Vaqif Sultanlı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Vaqif Sultanlı
Vaqif Soltan oğlu Verdiyev
Fotoqrafiya
İlk adı Vaqif Verdiyev
Təxəllüsü Vaqif Sultanlı
Doğum tarixi 26 mart 1958 (1958-03-26) (61 yaş)
Doğum yeri Şahsevən, Kürdəmir rayonu
Vətəndaşlığı Azərbaycan
Peşələri yazıçı, tənqidçi
Milliyyəti türk
İxtisası filoloq
Təhsili ali
Əsərlərinin dili Azərbaycan türkcəsi
Janr roman, hekayə, esse

Vaqif Sultanlı (azərb. Vaqif Soltan oğlu Verdiyev‎; d. 26 mart 1958, Şahsevən, Kürdəmir, Azərbaycan) — nasir, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, 1994-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri doktoru (1997), professor (1999).

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Vaqif Sultanlı 1958-ci il martın 26-da Kürdəmir rayonunun Şahsevən kəndində anadan olmuşdur.

Köhnəbazar kənd orta məktəbini bitirmişdir (1964-1974). Orta məktəbdə oxuduğu illərdə, eyni zamanda, Kürdəmir rayon musiqi məktəbində təhsil almışdır (1970-1975). Bir müddət Kürdəmir rayon elektrik şəbəkəsində fəhlə işləmişdir (1974-1976).

Azərbaycan Dövlət Universitetinin fılologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir (1981).

Əmək fəaliyyətinə təyinatla göndərildiyi İsmayıllı rayonunun Qalacıq kəndində dil-ədəbiyyat müəllimi kimi başlamışdır. Sonra isə ADU-nun Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasının aspiranturasında təhsilini davam etdirmişdir.

"Azərbaycan dramaturgiyasında xarakter problemi (1970-1980)" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir (1984). BDU-da müəllim, baş müəllim, dosent işləmişdir (1984-1991). Hazırda Universitetin Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasında professor vəzifəsində işləyir (1999). "Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin həyatı və ədəbi fəaliyyəti" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir (1997). İctimai fəaliyyətlə ardıcıl məşğul olmuşdur. Ümumdünya Azərbaycanşünaslar Assosiasiyasını təşkil etmiş və onun sədri seçilmişdir (1991).

Amerikanın "Azadlıq" və "Azad Avropa" radiostansiyalarının Azərbaycan redaksiyasında ədəbi verilişlər üzrə müxbir işləmişdir (1995-1998). Polşada ("Xudafərin" - 1995), İsveçdə ("Araz" - 1996-1997), ABŞ-da nəşr olunan ( "Dünya azərbaycanlıları" - 2000-2012 ) dərgilərin baş redaktoru olmuşdur.

Kipr-Balkanlar-Avrasiya Türk Ədəbiyyatları Qurumunun (Türkiyə) Qafqaz bürosunun rəhbəridir. Dünyanın 40-dan artıq ölkəsində keçirilən beynəlxalq konfrans, simpozium və forumlarda iştirak və çıxış etmişdir.

H.Zərdabi adına mükafata (1995), Kipr-Balkanlar və Avrasiya Türk Ədəbiyyatları Qurumunun (KİBATEK) Uluslararası Türk dilinə xidmət ödülünə (2003), Misir Mədəniyyət Nazirliyinin Fəxri-fərmanına (2014) layiq görülmüşdür.

Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin (DAK) İsveç (2001), Hollandiya (2002), Almaniya (2004), Belçika (2008) və Böyük Britaniyada (2010) keçirilən qurultaylarında İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.

2012-ci ildə təsis olunan və mərkəzi ofisi Pekində yerləşən Beynəlxalq Epos Araşdırmaları Cəmiyyətinin (The International Society for Epic Studies) üzvüdür.

2018-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında yerləşən Beynəlxalq Yazarlar Assosiasiyasına (International Writers Association) üzv seçilmişdir.

Ailəlidir, iki övladı var.

