Xırmandalı (Masallı)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
XIRMANDALI
Xəritə
Masallı rayonu
Masallı rayonu
Məlumatlar
Koordinatlar
İnzibati İdarə
Ölkə Azərbaycan
Rayon Masallı


XırmandalıAzərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Əhalısi:4326 nəfər

Ərazisi:1260 ha.

Tarixi[redaktə]

Masallı rayonunun Xırmandalı kəndinin adı qədim türkdilli Xırmandalı tayfasının adından götürülmüşdür.Oğuz tayfasının Şamlu qoluna mənsub olan bu tayfanın adı mənbələrdə harmandalu/xırmandalı/xərbəndəlu/xudabəndəlu/xarmandalı kimi qeyd olunmuşdur. Orta Asiyada , Cənubi Azərbaycanın Zəncan vilayətində və Anadolu bölgəsində yaşamışlar.XI-XII əsrlərdə bu tayfanın nümayəndələri Qəzvində dövlət yaratmışdılar.XVI əsrdə bu tayfanın bir hissəsi Ərdəbil ərazisində məskunlaşır.Səfəvilər dövlətinin siyasi həyatında mühüm rol oynayan xırmandalılar,I Şah İsmayılın və I Şah Abbasın hakımıyyətə gəlməsındə və dövlətın möhkəmləndırılməsındə göstərdıklərı xıdmətə görə Şahsevənlər adını qazanmışdılar.Tayfa başçılarının Quba xanı Fətəli xana (1758-1789) yazdıqları məktub əsasında onlara Muğandan Şabran- Müşgül ərazisinə kimi yaşamağa icazə verilmışdır.Xırmandalıların bir hissəsi XVIII əsrın 60-70-cı illərində Xəzər dənizinin sahilində- balıq və quş ovu,həm də əkin əkmək, heyvan saxlamaq üçün əlverişli imkanlari olan ərazidə Xırmandalı kəndının əsasını qoyurlar.Kəndin ilk sakini Kələntər Hüseyn olmuşdur.

Kənddə təqribən 1860-1917-ci illərdə Bakı milyonçusu D.L. Mayılova məxsus balıq emalı və satışı şırkəti fəaliyyət göstərmişdir.

1918-cı ildə Muğan kəndlərinə hücum edən rus-erməni birləşmələri Xırmandalı kəndində dinc əhaliyə qarşı qırğinlar törətmişdir.

1918-1919-cu ilin avqust ayına kimi Muğan Sovet Respublikası qurulmuşdur.

1974-cü ildə kəndin ərazisindən Azərbaycan Atabəylər dövləti (1136-1225) dövründə zərb edilmiş pul dəfinəsi aşkar edilmişdir.

Əhalisi[redaktə]

4326(nəfər)

Müharibə[redaktə]

  • 1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsındə iştirak edənlər: 152 nəfər həlak olan və itkin düşənlər: 73 nəfər.
  • Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olmuşdur: Abbasov Fədail Abbas oğlu, Qasımov Rüstəm Qənimət oğlu, Qəmbərov Sayıq Şahəli oğlu, Ələsgərov Zaur Əsgər oğlu, Məmmədov Xıdır Məmmədqulu oğlu və Səfərov Abəsəli Ərəstun oğlu

Mədəniyyəti[redaktə]

XX əsrin əvvəllərinə qədər kənddə məktəb olmasa da,savadlı adamları var idi.Kəndin imkanlı adamlari oğlan uşaqlarını din xadimlərinin yanına qoyur,fərdi üsulla təhsil almalarına şərait yaradırdilar.1923-cü ildə Xırmandalı kəndındə ilk məktəb təşkil olunmuşdur.Məktəb binası kimi kəndin xeyırxah adamlarından olan Abuzər Məşədi Abbas oğlunun(1879-1929)evindən istifadə olunmuşdur.Kəndin ilk ali təhsillıləri Fərrux Məmiyev,Ruhulla Zahidov olmuşlar.Pedoqoji elmlər namizədi Əsgər Zahidov,yazıçı-jurnalist Nurəddin Muğanlı,filologiya elmləri doktoru Füzuli Bayat,kimya elmləri namizədi Rakif Qasımov,tarix üzrə fəlsəfə doktoru Mürvət Abbasov,kimya elmlər namizədi Ağaşirin Qulıyev,şair Arif Fərzəli və b.Xırmandalının tanınmış ziyalılarındandır.

Bakıda neçə-neçə yaraşıqlı bınaların tikintisinə rəhbərlik etmiş Sosialist Əməyi Qəhrəmanı,Əməkdar İnşaatçı Haçı Mir Məhəmməd Hüseynov Xırmandalı kəndındə anadan olmuşdur.

Kənddə 2 məscid,orta məktəb,tibb məntəqəsi,poçt və ATS binası mədəniyyət evi,muzey fəaliyyət göstər.

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə]

Azərbaycan Respublikasının cənub zonasında yerləşən Xırmandalı kəndi Masallı rayonun şimali -şərq hissəsində yerləşir.Kənd Cəlilabad və Neftçala rayonları ilə həmsərhəddir.Xırmandalı kəndinin iqliminin formalaşmasında Xəzər dənizinin və Talış dağlarının böyük rolu vardır. Xırmandalı kəndinin yayı quraq keçən mülayim -isti iqlimin təsiri altında , qışı isə yumşaq iqlimə malikdir.Cənub -şərqdən və cənubdan daxil olan "Gilavar" qış aylarında havanın mülayimləşməsinə( yumşaq) ,yayda isə istiliyin və nəmliyin artmasına səbəb olur.Xırmandalı kəndi dəniz səviyyəsindən 10-15 metr aşağıda yerləşir.

İqtisadiyyatı[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]

Mənbələr[redaktə]

  • Don Juan of Persia, a Shiàh Catholic, 1560—1604 By Juan (de Persia), Guy Le Strange
  • Z.Bünyadov Azərbaycan Atabəyləri dövləti(1136-1225)Bakı 2007
  • Mürvət Abbasov Xırmandalı faciəsi --"Cənub xəbərləri" qəzeti, 13 mart 2013-cü il