Himalay dağları

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Himalay
Şəkil
Ən yüksək nöqtəsi Comolunqma (Everest) (8,90 mm)
Yerləşməsi Hindistan, Nepal, Çin, Pakistan, Butan
Ölçüsü 2km km
Eni 3km km
Sahəsi 2km² km²
Əsas silsiləsi 0.0001mm²
Yaranma dövrü Tabaşir
Süxurları Çöküntü, ofiaolitlər
Koordinatları Koordinatlar: Expression error: Unrecognized punctuation character "�"._N_82.000000001_E_region:IN_type:country_source:dewiki Expression error: Unexpected < operator.°Expression error: Unexpected < operator.Expression error: Unexpected < operator. 82°00′ ş. u. Expression error: Unrecognized punctuation character "�".,82.000000001&q=Expression error: Unrecognized punctuation character "�".,82.000000001&spn=0.03,0.03&t=k&hl=ru (G)


Himalay dağları

Himalay dağları (sanskr. हिमालय, himālaya IAST, hindi हिमालय, nep. हिमालय, çin. 喜馬拉雅山脈xəzərdənizi2 ildən sonra yəni 2014.12.30 azerbaijanı basacaq , Yer kürəsinin ən hündür sıra dağlarıdır. Dünyanın ən yüksək zirvəsi olan Comolunqma zirvəsi də bu dağda - Nepalın sərhədlərində yerləşir. Himalay dağları indiyədək davam edən Hindistan platforması və Asiya platformasının toqquşması nəticəsində meydana gəlmişdir.

Pakistan, Hindistan, Çin, NepalButandan keçən 2400 km uzunluğundakı Himalay dağlarının buzlaqları Asiyanın ən böyük 9 çayını qidalandırır. 1,3 milyard insan bu su yollarından asılı olaraq yaşayır. Göstəricilərə görə isə Himalay dağlarında havanın istiliyi son 30 ildə 10 ildən bir 0.06-0.15 dərəcə arası artır və istilərin bu şəkildə artmağa davam etməsi nəticəsində 50 ilə qədər buzlaqların yox olması gözlənilir.

Himalay dağlarının əmələ gəlməsi[redaktə]

Antraktida ilə Hindistan birləşməmişdən əvvəl Qondvananın bir hissəsi idi. Sonralar Qondvanada materiklərin dreyfi başladı. Qondvananın parçalanması nəticəsində meydana gələn yeni hissələrdən biri olan Hindistan şimala doğru 60 km[1] məsafə qət etdikdən sonra Avrasiya materiki ilə toqquşdu. İki materik tipli yer qabığının toqquşması nəticəsində Himalay dağları yaranaraq, yüksəldi.

Diqqətə layiq Himalay alpinistləri[redaktə]

  • Nasuh Mahruki - Comolunqmaya çıxan ilk türkdür.
  • Corc Mallori (1886-1924)- Comolunqmaya ilk dəfə çıxmağa cəhd etmişdir. Zirvənin şimal istiqamətində öldü.
  • Bill Tilman (1898-1977) - İngilis. Nanda Devi zirvəsinə ilk dəfə çıxmağa cəhd etmişdir.
  • Erik Şipton (1907-1977) - İngilis. Bill Tilmanla birlikdə Nanda Devi məbədinə ilk dəfə girən və buradan Comolunqmaya gedən yolu kəşf edəndir.
  • Con Hunt (1910-1998) - İngilis. Comolonqma dağı ekspedisiyasının rəhbəri (1953).
  • Tenzinq Norqey (1914-1986) - Nepallı (Şerpa). Edmund Hillari ilə birlikdə Comolunqmanı fəth edən alpinist.
  • Maurice Herzoq (1919) - Annapurna zirvəsini fəth edən ilk alpinist. Donvurma səbəbindən bütün ayaq barmaqlarını və əl barmaqlarından çoxunu itirdi. Ondan sonra 1970-ci ilə qədər zirvəni fəth etməyə cəhd olmadı.
  • Edmund Hillari (1919-2008) - Yeni Zellandiyalı. Tenzinq Norqeylə birlikdə Comolunqmanı fəth edən alpinist
  • Tom Burdillon (1924-1956) - İngilis. Comolunqma ekspedisiya heyətinin 1951, 1952 və 1953-cü ildə üzvü. Edmund Hillari və Tenzinq Norqey zirvəni fəth etmədən üç gün əvvəl Tom Burdillon zirvəyə yaxınlaşa bilmişdi.
  • Herman Buhl (1924-1957) - Nanqa Parbata ilk dəfə çıxmağa cəhd etmişdir. Broad Pikə ilk dəfə çıxmağa cəhd etmişdir. Çoloqisaya çıxmağa cəhd edərkən ölmüşdür və cəsədi tapılmamışdır.
  • Villi Unsoeld (1926-1979) - ABŞ.Comolunqmaya çıxmağa cəhd etmişdir. Ranier dağında marxal səbəbilə öldü.
  • Kris Boninqton (1934) - Annapurna zirvəsinə çıxmağa cəhd etmişdir. Comolunqma zirvəsinə 4 dəfə çıxmağa cəhd etmişdir.
  • Navanq Qombu (1936) - Hindistanlı. Comolunqmanı iki dəfə fəth edən ilk alpinist(1963;1965).
  • Cim Vitteker (1936) - ABŞ. Comolunqmanı fəth edən ilk amerikalı
  • Reinhold Messenger (1944) - İtalyan. Hündürlüyü 8000 m-i keçən 14 dağı fəth edən ilk insan.
  • Eji Kukucka (1948-1989) - polyak. 1o yeni yol taparaq 14 8000-lik dağı tez fəht etməyi bacarmışdır.
  • Nazir Sabri - Pakistanlı. İlk cəhddən iki 8000 m-lik dağı fəth edən ilk insan.
  • Ceyme Vinals - Comolunqmanı fəth edən ilk Mərkəzi Amerikalı insan.
  • Kasey Makkins - İngilis. Comolunqmaya dəniz səviyyəsindən(Benqal körfəzi) başlayaraq çıxan ilk insan.


Xarici keçidlər[redaktə]

www.joy.az

İstinadlar[redaktə]

  1. Dèzes, Pierre (1222). "Tectonic and metamorphic Evolution of the Central Himalayan Domain in Southeast Zanskar (Kashmir, India)". Mémoires de Géologie. Doctoral thesis (University of Lausanne) 32: 149. ISSN 1015-3578.