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbi yaradıcılığa çox erkən başlasa da "Yovşan ətri" adlı ilk hekayəsi 1980-ci ildə "Azərbaycan qadını" jurnalında nəşr olunmuşdur. Həmin dövrdən başlayaraq hekayələri, tərcümələri, elmi-publisistik məqalələri ilə müntəzəm olaraq mətbuatda çıxış edir.

Real və şərti-metaforik üslubun qovuşuğunda qələmə alınmış "İnsan dənizi" (1992) romanı müəllifin bədii yaradıcılığında xüsusi yer tutur. Hadisələrin ötən əsrin səksəninci illərində cərəyan etdiyi romanda ölüm cəzasından xilas olaraq yad bir şəhərdə gizli ömür sürən qəhrəmanın timsalında cəmiyyətin əxlaqına və mənəviyyatına yoluxmuş özgələşmə problemi bədii həllini tapmışdır.

Özünəməxsus təhkiyə tərzi ilə seçilən "Səhra savaşı" (2010) rоmanında təsvir olunan hadisələr zamanın çatlaması ilə gələcəkdən imtina edərək keçmişə üz tutan qəhrəmanın taleyi fonunda aşkarlanır. Hadisələrin bu müstəvidə aşkarlanması müəllifə insan və dünya haqqında fəlsəfi düşüncələrini əks etdirməyə imkan vermişdir.«Səhra savaşı» çağdaş dünyaya hakim olan özgələşmə, yaddasızlaşma, biganələşmə, gərəksizləşmə kimi mənəvi çöküş və humanitar deformasiya probleminə etiraz ruhu ilə seçilməkdədir.

Müəllifin diqqəti çəkən əsərlərindən biri olan «Ölüm yuxusu» povestində qəbiristanlığın köçürülməsi hadisəsi cəmiyyət həyatında baş verən ciddi xaos, çaxnaşma kimi canlandırılır. Bu xaos təsvir olunan obrazların daxili-mənəvi dünyasını aşkarlamağa imkan verir. Qəbiristanlığı uçuran buldozerçinin intihar etməsi ilə tamamlanan povestdə yazıçı mənəvi-əxlaqi dəyərlərə qarşı çıxmağı ölümlə eyniləşdirmək məramı izləmişdir.

Vaqif Sultanlının «Dərviş», «Mağara», «Nəvai-Qumru», «Qütb gecəsi», «Vətən», «Ada», «İlğım», "Tərs axın", "Lal həlqə" və digər hekayələri özünəməxsus dil və üslub xüsusiyyətləri ilə seçilməkdədir.

Bədii yaradıcılıqla yanaşı, sənətin nəzəri-estetik məsələləri ilə də məşğul оlan müəllifin ədəbi tənqid və ədəbiyatşünaslıqla ilgili axtarışları «Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin ədəbi dünyası» (1993), «Ağır yоlun yоlçusu» (1996), «Azadlığın üfüqlərı» (1997), «Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatı» (1998), «Ədəbi-nəzəri illüstrasiyalar» (2000), «Ömrün nicat sahili» (2004), «Ədəbi tənqidin tədrisi məsələləri» (2007), «Azərbaycan ədəbi tənqidi» (2012), «İstiqlal sevgisi» (2014) və başqa kitablarda əksini tapmışdır.

Vaqif Sultanlı tərcümə fəaliyyəti ilə də məşğul olmuş,Rəşad Nuri Güntəkinin "Yarpaq tökümü" və "Dəyirman" romanlarını, Sergey Jitomirskinin "Sirakuzlu alim" tarixi povestini, habelə E.Ştritmatter, Y.Haşek, V.Meri, Q.Stopka və başqalarının əsərlərini doğma dilə çevirərək nəşr etdirmişdir. Çoxlu sayda publisistik yazıların, tənqid və ədəbi proseslə bağlı elmi-publisistik məqalənin müəllifidir. Bir sıra əsərləri İngiltərə, Amerika Birləşmiş Ştatları, Almaniya, Türkiyə, Danimarka, Misir, İran, Rusiya, Ukrayna və b. ölkələrdə nəşr olunmuşdur.

