Vladiqafqaz

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Vladiqafqaz (20 iyul 1990-cı ilə qədər Orconikidze), (inquş Буро[1]) - Şimali Osetiyanın paytaxtı, Rusiyanın cənubunda şəhər. 2015-ci ilə görə əhalisi 308.190 nəfərdir.

Etimologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Vladiqafqaz adı Pavel Potemkinin burada tikdirdiyi qalaya verdiyi rus dilində Vladey Kavkazom (rus. Владей Кавказом) adından qaynaqlanır. Bu barədə general Potemkin qalanın əsasının qoyulduğu 25 aprel 1784-cü ildə yazdığı raportda bildirir. Şəhər 1931—1944 və 1954—1990 illərdə Orconikidze, 1944-1954-cü illərdə isə Caucikau adlandırılıb.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Şəhər Şimali Qafqazda, Terek çayının hər iki sahilində, Dəryal dərəsindən 30 km aralı yerləşir. Vladiqafqazdan Gürcüstan hərbi yolu başlanğıcını götürür.

İqlimi mülayimdir. Qışı sakit, yayı uzun lakin yağıntılı keçir. Yanvarın orta temperaturu −1,9 °C, iyul ayının orta tempraturu +20,7 °C təşkil edir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Vladiqafqazın əsası qala kimi 1784-cü ildə Gürcüstan hərbi yolunun tikintisi və Rusiya imperiyası ilə Gürcüstan arasında bağlanmış Georgiyevsk traktatının imzalanması ilə əlaqədar Dəryal dərəsində tikilib. Rəsmi versiyaya əsasən qala Caucikau adlı osetin yaşayış məntəqəsinın yaxınlığında tikilib.[2] Başqa məlumatlara görə bu yerdə Kapkay adlı osetin kəndi, digər məlumatlarda isə Zaur adlı inquş kəndi yerləşirdi.[3] 1860-cı ildən etibarən şəhər statusunu alıb.[4] 1863-cü ildən 1920-ci ilə qədər Rusiya imperiyasının Terek vilayətinin mərkəzi olub. XX əsrin əvvəllərində Vladiqafqaz bolşevik inqilabi hərəkatının mərkəzlərindən biri olub.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. ГБУ «Ингушский научно исследовательский институт гуманитарных наук имени Чаха Ахриева» БIархой Нина, Коазой Нурдин, Хайранаькъан БайIаьла ГIАЛГIАЙ-ЭРСИЙ ТЕРМИНИЙ ДОШЛОРГ Магас 2015
  2. Vladiqafqaz şəhər icra hakimiyyətinin rəsmi saytı
  3. İnquşlar (onların həyatı və adətləri)
    Müəllif: N. Qrabovskiy
    Nəşriyyat: Издание Кавказского горского управления
    Nəşr: 1876
    Cild: IX
    Səhifə: 2
     (В части данных об основании Владикавказа, Н. Грабовский ссылается на книгу:
    Qafqazın Yeni Tarixi 1722-1803
    Müəllif: P. Butkov
    Nəşr: 1869
    Cild: II
    Səhifə: 165
    )
  4. Бетоева М. Д., Бирюкова Л. Д. История Владикавказа, 1781—1990: сборник документов и материалов. — Майкоп: Адыгея, 1991. — С. 1022 — ISBN 5-7534-0488-X