Peyğəmbər

Peyğəmbər - İslam dinin ənənəsinə görə Allahın elçisi, digər dinlərin ənənələrinə görə Allahın göstərişlərini, buyruqlarını, vəyhlərini insanlara çatdıran mömin şəxs, vaiz, gələcəyi öncədən xəbər verən şəxs.

Peyğəmbərlik

Qədim yəhudi dinində nəvi (ərəb dilində nəbi) adlandırmışlar. Qədim Fələstində ekstatik vəziyyətdə Allahın adından danışan vaizə, VIII əsrdən isə belə dini natiqlərə və vaizlərə Peyğəməbər deyilirdi. İsrail-Yəhudi cəmiyyətində sosial-siyasi ziddiyyətlərin kəskinləşməsi nəticəsində baş vermiş hərəkat Peyğəmbərlər hərəkatı adlandırılmışdır.

Peyğəmbərlər insanları aşağı sosial təbəqəyə edilən zülmə qarşı çağırır, müharibələrə son qoymağa, qılıncı döyüb kotan eləyib və bərabər yaşamağa çağırır. Onların dini-siyasi nitqləri, moizələri, vəhləri əvvəlcə şifahi yazılır sonralar məcmuə şəklində toplanır. Peyğəmbərlərin moizələri, kəlam və göstərişləri dinlərin ideologiyasında böyük təsir edib. Orta əsrlərdə baş vermiş xalq hərəkatlarında utopik sosialistlər peyğəmbərlərin ideyalarından istifadə etmişlər.

İslama görə Məhəmməd peyğəmbər Allahın göndərdiyi sonuncu peyğəmbər olub və peyğəmbərlərin möhürü sayılır.

İslam peyğəmbəri

İslam inanclarına görə, bəşər tarixində 124 min peyğəmbər olmuşdur. Amma vəhyalma xüsusiyyətlərinə görə onlar bir–birindən fərqlənmişlər. Məhz bu deyilən xüsusiyyətə görə biri digərindən üstün olmuşdur. Onların əksəriyyəti nəbidirlər. Yəni həm qeybdən gələn səslər vasitəsilə, həm də yuxuda vəhy almaqla vəhy mələyini gözləriylə görə biliblər.

Rəsul mübarək adını daşıyan peyğəmbərlər isə bu deyilən xüsusiyyətlərlə yanaşı, ayrılıqda mələklə görüşüb vəhylər almışlar. Mötəbər mənbələr bu sayı 313 göstərirlər ki, onların sırasından da 5 peyğəmbər ülul–əzm adlanır — yəni əzm və iradə sahibləri.

Ülul–əzm peyğəmbərlərini:

• Həzrət Nuh (Nuh peyğəmbər)
• Həzrəti İbrahim (İbrahim peyğəmbər)
• Həzrəti Musa (Musa peyğəmbər)
• Həzrəti İsa Məsih (İsa peyğəmbər)
• Həzrəti Məhəmməd (Məhəmməd peyğəmbər).

Ülul–əzm peyğəmbərlər xalqı tamam yeni şəriətə dəvət etmələri və məhdud, konkret toplu üçün deyil, bütün dünya insanları üçün göndərilmələri ilə seçiliblər (Bax: Qurani–Kərimdə Məhəmmədə (s) ünvanlanmış Allah kəlamı: "Biz səni bütün dünya əhalisinə mərhəmət və rəhm nişanəsi kimi göndərdik". (Ənbiya, 107).