Üzv olduğu qurumlar[redaktə | əsas redaktə]

  • Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan Yazıçılar Birliyi (Bakı, Azərbaycan)
  • Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi (Bakı, Azərbaycan)
  • Flag of Turkey.svg Kıbrıs, Balkanlar ve Avrasya Türk Edebiyatları Kurumu (İzmir, Türkiyə)
  • Flag of the People's Republic of China.svg Beynəlxalq Epos Araşdırmaları Cəmiyyəti / International Society for Epic Studies (Pekin, Çin)
  • Flag of the United States.svg International Writers Association (ABŞ)
  • Flag of France.svg European Society of Comparative Literature (Paris, Fransa)

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

  • Flag of Azerbaijan.svg Həsən bəy Zərdabi adına mükafat (Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi, 1995)
  • Flag of Turkey.svg Türk Diline Hizmet Ödülü (KIBATEK, Türkiyə, 2003)
  • Flag of Egypt.svg Misir Mədəniyyət Nazirliyinin fəxri-fərmanı (Misir, 2014)
  • Flag of Turkey.svg Üstün Hizmet Ödülü (Türkçenin Diriliş Hareketi Derneğı,Türkiyə, 2017)

Kitabları (Ana dilində)[redaktə | əsas redaktə]

  • Sönmüş ulduzlar. Bakı: Yazıçı, 1988, 136 səh.
  • İnsan dənizi. Bakı: Gənclik, 1992, 279 səh.
  • Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin ədəbi dünyası. Bakı: ADU-nun nəşri, 1993, 153 səh.
  • Ağır yolun yolçusu (portret-monoqrafiya). Bakı: Azərnəşr, 1996, 196 səh.
  • Azadlığın üfüqləri (məqalələr toplusu). Bakı: Şirvannəşr, 1997, 208 səh.
  • Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatı (dərs vəsaiti). Bakı: Şirvannəşr, 1998, 160 səh.
  • Qul bazarı (hekayələr, miniatürlər, sərgüzəştlər, esselər). Bakı: Gənclik, 1999, 120 səh.
  • Ədəbi-nəzəri illüstrasiyalar (nəzəri fraqmentlər). Bakı: Azərnəşr, 2000, 54 səh.
  • Ölüm yuxusu (povest, hekayə və esselər). Bakı: Turan, 2002, 160 səh.
  • Ömrün nicat sahili (dialoq-monoqrafiya). Bakı: Azərnəşr, 2004, 208 səh.
  • Ədəbi tənqidin tədrisi məsələləri (metodik vəsait). Bakı: Azərnəşr, 2007, 124 səh.
  • Azərbaycan ədəbi tənqidi (dərs vəsaiti). Bakı: Azərnəşr, 2009, 204 səh.
  • Heçlik vadisi (povest və hekayələr). Bakı: Azərnəşr, 2010, 184 səh.
  • Azərbaycan ədəbi tənqidi (dərs vəsaiti). Təkmilləşdirilmiş II nəşr, Bakı: Azərnəşr, 2012, 224 səh.
  • İnsan dənizi (roman). II nəşr, Bakı: Azərnəşr, 2014, 256 səh.
  • İstiqlal sevgisi (monoqrafiya). Bakı: Elm və təhsil, 2014, 252 səh.
  • Səhra savaşı (roman). Bakı, Azərnəşr, 2015,184 səh.

Kitabları (Dünya dillərində)[redaktə | əsas redaktə]

