kəb ibn Qeys əl-Ənsari (ərəb. أبي بن كعب; I minillik, Mədinə – 649 və ya VII əsr, Mədinə) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabəsi və vəhy katiblərindən biri.[3] Quranı gözəl oxumaq bacarığına görə ona "Seyidül-Qurra", "Seyyidül-Müslimin" və "Seyyidül-Ənsar" ləqəbləri verilmişdir.[4]
Bioqrafiyası
[redaktə | vikimətni redaktə et]O, Mədinədə doğulmuşdur. Xəzrəc qəbiləsinə mənsubdur.
Müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən əvvəl İslamı qəbul etmiş, Əqəbədəki ikinci beyyətinin iştirakçısı olmuşdur.[3] Bədr, Uhud (bu döyüşdə ağır yaralanmışdır), Xəndək döyüşü və digər döyüşlərində iştirak etmişdir.
Ubeyy ibn Kəb oxuyub yazmağı bilən nadir şəxslərdən biri olduğu üçün Məhəmmədə nazil olan vəhyləri yazmışdır. O, həmçinin Quranı ən yaxşı oxuyan şəxslərdən biri olmuş və Məhəmməd tərəfindən Mədinə məscidində Quran müəllimi təyin edilmişdir.
Ubeyy ibn Kəb eyni zamanda Quranın təfsiri ilə maraqlanmış və Mədinədə təfsir məktəbinin əsasını qoymuşdur.
O, fiqh sahəsində də qabaqcıl mütəxəssislərdən biri olmuş və Məhəmmədin sağlığında fətvalar vermişdir. Ondan başqa bu icazə Ömər ibn əl-Xəttab, Osman ibn Əffan, Əli ibn Əbu Talib, Muaz ibn Cəbəl və Zeyd ibn Sabitə verilmişdir.
Məhəmməd Ubeyy ibn Kəbi dövlət vəzifələrinə də təyin etmişdir. O, Bali, Uzrə və Bənu Səd qəbilələrinin zəkat amili vəzifəsini icra etmişdir.
Həyatı boyunca malyariya xəstəliyindən əziyyət çəkmiş və bu səbəbdən Mədinədə vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrdə Dəməşqdə öldüyü və orada dəfn olduğu deyilsə də[5] bu doğru hesab olunmur.
Qiraət və Hədis elmlərindəki yeri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Ubeyy ibn Kəb Məhəmməddən rəvayət olunan hədisə görə, Quranı ən yaxşı oxuyan şəxs olmuşdur.[6] Eyni zamanda Məhəmməd həyatda ikən Quranı əzbərdən ona oxumuş səhabələrdən biri idi. Məhəmməd Ubeyydən namazda ayələri qarışdırdığı zaman onu xəbərdar etməsini istəmişdir.[7]
O, qurranın ilk təbəqəsindəki yeddi şəxsdən biri və Məhəmmədin vəfatından sonra müsəlmanların təhsil almasında rol oynamış şəxslərdən olmuşdur. Xüsusi ilə Quranın tədrisindəki xidmətləri çox önəmli hesab olunur.
Ubeyy ibn Kəbdən Abdullah ibn Abbas, Əbu Hüreyrə, Abdullah ibn Səib, Abdullah ibn Əyyaş kimi səhabələr, həmçinin Əbu Əbdürrəhman Suləmi və Əbül-Aliyə ər-Riyahi kimi tabiinlər qiraət öyrənmişlər. On qiraətin çoxunun isnad sənədində Ubeyy ibn Kəbin adı vardır. Onun qiraət üslubu əsasan Şam bölgəsində məşhurlaşmışdır.
Təfsirdə də fərqlənən Ubeyy ibn Kəbin bu sahədəki görüş və rəvayətləri Mədinə təfsir məktəbinin bünövrəsini təşkil etmişdir.