İslam peyğəmbəri Həzrət Məhəmmədin söylədiklərindən

• "Ey insanlar ! Allahdan qorxun ! And olsun Xaliqə ki, bir mömin digərinə zülm etsə, Qiyamət günü Allah–taala ondan mütləq intiqam alacaqdır.
• Elə bir zaman gələcək ki, insan bilməyəcək aldığı halal maldır, yoxsa haram.
• Evlənməyə qadir ola–ola evlənməyən kəs məndən (ümmətimdən) deyil.
• Həya imanın bir qismidir. Həyası olmayanın imanı da olmaz.
• Riyakar adam iki sürü arasında dolaşan qoyuna bənzər, gah birinə, gah da o birisinə qoşular.
• Öz peyğəmbərindən üz döndərib başqalarının peyğəmbərinə, öz millətindən üz döndərib özgə millətə tapınanlar axmaqların axmağı, yolunu azmışların böyüyüdürlər.
• Millətimin içində xəyanət olmasa, düşmən qarşımızda tab gətirə bilməz.
• Əleyhdarlarımıza silah daşıyan bizdən deyil.
• Hər millət bir şeyin hərisidir, mənim millətim dünya malına hərisdir.
• Üç adam cənnətə girməz: içkiyə qurşanan, qohum–əqraba ilə əlaqəsini üzən və caduya inanan.
• Sizi tərifləyənlərin üzünə torpaq atın. Rüşvətlə yoğrulan hər bir vücudun ən layiqli yeri oddur, atəşdir.
• Ümmətimin başına, onu doğru yoldan sapındıran adamların keçməsindən qorxuram.
• Mömin sünbülə bənzər: başını bəzən əyər, bəzən qaldırar.
• Yaxşı cavan odur ki, özünü böyüklərə oxşatsın, pis qoca isə özünü cavanlara oxşadandır.

• Yaxşılığını minnət qoymaqla batil etmə. Halal ruzi qəlbi işıqlandırar. Elm məclisi behişt bağlarındandır. Çalış yedəkdə getmə, qırılanda pis əzilərsən. Üç şey böyük şərəfdir: valideynə xidmət etmək, alimlərə xidmət etmək və qonağın xidmətində durmaq".

Türk ənənəsində peyğəmbər

Türklər peyəmbərə yalvac deyərdilər. Türklər tarix boyunca müxtəlif dinlərə və bunların fərqli məzhəblərinə tabe olmuşlar. Amma əsas; Buddizm və onun Lamaizm məzhəbi, Maniheizm, Xristianlıq, Yəhudilik və İslam (Sünni və Şiə məzhəbləri) ən çox rəğbət görmüş dinlər olaraq sayıla bilər. Bunun nəticəsində hər birindən müxtəlif ünsürlər alınaraq Türk mədəniyyətinə qatılmış və hər dinin qurucusu / yalvacı müxtəlif anlatılarda iştirak etmişdir. Əlbəttə ki, mədəni mənada bənzər anlayışlar daha böyük bir sürətlə yerləşmiş və bütünleşmiştir. Məsələn Mani dinindəki İşıqlıq və Qaranlığın əzəli və əbədi döyüşü (Türkcədə Yaruk və Karanuk adlı iki güc olaraq yer tapmışdır), mədəniyyətimizin digər elementləriylə sürətlə uyğunlaşma təmin etmişdir. Türklər ən son olaraq İslam dinini qəbul etmişlər və bu din bütün türk dünyasının ortaq dəyərlərindən biri halına gəlmişdir. Əlbəttə ki, başqa dinlər də müxtəlif yoğunluklarda və fərqli Türk birlikləri içərisində varlığını davam etdirir. Ancaq bu an üçün ortaq mədəni məxrəc olaraq İslam dininin varlığı yadsınamaz bir gerçəkdir. İslama görə Allahın varlığına və birliyinə inanmaq ilk və ən əhəmiyyətli şərtdir. Bundan sonra da Hz. Məhəmmədin onun elçisi olduğuna, ardından da Tanrının göndərdiyi (Quran-ı Kərimdə adı istər sayılmış olsun istəsə olmasın) digər bütün elçilərə iman etmək lazımdır. Kəlmeyi-şəhadət "Şahidlik Sözü" bu şəkildədir:

"Şahidlik edərəm ki Allahdan başqa Tanrı yoxdur. Və yenə şahidlik edirəm ki, Məhəmməd onun qulu və yalvacıdır."

Yalvac sözü (Yal) kökündən yaranır. Yalvamaq felindən gəlir. Yalvarmaq, xəbər vermək mənalarını daşıyır. Yal monqolcada cəzalandırmaq deməkdir.

Mənbə

• http://www.irs-az.com/archive/gen/n3/n3_18.htm

Həmçinin bax

• İslam
• Quran
• Məhəmməd Peyğəmbər

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: پیغمبر