I Ərdəşir

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
I Ərdəşir
ArdashirPahlaviName.png
I Ərdəşir
Bayraq
Sasanilərin I şahı
Bayraq
28 aprel, 224 — 242
Tacqoyma: 226
Hakimiyyət şəriki: I Şapur (240 — 242)
Xələfi: I Şapur
 
Dini: Zərdüştilik
Təvəllüdü: 180(180-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-{{{3}}})
Tiruda, İstəhr, İran
Vəfatı: 262(262-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Atası: Babək Sasani
Anası: Mirod

I Ərdəşir Babəkan (fars. اردشیر‎, lat. ArtaxerxesSasanilər sülaləsinin ilk nümayəndəsi, şahənşah.

İlk illəri[redaktə | əsas redaktə]

Təbərinin məlumatına görə Ərdəşir 180-ci ildə İstəhrin Tiruda kəndində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında atası Fars knyazı Gozihrdən icazə alaraq onu Darab qalasına göndərmiş, qalanın arqbadı Tiridən sonra Ərdəşir qalanın hakimliyinə gəlmişdir. Get-gedə Ərdəşirin gücü artmış, atası Babək və qardaşı Şapurla birlikdə Gozihri devirmişdilər. Şapurun qəfil ölümündən sonra 222-ci ildə bütün Fars regionuna, XuzistanKirmana hakimlik etməyə başlamışdı.

Hakimiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

28 aprel, 224-cü ildə Parfiya hökmdarı V Artabanın ordularını Bəndər Abbas yaxınlığında məğlub edən Ərdəşir özünü şahənşah elan etmişdi. 226-cı ildə Ktesifonda rəsmən tacqoyma mərasimi keçirilmişdi.[1] Ərdəşir Sistan, Qorqan, Mərv, Xarəzm, Bəlx, BəhreynMosulu ələ keçirmiş, Kuşanı və Məkranı asılı hala salmışdı.

Daxili siyasət[redaktə | əsas redaktə]

Ərdəşir ölkəni mərkəzləşdirdi və mərzbanlıqlara böldü. Zərdüştilik dövlət dini oldu. Xristianlara tolerant yanaşılmağa başlandı.

Xarici siyasət[redaktə | əsas redaktə]

Ərdəşir hakimiyyətə gələndən sonra əsasən Roma ilə problemlər yaşamağa başladı. Ermənistan Arşakilərinin Sasanilərə qarşı müqaviməti Ərdəşiri Romaya hücum etmək qərarına gətirdi. 230-cu ildə Nusaybini mühasirəyə alan Ərdəşirin orduları Kappadokiyaya qədər gedib çıxmışdı. 232-233cü illərdə Septimi Severlə olan bir sıra döyüşlərdən sonra 237-ci ildə nəhayət ki, Mesopotamiyanın şimalını ələ keçirə bildi. 240-cı ildə oğlu Şapuru şərik kimi taxta çıxardı. 242-ci ildə vəfat etdi.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Atası Babək Sasani yerli bir əsilzadə, babası Sasan İstəhr atəşgahının rahibi idi. Nənəsi isə Bəzrəngilər ailəsinə mənsub idi. Şapur və Balaş adlı iki qardaşı vardı.

Övladları:

  • Ərdəşir
I Ərdəşir tərəfindən 209-cu ildə tikdirilmiş Qız qalası
Ərdəşirin tacqoyması, Nəqşi Rüstəm


  1. MacKenzie, David Niel (1998). "Ērān, Ērānšahr". Encyclopedia Iranica 8. Costa Mesa: Mazda.