Ubeyy ibn Kəb Əbu Bəkrin xəlifəliyi dövründə həyata keçirilmiş Quranın cəmlənməsi işində Zeyd ibn Sabitə köməkçi qrupun üzvü olmuş, Osman dövründəki Quranın çoxaldılmasını həyata keçirən heyətin tərkibində yer almışdır. O, Ömər tərəfindən hicri 14-cü ildə təravih namazlarının qıldırılması üçün imam təyin edilmişdir. O, həm də katiblik etmiş, xəlifə Ömərlə Qüds əhalisi arasında bağlanmış müqavilnin mətnini qələmə almışdır.[3]
O, Məhəmməddən 164 hədis rəvayət etmişdir. Ondan bir çox səhabə, eləcə də Süveyd ibn Qəfələ, Zirr ibn Hubeyş, Əbül-Aliyə ər-Riyahi, Əbu Osman ən-Nəhdi, Əbu İdris əl-Hövlani kimi tabiin alimləri hədis nəql etmişlər.[3]
İrsi və mirası
[redaktə | vikimətni redaktə et]İbn ən-Nədim Ubeyy ibn Kəbin Quranın fəzilətləri barədə bir kitab yazdığını[8] iddia etsə də, İbn əl-Cəvzi həmin kitabın uydurma olduğunu demişdir.[9] Müasir dövrdə onun haqqında aşağıdakı tədqiqatlar aparılmışdır:
- Durak Pusmaz, Ubeyy ibn Kəbin Təfsirdəki Yeri (doktorluq dissertasiyası, 1992, MU Sosial Emlər İnstitutu);
- Səfvan Ədnan Davudi, Ubeyy ibn Kəb: Sahibü Rəsulillah və seyyidül-qurra fi zəmanih (Dəməşq 1994);
- Əbdülqadir Qaraquş, Ubeyy ibn Kəb, Elmi Şəxsiyyəti, Qiraəti və Təfsirdəki Metodu (doktorluq dissertasiyası, 1999, SU Sosial Emlər İnstitutu);
- Şəhhat Seyyid Zəğlul, Ubeyy ibn Kəb: ər-Racül vəl-müshəf (İskəndəriyyə: 2003);
- M. S. Əbdülisəvi, Ubeyy ibn Kəb və məkanətühu bəynə müfəssiris-səhabə (Beyrut: 2006);
- H. U. Xələf Düleymi, Qiraətü Ubeyy ibn Kəb: Dirasə nəhviyyə və lüğəviyyə (Beyrut: 2007);
- M. Kəmal Atik, Ubeyy ibn Kəb və Quran Elmindeki Yeri (EU İlahiyyat Fakültəsi Jurnalı, № 4, 149–177, 1987).
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ İbn əl-Cəzəri. Qayətün-Nihayə (ərəb). Qahirə. 31.
- ↑ Zəhəbi. Təzkirətül-hüffaz (ərəb). I. Heydərabad (Hindistan). 1936. 17.
- 1 2 3 4 Erul, B. "Ubey b. Kab". TDV İslâm Ansiklopedisi. 2012. Archived from the original on 13 yanvar 2022. İstifadə tarixi: 11 yanvar 2022.
- ↑ Dr. Atik, M. Kəmal. Kəmal. Ubeyy ibn Kəb və Quran elmlərindəki yeri (türk).
- ↑ Əl-Himsi, Əhməd. Əl-Uzama ulləzinə difinu fi Diməşq əv mətu fihə (ərəb). Dəməşq: Əl-Həvliyyətül-əsəriyyətül-Ərəbiyyətüs-Suriyyə. 1985. 292.
- ↑ Tirmizi. Mənaqib (ərəb). 33.
- ↑ Əbu Davud. Namaz (ərəb). 158.
- ↑ İbn ən-Nədim. Əl-Fihrist (ərəb). Beyrut. 1997. 56.
- ↑ İbn əl-Cəvzi. Əl-Məvzuat (ərəb). I. Ər-Riyad. 1997. 240.