Mark Tven

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Mark Tven
Mark Twain Sarony.jpg
Doğum tarixi 30 noyabr 1835(1835-11-30)
Doğum yeri Florida qəsəbəsi, Missuri, ABŞ
Vəfatı 21 aprel 1910 (74 yaşında)
Vəfat yeri Reddinq, Konnektikut, ABŞ
Vətəndaşlıq Flag of the United States.svg ABŞ
İmzası
Mark Twain Signatures-2.svg
Mark Tven (1909)

Mark Tven (ing. Mark Twain, əsl adı Semuel Lenqhorn Klemens ing. Samuel Langhorne Clemens; 30 noyabr 183521 aprel 1910) — görkəmli Amerika yazıçısı, jurnalisti və ictimai xadimi.

Oxuculara daha çox "Haklberri Finin sərgüzəştləri" (Adventures of Huckleberry Finn) və "Tom Soyerin macəraları" (The Adventures of Tom Sawyer) adlı romanları ilə tanışdır. Mark Tven bir çox məşhur aforizmlərin müəllifi kimi də tanınır. Klemens dövrünün ən məşhur adamları-prezidentlər, dünya şöhrətli incəsənət xadimləri, sənayeçilər və Avropa kral ailələri ilə dostluq münasibətlərində olmuşdur. Tanınmış amerika yazıçıları Vilyam Folkner Tveni Amerika ədəbiyyatının "atası", Ernest Heminquey isə müasir Amerika ədəbiyyatının Tvenin sadəcə bir əsərindən – "Haklberri Finin sərgüzəştləri" romanından "törədiyini" bildirmişdir

Həyatı[redaktə]

Mark Tven

Mark Tven 30 noyabr 1835-ci ildə ABŞ ın Missuri əyalətinin Florida bölgəsində dünyaya gəldi.

Uşaqlıq illəri[redaktə]

Yeddi uşaqlı bir ailənin altıncı uşağı və sağ qalan üç qardaşdan biri idi. Ailəsi, o dörd yaşındaykən Mississippi Çayı boylarındakı Hannibala şəhərinə daşındı. İrəlidə yaradacağı məşhur romanları bu bölgədəki müşahidələrinə söykənərək yazılmışdı. Biznesmenlik və vəkillik edən atasını on bir yaşında ikən sətəlcəmdən itirincə məktəbini buraxıb köməkci olaraq bir mətbəədə işə başladı. 1851-ci ildə böyük qardaşı Orionun sahibi olduğu yerli qəzetdə yazarlıq etməyə başladı; yazılara da kömək edir və yumoru məqalələr yazırdı.

Gənclik illəri[redaktə]

On səkkiz yaşına gəldiyində dünyanı kəşf etmə arzusunda bir gənc olaraq ABŞ-ın müxtəlif əyalətlərini gəzməyə başladı, bu vaxt müxtəlif mətbəələrdə işlədi. Dörd il sonra Missuriyə döndüyündə Mississippi Çayındakı buxarlı gəmilərdə kapitanlıq etmək istədi. Kapitanlıq imtahanlarına hazırlıq üçün səylə calışırdı. çayın hər yerini öyrənməsi iki ilini almışdır.

Özünə bu işdə Henry adındakı qardaşı yoldaşlıq edirdi. Bir gecə yuxusunda qardaşının çalışdığı gəminin yanmasını və ölümünü görməsi və bu hadisənin 1858-ci ildə eynilə yuxusundakı kimi reallaşması onu çox təsir etdi. Qardaşının ölümündən bir parça özünü günahkar saydı və bu hadisədən sonra parapsixologiya ilə maraqlandı.

