Əl-Kindi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Əl-Kindi
Əbu Yusif Yaqub ibn İshaq ibn Səbbah əl-Kindi
Al-kindi.jpeg
Doğum tarixi: 801(801-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri: Bəsrə, İraq
Vəfatı: 873(873-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri: Bağdad, İraq

Əbu Yusif Yaqub ibn İshaq ibn Səbbah əl-Kindi (Ərəbcə: )أبو يوسف يعقوب إبن إسحاق الكندي (801-873)—Ərəb filosofu.

Həyatı[redaktə]

Fəlsəfəsi[redaktə]

Əvvəllər əsasən, müsəlman olmayanlar, yəhudilər və xristianlar tərəfindən yerinə yetirilən bütün bu işlər ərəb zəminində də öz bəhrəsini verdi. Əl-Kindi ərəblərin ilk filosofu oldu. O, eyni zamanda, həndəsə, astronomiya, optika, meteorologiya, təbabət, psixologiya, musiqi ilə məşğul olmuş, qədim yunan mədəniyyətinin yayılmasında görkəmli rol oynamışdır. Əl-Kindinin fəlsəfi əsərləri əsasən Aristotelin şərhi ilə əlaqədar yazılmış, öz məzmunu etibarı ilə məntiqi və qnoseoloji problematikaya həsr olunmuşdur. Elmi idrakın üç mərhələsi haqqında əl-Kindi tərəfindən yaradılmış konsepsiya müsəlman aristotelizmi üçün böyük əhəmiyyətə malik idi. Qeyd etmək istərdik ki, elmi idrakın üç mərhələsi haqqında əl-Kindinin irəli sürdüyü konsepsiya təkcə müsəlman aristotelizmi üçün deyil, həm də, ümumiyyətlə ümumdünya fəlsəfi proses üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi. XYIII əsr alman filosofu İmmanuil Kantın insanın idraki qabiliyyətləri ilə bağlı doktrinası IX əsr ərəb filosofu əl-Kindinin elmi idrakın üç mərhələsi haqqındakı konsepsiyası ilə nə qədər də uyuşur. Əl-Kindinin bu konsepsiyasında idrakın birinci mərhələsini məntiq və riyaziyyat, ikinci mərhələsini təbii elmlər, üçüncüsünü isə metafizika təşkil edir. Xatırladaq ki, İmmanuil Kant da insanın üç idraki qabiliyyətindən bəhs edir: hissiyyat, dərrakə və zəka. Kant düşünürdü ki, insan hissiyyat vasitəsi ilə riyaziyyatı, dərrakə vasitəsi ilə təbiətşünaslığı və zəka vasitəsi ilə isə metafizikanı yaradır.

Əsərləri[redaktə]

  • Аль-Кинди. Философские трактаты. Перевод А. В. Сагадеева. — В кн.: Избранные произведения мыслителей стран Ближнего и Среднего Востока IX—XIV вв. М.: "Издательство социально-экономической литературы", 1961, с.41—132.
  • Аль-Кинди «fi Mulk al-arab wa-kammiyatihi», переведен Иоанном Севильским под названием «Liber individuorum superioum in summa de significationibus super accidentia que efficiuntur in mundo», напечатан под ошибочным заголовком «Albumasar De magnis coniunctionibus: annorum revolutionibus: as eorum profectionibus: octo continens tractatus», август 1489 г.
  • Аль-Кинди рукопись «al-Mudhal al-kabir ila 'ilm ahkam an-nuqum»: Paris 5902 (131foll., written 325/937): Leiden 1051 (=Cod/49 Gol.) Bodl.565; number 294 (+Hydii 3); Chester Beatty 4075; 5281; Esc. 938,7 Renaud; Hamidiye 829; Krause mathem.p.450.

İstinadlar[redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə]

Adil Əsədov. İnsan təfəkkürü: qaynaqları, tarixi tipləri, perspektivləri. Bakı, 1992

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]