Böyük pontifik

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Qədim Roma tarixi
lat. Senatus Populusque Romanus
Senat və Roma xalqı
Dövrlər
Roma çarlığı

( e. ə. 754e. ə. 509)

Roma Respublikası

( e. ə. 509e. ə. 27)

Roma İmperiyası

( e. ə. 271453-cü illər)

Prinsipat
Qərbi Roma

Dominat
Bizans

Respublika konstitusiyası
S.P.Q.R.
Senat
Komisia
Magistratura
Magistratlar

Konsul
Pretor
Senzor
Kurullu Edil
Kvestor

Xalq tribunu
Qubernator
Propretor

Fövqəladə magistratlar

Diktator
Suvarilər rəisi
(Magister equitum)
Hərbi tribun

Çar
İnterreks
Triumvirat
Desemvirlər

Titullar

Leqat
Duks
Offisium
Prefekt
Vikar
Vigintiseksviri
Liktor

Hərbi magistr
İmperator
Prinseps
Böyük pontifik
Avqust
Sezar
Tetrarx

Sülalələr
Yulilər-Klavdilər ( e. ə. 2768)
Flavilər (6996)
Nerva-Antonin (96192)
Konstantinlər (305363)
Valentinlər (364378)
Feodosiya (378395)
Yustinianlar (518602)
İraklilər (610695; 705711)
Əhali, inzibati və sosial tərkib
Latınlar
Sabinlər
Etrusklar
Patrisilər
Plebeylər
Pretorianlar
Barbarlar
Qladiator
Kuriya
Senturiya
Triba
Vestal bakirəsi
Matrona
Qədim Romada hüquq
Xatirənin lənətlənməsi
(Damnatio memoriae )
Roma vətəndaşlığı
Fərqlənmə kursu
(Cursus honorum)
Digesta
Konkubinat
Portal silver.svg
Avqust Böyük pontifik kimi
(Via Labicana Augustus heykəli)

Böyük pontifik (Pontifeks Maksimuslat. "ən böyük körpü quran") qədim Romada Pontifiklər Kollegiyasında (Collegium Pontificum) ən yüksək rahib rütbəsi idi. Bu rütbə qədim Roma dinində ən mühüm mövqe olaraq qə'bul edilirdi. E'ramızdan əvvəl 254-cü ildə bu mövqeyə plebeylərin də gəlməyə başlamasına qədər, sadəcə patrisilər gəlirdi. Erkən Roma Respublikasında dini bir status ikən, yavaş-yavaş siyasi xarakter daşımağa başladı (İmperator Avqustun dövründən e'tibarən) və axırda imperial kabinetə birləşdirildi. Tarixi sənədlər bu titulla Roma imperatorlarından ən son İmperator Gratianın (375-383 illər arasında hökm sürmüş) çağrıldığını göstərir[1]; daha sonra imperator öz adının yanından bu titulu yığışdırmışdır[2][3].

"Pontifeks" sözü daha sonralar Xristiyan yepiskopları tərəfindən istifadə edilməyə başlandı [4] (Roma Yepiskopu daxil[5]) və "Pontifeks Maksimus" adı Roma Katolik Kilsəsində (baş yepiskop olan) Papanın tituluna tətbiq edilməyə başlandı. Bu titul Papanın rəsmi titullarından sayılmasa da[6], papaların Renesans və indiki dövrlərə aid binalarında, abidələrində və xırda pullarında öz əksini tapmaqdadır.

Etimologiya[redaktə]

Lüğət mə'nası olaraq, pontifeks "körpü quran" (pons + facere); maximus da "ən böyük" deməkdir. Bu əvvəllər bəlkə də hərfi mə'nada istifadə olunurdu: qədim Romada körpü inşaatçısı olmaq ən əhəmiyyətli işlərdən sayılırdı, çünki qədim Romada ən böyük körpülər əsasən müqəddəs olaraq qə'bul edilən Tiber çayı üzərində inşa edilmişdi və ancaq xüsusi səlahiyyətli din xadimləri bu körpülərdəki mexanik yenilikləri "narahat etmə" hüququna malik idilər. Amma yenə də, bu söz (pontifeks) simvolik mə'nasinda da başa düşülürdü: (Van Heyperenə görə) pontifiklər tanrılarla insanlar arasında "körpü" quranlar idilər.

Digər tərəfdən, pontifeks sözü "yolları hazırlayanlar" mə'nasına da gələ bilər: tarixi Etrusk dilində pont "yol" deməkdir [3]. Az bir qrup tədqiqatçının fikrinə görə bu söz Etrusk dilində tələffüz olaraq oxşar, amma etimoloji olaraq əlaqəsiz, "keşiş" mə'nasına gələn başqa sözdən törəmişdir.

İstinadlar[redaktə]

  1. Pontifex Maximus LacusCurtius retrieved August 15, 2006
  2. "Gratian." Encyclopædia Britannica. 2008. Encyclopædia Britannica Online. 3 Feb. 2008 <http://www.britannica.com/eb/article-9037772>.
  3. 3,0 3,1 Pontifex Maximus Livius.org article by Jona Lendering retrieved August 15, 2006
  4. "In the matter of hierarchical nomenclature, one of the most striking instances is the adoption of the term pontifex for a bishop" (Paul Pascal: Medieval Uses of Antiquity in The Classical Journal, Vol. 61, No. 5 [Feb., 1966], pp. 193–197).
  5. Edictum Gratiani, Valentiani et Theodosii de fide catholica, 27 February 380; cf. The American Heritage Dictionary of the English Language: Fourth Edition. 2000: "Pontiff: 1a. The pope. b. A bishop. 2. A pontifex."
  6. Annuario Pontificio (Libreria Editrice Vaticana, 2008 ISBN 978-88-209-8021-4), p. 23*

Mənbələr[redaktə]