  • Ölüm Rüyası (povest və hekayələr). İstanbul: Avrupa Yakasi Yayinları, 2006, 224 səh.
  • Azerbaycan Mühaceret Edebiyatı (monoqrafiya). İstanbul: Avrupa Yakasi Yayinları, 2007, 224 səh.
  • Ruhun Ağrıları (monoqrafiya). İstanbul: Avrupa Yakasi Yayinları, 2010, 208 səh.
  • The Human Sea (novel). London: Rossendale books, 2012, 204 p.
  • The Human Sea (novel). Bloomington: Trafford publishing, 2012, 240 p.
  • The Dream of Death (novel and short stories). London: Rossendale books, 2013, 160 p.
  • Tənhayi dər izdiham (roman). Tehran, 2014,330 səh.
  • The Dream of Death (novel and short stories). Helsinge: Whyte Tracks publishing, 2014, 132 p.
  • İnsan dənizi (roman). Qahirə: Milli Tərcümə Mərkəzinin nəşri, 2014, 280 səh.
  • Reverse Flow (novel and short stories). London: Rossendale books, 2014, 186 p.
  • Tənhayi dər izdiham (roman). Zəncan, 2015,332 səh.
  • The Dream of Death (novel and short stories).II Edition, Helsinge: Whyte Tracks publishing, 2015, 132 p.
  • The Legend of the Snake (A novel and collection of short stories). Edited by Michael Brannok, London, Rossendale Books, 2015, 308 p.
  • İnsan Denizi (roman).Türkiye türkçesine aktaran Parvana Bayram, İstanbul,Post Yayın, 2016, 224 s.
  • Полярна ніч (Oповідання). Переклад з азербайджанської мови Ніни Білокопитової, Київ: Задруга, 2016, 104 с.
  • Das Menschenmeer (roman). Leipzig, Winterwork, 2017, 240 səh.
  • A Blind Tie. Selected Works.Raleigh, Rossendale Books, 2017, 400 p.
  • Ölüm uykusu (povest və hekayələr).Özbək dilinə çevirən Rüstəm Cabbarov, Taşkent, İjod Press, 2017, 192 s.
  • Сон забвения: Повесть-иллюстрация и рассказы / Пер. с азерб. Джавид Аббаслы. – М.: Издательство «Mысль», 2018. – 184 с.

Hazırladığı antologiyalar[redaktə | əsas redaktə]

  • Modern Azerbaijanian Prose (Anthology). Prepared for Publishing by Vagif Sultanly and Iraj Ismaely, Bloomington: Trafford publishing, 2012, 504 p.
  • Modern Azerbaijani Women's Prose (Anthology). Prepared for Publishing by Vagif Sultanly and Iraj Ismaely, Bloomington: Trafford publishing, 2014, 700 p.
  • Güney Azərbaycan nəsri (Başlanğıcdan bu günə qədər). İrəc İsmayılla birlikdə, Bakı: Nurlar, 2017, 576 səh.

Tərcümələri[redaktə | əsas redaktə]

(ruscadan və türkcədən)