24 yaşında kapitanlıq səlahiyyətini öz üzərinə götürdü və Amerikan Vətəndaş müharibəsi çıxıb çay gəzintiləri qadağan edilənə qədər çayda kapitanlıq etdi. Döyüşə könüllü olaraq qatıldı, ancaq 14 gündəlik əsgəri təhsildən sonra ordudan ayrılıb Nevadada qubernator olan böyük qardaşı Orionun yanına getdi. Qardaşı ilə birlikdə bir müddət məktub avtomobiliylə bölgəni gəzdikdən sonra zəngin olma xəyaliylə mədənçilik etdi. Mədənçilik işi müvəffəqiyyətsizliklə nəticələndi

Yazıçılığa gəlişi[redaktə]

Bəzi gəzinti yazıları və məqalələr yazaraq müxtəlif əyalətləri gəzdi. Mark Twain adıyla imzaladığı ilk məqaləsi Carsondan Məktub adlı məqaləsi idi. Mark Twain, Mississippi gəmilərində "iki kulaç dərinlik" mənasını verən bir taxma addır.

18 Noyabr 1865 günü New York Saturday Pres adlı qəzetdə nümayiş olunan Claravasda Tullanan Qurbağa adlı hekayə ilə ədəbiyyat sahəsində çıxış etdi. Bir kömür şaxtası düşərgəsində mədənçilərdən dinlədiyi yerli bir əhvalatı öz ağızından izah edərək məşhurlaşdırmışdır tutmuşdu. Hekayəni, 1867-ci ildə nümayiş olunan ilk kitabında da yer aldı 1866-cı ildə bir qəzetin müxbürü olaraq Havaya adalarına gedərək oradan yazılar göndərdi. İki il sonra yenə yerli bir qəzetin istəyi üzərinə Aralıq dənizidə bir gəmi dövrünə çıxdı və gəzinti yazılarını cəmləşdirib Xarici Ölkə adlı kitabında yığdı. Bu əsəri ilə ölkəsində çox məşhur komediyan yazıcısı oldu.

Tvenin göz bəbəyi özünün hazırladığı dəri üzlü dəftərlər imiş. Qələm seçimi isə “Conklin Csescent Filler” olub. Bu qələmin əsas üstünlüyü masaya qoyulanda yuvarlanıb düşməməyi imiş. Ancaq Tvenin revmatizması olduğundan sonradan əsərlərini diktə edib.

İş həyatı[redaktə]

Huckleberry Finndən sonra 5 il boyunca kitab nümayiş etməyi buraxan Twain, zəngin olmaq ümidiylə biznes mühütünə atılmışdır. Pul qazanmaq üçün müxtəlif işlərə sərmayə qoyan Mark Twainin cəhdləri həmişə pul itkisiylə nəticələndi. 1885-ci ildə qurduğu nəşriyyat isə müflisləşməsinə gətirib çıxardı. İlk olaraq vətəndaş müharibəsi qəhrəmanlarından və köhnə ABŞ başçılarından çox böyük heyranlıq duyduğu Ulysses Grantın xatirələrini ardından Mark Twainin öz kitabı Huckleberry Finin Macəralarını nümayiş edən nəşriyyat, bu iki kitabla əldə etdiyi müvəffəqiyyəti bir daha əsla tuta bilmədi. Vətəndaş müharibəsi ilə əlaqədar müxtəlif xatirə kitablarının ardından dünyadakı bütün Katoliklərin bir dənə götürüb oxuyacağı düşüncəsiylə Papa XIII. Leonun xatirələrini eyni anda 6 dildə nümayiş etdi ancaq nə döyüş xatirələri nə də Papanın xatirələri oxucuların maraqına səbəb olmamışdır. Bu müvəffəqiyyətsizliklərinin ardından Ceyms W. Paige adlı ixtiraçının inkişaf etdirdiyi bir növ maşını üçün xərclədiyi minlərlə dollar da ona heç bir gəlir gətirə bilmədi.

