Arizona

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar


ing. Arizona'
Arizona
Arizona bayrağı Arizona möhürü
Bayrağı Möhürü
Ştatın təxəllüsü: "Böyük kanyonun ştatı"
Ştat {{{Adı}}} ABŞ xəritəsində
ABŞ-ın digər ştatları
Paytaxt Finiks
Ən iri şəhəri Finiks
Ərazi
 * Ümumi
 * Su %-i
6-cı (ABŞ üzrə)
295 254 km²
Əhali
 * Ümumi (2005)
 * Sıxlıq
20-ci (ABŞ üzrə)
5 939 292
17.43 nəfər/km²
Ştat sırası
Yaranma tarixi
48 (ardıcıllığa görə)
14 fevral 1912
Saat qurşağı UTC-7
En dairəsi
Uzunluq dairəsi
31°20' ş. e-d. 37° ş. e-d.-yə.
109°3' q. u-d. 114°50' q. u-d.-yə
Rəsmi saytı http://www.az.gov/


ArizonaAmerika Birləşmiş Ştatlarının 48-ci ştatıdır. Paytaxtı və ən iri şəhəri Finiksdir.

Ümümü məlumat[redaktə]

Arizona, kanyonları və çölləriylə məşhurdur. Arizonanın ən əhəmiyyətli coğrafi xüsusiyyəti əlbəttə Böyük Kanyondur. Əyalətdə 1107 km boyunca axan Kolorado çayı Arizonanın ən uzun çayıdır. Əhəmiyyətli şəhərləri, Phoenix (paytaxt), Tucson, Mesa, Tempe, Glendale, Scottsdale və Yumadır. Əyalət əhalisinin 3,6 milyondan çox olduğu təxmin edilir. Arizona, Amerikanın sahə baxımından 295.260 km² ilə altıncı böyük əyalətidir. Cənub-qərb əyalətlərindən biri olan Arizona, Kolorado Platosu, dağlıq bölgə və çöl bölgəsi olmaq üzrə başlıca üç bölgəyə ayrılar. Kolorado Platosu, Arizonanın şimal və şimal-şərq hissələrini örtər, dağlıq sahə şimal-qərbdən ən cənuba qədər uzanar, çöl bölgəsi isə cənub-qərbin yarısını örtər.

İqlim[redaktə]

Quru hava və aydın səma, Arizonanın xarakteristika iqlim xüsusiyyətidir. Hava şərtləri, əyalətin şimalındakı dağlar və cənubdakı səhra sahələri arasında böyük bir dəyişiklik göstərər. Əyalətdə müşahidə edilən ən aşağı tempratur -40 °C, ən yüksək tempratur isə 53 °C'dir. Əyalət diametrində, Yanvar ayında orta istilik dərəcəsi 5 °C, İyun ayında orta istilik dərəcəsi isə 27 °C'dir. Bütün əyalət üzrə orta illik yağıntı 33 cm³'dir. Bu dəyər səhra bölgələrində ortalama 8 cm³'ə qədər düşür.

Böyük kanyon

Mədəniyyət[redaktə]

Arizonada Phoenix Symphony Orkestr, Tucson Symphony Orkestr və Flagstaff Symphony Orkestr kimi bir çox böyük orkestralar var. Bununla yanaşı əyalətdə çoxlu sayda teatr qrupları da mövcuddur ki, bunlardan bəziləri İspan dilində fəaliyyət göstərir. Əyalətdə klassik, müasir və etnik rəqslərə daha çox yer verilir.

Arizona muzeylərində, onun mədəni irsi, tarixi, sənəti və əyalətin qərbiylə əlaqədar məlumatlar əks etdirilir. Əyalətin böyük muzeylərindən bəzilərini; Phoenix Art Museum, The Tucson Museum of Art, the Museum of Northern Arizona və Heard Museum of Anthropology and Primitive Artdır qeyd etmək olar.

Arizonada qırmızıdərili qəbilələrin də (Apache, Hopi, və Navajo qəbilələri kimi) yaşadıqları bölgələr var. Bu bölgələrin bir qisiminin muzeylərində qırmızıdərililərin mədəniyyətiylə bağlı nümunələr də nümayiş etdirilir.

İstirahət[redaktə]

Arizonada iyirmi adət mesire yeri, yeddi meşəlik bölgə, 21 əyalət parkı vardır. Grand Canyon National Park, Amerikanın ən məşhur parklarından biridir və hər il dörd milyon adam Grand Canyonu görməyə gəlir. Əyalətin digər məşhur məkanları isə, Coronado National Memorial, Painted Rocks State Historic Park, Tombstone Courthouse State Historic Park və Petrified Forest National Parkdır. Əyalət, balıqçılar, düşərgəçilər, ovçular və turistlərin yanında tarix, geologiya və arxeologiya araşdırmaçıları üçün də maraqlı bir yerdir.

USA 10187 Horseshoe Bend Luca Galuzzi 2007.jpg

İrqi tərkibi[redaktə]

Arizonada əhalinin irqi quruluşu aşağıdakı kimidir:

  1. 63.8% Ağ
  2. 25.3% Ispanmənşəlli
  3. 5% Qırmızıdərili
  4. 3.1% Qara
  5. 1.8% Uzaq şərqli
  6. 2.9% Mələz

Universitetlər[redaktə]

3 universiteti vardır:

  1. Arizona Dövlət Universiteti
  2. Arizona Universiteti
  3. Şimali Arizona Universiteti


Flag of the United States.svg ABŞ-ın inzibati bölgüsü
Federal ərazi

Kolumbiya federal dairəsi

Ştatlar

Alabama | Alyaska | Arizona | Arkanzas | Aydaho | Ayova | Cənubi Dakota | Cənubi Karolina | Corciya | Delaver | Florida | Havay | İllinoys | İndiana | Kaliforniya | Kanzas | Kentukki | Kolorado | Konnektikut | Luiziana | Massaçusets | Men | Merilend | Miçiqan | Minnesota | Missisipi | Missuri | Montana | Nebraska | Nevada | Nyu Cersi | Nyu Hempşir | Nyu Meksiko | Nyu York | Ohayo | Oklahoma | Oreqon | Pensilvaniya | Qərbi Virciniya | Rod Aylend | Şimali Dakota | Şimali Karolina | Tennessi | Texas | Vaşinqton | Vayominq | Vermont | Virciniya | Viskonsin | Yuta

Federal Torpaqlar

Amerika Samoası | Quam | Şimali Marian adaları | Puerto Riko | Virgin adaları

Kiçik adacıqlar

Beyker adası | Haulend adası | Carvis adası | Conston rifi | Kinqmen rifi | Miduey rifi | Navassa adası | Palmira rifi | Ueyk rifi