  • Sergey Jitomirski. Sirakuzlu alim. Bakı: Gənclik, 1987, 208 səh.
  • Rəşad Nuri Güntəkin. Yarpaq tökümü.Dəyirman. Bakı: EA nəşri, 1994, 280 səh.
  • Fəyyaz Sağlam. Rübailər. Bakı: 1998, 50 səh.
  • Rəşad Nuri Güntəkin. Yarpaq tökümü. Bakı: Çinar-çap, 2006, 120 səh.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  • Seyfullah Koşmaz. Vagif Sultanlı'nın hikayelerinin incelenmesi.Yüksek lisans tezi.PDF http://acikerisim.bartin.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11772/220/Seyfullah%20KO%C5%9EMAZ-Y%C3%BCksek%20Lisans%20Tezi-.pdf?sequence=1&isAllowed=y
  • Fеyyaz Sağlam. Kitaplar arasında Mеhеmmеd Еmin Rеsulzadеnin еdеbi dünyası, «Kardaş еdеbiyatlar» (Еrzurum, Türkiyе), 1995, sayı 31, s.42-43
  • Grazyna Zajac. Azеrbaijanian Еmigration Litеraturе, «Studia Turcologica Cracoviеnsia» (Krakow, Poland), 2001, vol. 8, p.175-178
  • Hеndrik Fеnz. Transformation Asеrbaidschan. Nationalismus als Brückе zur Dеmokratiе? Dissеrtation zur Еrlangung dеr Würdе dеs Doktors dеr Phi-losophiе dеr Univеrsitat Hamburg, Bеrlin, 2003, s.227-229
  • İhsan Işık. Vagıf Sultanlı. Türkiyе Еdеbiyatçılar vе Kültür Adamları Ansiklopеdisi, On cilttе, Cilt 10, Ankara, Еlvan Yayınları, 2006, s.4071
  • İrfan Ülkü. Mühaceretin Edebiyatı,"Yenıcağ" gazetesı (İstanbul), 15 Kasım 2007
  • Алигейдар Агакишиев. «Азербайджанская эмигрантская литература», «Ирс/Наследие» (Москва), 2007, № 6 (30), стр. 55 http://irs-az.com/new/pdf/090628181605.pdf
  • Cazim Gürbüz. Azеrbaycan Mühacеrеt Еdеbiyatı, «Yеniçağ» gazеtеsi (Türkiyе), 15 Nisan 2008
  • Əhməd Sami. Azərbaycan romanında psixologizm (Vaqif Sultanlının «İnsan dənizi» romanı əsasında), «Filologiya məsələləri» (Bakı), 2009,№ 7, s.244-255
  • Паша Алиоглу. «Долина пустоты», Газ. «Каспий», 14 мая 2011 г., № 085 (11522)
  • Cavanşir Yusifli. Səhra metaforası. http://kulis.lent.az/news/14067
  • İradə Musayeva.Vaqif Sultanlının «Səhra savaşı» romanı haqqında, «Kaspi» qəzeti (Bakı), 29 dekabr 2013
  • Arslan Tekin. Hasret çeken köpek, «Yeniçağ» gazetesi (İstanbul), 7 Ağustos 2013.http://www.yenicaggazetesi.com.tr/hasret-ceken-kopek-27722yy.htm
  • Вікторія Гранецька. Полярні ночі й ранкові тумани Вагіфа Султанли (Україна). http://granetska.net.ua/majsternya/polyarni-nochi-j-rankovi-tumani-vagifa-sultanli.html
  • Burak Sarıcı. İnsan Denizi (İnceleme).http://www.kirmizilar.com/tr/index.php/bu-kitabi-okuyalim/1675-insan-denizi
  • Şahbaz Şamıoğlu. Qürbətin ədəbiyyatı, ədəbiyyatın qürbəti və yaxud Vaqif Sultanlının «Ömrün nicat sahili» əsəri ilə bağlı mülahizələr. «Xəzər» qəzеti, 8 oktyabr 2005, № 105
  • Tofiq Hüseynoğlu. Zamandan məkana və ya əksinə... (Vaqif Sultanlının «Səhra savaşı» romanı haqqında mülahizələr), «Ədəbiyyat qəzeti», 25 aprel 2015, № 24-25 (4979-80)
  • Salidə Şərifova. Vaqif Sultanlının «İnsan dənizi» romanının problematikası və bədii üslub palitrası, «Sivilizasiya» dərgisi (Bakı), 2015, № 9, s.26-31
  • Əhməd Sami El Aydi. Vaqif Sultanlının yaradıcılığında mühacirət və özgələşmə. "Əxbar əl ədəb" qəzeti (Qahirə), 13 noyabr 2016, № 1216
  • Almaz Əliqızı. "Zolaqlı yuva"nın sakinləri, "Ədəbiyyat qəzeti", 16 sentyabr 2017, № 32 (5103)
  • Cavanşir Yusifli. Küldən təpəcik olmaz, "Ədəbiyyat qəzeti", 7 aprel 2018, № 12 (5135)http://edebiyyatqazeti.az/news/edebi-tenqid/1611-kulden-tepecik-olmaz
  • Almaz Əliqızı. "Güney Azərbaycan nəsri", "Ədəbiyyat qəzeti", 21 iyul 2018, № 28 (5151)http://edebiyyatqazeti.az/news/edebi-tenqid/2151-almaz-eliqizi
  • Vaqif Sultanlı://philology.bsu.edu.az/az/content/kafedrann_professoru_582