Avropa illəri[redaktə]

1891 ci ildən etibarən ailəsiylə həyat bahalılığının daha az olduğu Avropaya yerləşən Twain dolanışığını təmin etmək üçün yazılarını sıxlaşdırdı. 1894-cü ildə, cap maşını Chicago Herald Qəzetində sınandı və müvəffəqiyyətsiz oldu. Borclarını ödəyə bilmək üçün yeni bir yol bulan Mark Twain, bütün dünyanı əhatə edən bir danışıq dövrünə çıxdı. Avstraliyadan Hindistana, Cənub Afrikadan İngiltərəyə qədər bir çox ölkəni gəzdi. Bu konfranslar silsilə aid gəzinti qeydlərini Ekvatorun İzində adlı yazısıyla paylaşdı.

Mark Twain, 1896-ci ildə 23 yaşındakı qızı Susyun menengit səbəbiylə ölümü üzərinə depressiyaya girdi və ruhi böhranları həyatı boyunca zaman zaman təkrar baş göstərdi. Borclarını ödəyib 1900-ci ildə ölkəsinə qayıdana gədər ailəsiylə birlikdə İsveçrə, Avstriya və İngiltərədə yaşadı. ABŞ a döndükdən sonra yoldaşı Olivianın sağlamlığı pozuldu. həkim tövsiyəsi üzərinə 1903-cu ilin sonunda İtaliyaya getdilər, nə var ki sağlamlığına qovuşa bilməyən Olivianı 1904-ci ildə Floransada həyata vəda etdi.

Son illəri[redaktə]

Yaşlılıq illərində müstəmləkəçiliyi, irq düşmənliyi, qazanc ehtirası, dini ikiüzlülüyü sərt bir dillə tənqid edən yazılar yazdı. 1905-ci ildə yetmişinci yaşını Ağ Evdə Theodore Rooseveltin qüruruna verdiyi yeməkdə qeyd etdi. 1907-ci ildə Oxford Universiteti özünə fəxri doktor rütbəsi verdi. 1909-cu ildə 29 yaşındakı kiçik qızı Jean infarkt nəticəsində həyatını itirdi. Mark Twain, 1906-ci ildə yazmağa başladığı bioqrafiyasını tamamlayamadan keçirdiyi ürək narahatlığı nəticəsində 21 Aprel 1910 günü Connecticutdan həyatını itirdi.

Seçilmiş əsərləri[redaktə]

Yankee in KAC book.JPG
  • "Kalaverasdan olan məşhur qurbağa" hekayələr toplusu (1865)
  • "Günahsızlar yadellərdə" (1869)
  • "Mətinlər" (1875)
  • "Qızılı əsr" (1873), Ç.D. Uornerlə birgə yazmılmış roman
  • "Köhnə və yeni oçerklər" (1875), hekayələr toplusu
  • "Missisipidə köhnə vaxtlar" (1875)
  • "Tom Soyerin sərgüzəştləri" (1876)
  • "Şahzadə və dilənçi" (1882)
  • "Missisipidə keçən həyat" (1883), hekayələr toplusu
  • "Haklberri Finin sərgüzəştləri" (1884)
  • "Qoruyucu mələyə məktub" (1887)
  • "Konnektikutdan olan yanki kral Arturun sarayında" (1889)\
  • "Fərsiz Vilson" (1894)
  • "Janna d`Ark" (1896)
  • "Müəmmalı yadelli" Şeytan haqqında yazdığı povest, 1916-cl ildə nəşr olunub.

Filmoqrafiya[redaktə]

  1. Milyon funt sterlinq dəyərində bank bileti (film, 1954) / The Million Pound Note

Xarici keçidlər[redaktə]

  • Mark Tven. Seçilmiş əsərləri / Tərcümə edənlər: Ş. Ağayeva, H. Qasımzadə; Ön sözün müəllifi: Z. Ağayev.- B.: Öndər, 2005.- 464 s.
  • Mark Tven. Şahzadə və dilənçi /Tərcümə edən: İsgəndər Nəfisi, Elçin Şıxlı.- Bakı: Öndər, 2005.- 336 s.


Həmçinin bax[redaktə]