Çanaqçı (Gədəbəy)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kənd
Çanaqçı
A-Gadabay.PNG
Gədəbəy rayonu
Ölkə Azərbaycan
Rayon Gədəbəy rayonu
Koordinatlar 40°41′11″N 45°45′47″E / 40.68639°N 45.76306°E / 40.68639; 45.76306Koordinatlar: 40°41′11″N 45°45′47″E / 40.68639°N 45.76306°E / 40.68639; 45.76306
Saat qurşağı UTC+04:00
Poçt indeksi AZ2111[1]
Poçt indeksləri AZ2111
Çanaqçı (Gədəbəy)  — yerləşdiyi ərazi Azərbaycan
Çanaqçı (Gədəbəy)

Çanaqçı, əvvəlki adı: Ağamalı — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.[2] Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 25 oktyabr 2011-ci il tarixli qərarı ilə Ağamalı kəndinin adı dəyişdirilərək Çanaqçı adlandırılmışdır[3].

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Missuya çayının (Zəyəm çayının sağ qolu) sahilində, Qızılca dağının ətəyində yerləşir. Kəndi 1929-cu ildə Tovuz rayonunun Çanaqçı kəndindən gəlmiş xanqullar, namazlar, səfirzalar, təkərlər, kəsəmənli, möylələr nəsillərinə mənsub ailələr salmışlar. Yaşayış məntəqəsi sovet dövlət xadimi Səməd ağa Ağamalıoğlunun şərəfinə "Ağamalı" adlandırılıb.[4]

Kəndin görnüşü

Ağamalı kəndi vaxtı ilə Çanaqçı dərəsində məskunlaşmış, qədim türk tayfalarından biri olmuşdur. Çanaqçı dərəsi deyilən ərazi tarixə "Xınna dərəsi" adı ilə düşmüşdür. Xınna dərəsi Tovuz rayonunun Qovlar qəsəbəsindən Gədəbəy rayonunun Qızıltorpaq kəndinə qədər uzanan böyük bir ərazini əhatə edir. Deyilənlərə görə, "xınna" sözünün mənası "xınna" yox, hun tayfalarının adı ilə tarixə düşmüş və sonralar bu söz təhrif olunaraq "hunna", "xınna" kimi işlənmişdir. Tarixi mənbələrdən məlum olur ki, Xınna dərəsində boya-başa çatmış şəxslər istər çar Rusiyası dövründə, istərsə də sovetliklər dövründə öz namusunu, qeyrətini çəkən şəxslər olmuş və hər bir vaxt düşmən önündə igid, mərd və mübariz olaraq dayanmışlar. Bunlara misal olaraq Qaçaq Kərəm, Muqa Namaz hərəkatlarını göstərmək olar. Çar Rusiyasının havadarlığı ilə qondarma Ermənistan vilayəti yarandıqdan sonra ermənilər daha da fəallaşır və azərbaycanlılara qarşı soyqırım hərəkatına başlayırlar. 1918-ci ildə tayqulaq Andronikin başçılığı ilə erməni quldur dəstələri Azərbaycan kəndlərinə hücum edərək dinc əhalini kütləvi surətdə öldürür və süngüdən keçirir. Ermənilərin bu soyqırım siyasəti Göyçə mahalında, Naxçıvan ərazisində, Qarabağda və son nəticə olaraq Xınna dərəsində də həyata keçirilmişdir. Belə ki, Xınna dərəsinə 2000 nəfərdən ibarət silahlı birləşmələrin yeridilməsi və dinc əhaliyə qarşı törədilən vəhşiliklər və işgəncələr bu gün də yaşlı nəslin yaddaşlarından silinmir. Qadınlann saç hörüklərinin kəsilməsi, bärmaqlarından qızıl əşyaların kəsilərək götürülməsi, qulaq tanələrinin qoparılaraq çantalara. doldurulması, uşaqların süngüdən keçirilməsi, qız-gəlinlərin və anaların acı fəryadları qeyrətli Xınna əhalisini bunlara qarşı ayağa qaldırmış, ölüm-dirim savaşı başlanmış və son nəticə olaraq düşmən ordusunun əsgərləri Dəlik daş deyilən dərədə mühasirəyə alınmış və bir nəfər də olsun sağ qalmamışdır. 1920-ci ildə XI Qızıl ordu Azərbaycanı işğal edən zaman yenə də ermənilər öz havadarlarının köməyinə arxalanaraq öz qisaslarını almaq məqsədi ilə ermənilərə qarşı müqavimət göstərən kəndləri öz qara siyahasına alaraq rus ordusunun gücündən istifadə edərək Çanaqçı, Ağbaşlar, Dikdaş və s. Xınna kəndlərini mühasirəyə alır və insanları qara damlara doldurur və həmin evlərə od vururlar. Bu dəhşətli qırğından qurtulub sağ qalanlar isə ayağı yalın, başı açıq halda dağlara, daşlara, meşələrə çəkilərək salamat qalmışlar. Həmin zərbə alan kəndlərdən biri də bu gün Ağamalı kəndi olmuşdur. 1929-cu ildən kəndimiz bu ərazidə məskunlaşdıqdan sonra əhalimiz əsasən kartofçuluq, taxılçılıq və heyvandarlıqla məşğul olub. 1930-cu ildə Gədəbəy rayonunun inzibati ərazi vahidi kimi təsdiq olunduqdan sonra Gədəbəy rayonunun tərkibinə daxil olur və Nərimankənd ilə bir kolxozda birləşib fəaliyyət göstərir. Sonralar bu kənd Nəriman kəndinin tərkibindən ayrılaraq "8 Mart" kolxozu kimi fəaliyyət göstərir, 1963-cü ildə isə kolxozun adı dəyişdirilərək "Moskva" adlandırılır. 2000-ci ildən etibarən Orconikidze kənd sovetliyinin tərkibindən ayrılan Ağamalı kəndi, Ağamalı kənd bələdiyyəsi və Ağamalı kənd İnzibati Ərazi dairəsi kimi fəaliyyət göstərir. Hal-hazırda günü-gündən böyüyən və abadlaşan Ağamalı kəndi Gədəbəy rayonunda ən yaraşıqlı kəndlərdən birinə çevrilmişdir. [5]

Toponimikası[redaktə | əsas redaktə]

  • Çanaqçı oyk., sadə.
  • Gədəbəy r-nunun Nərimankənd i.ə.v.-də kənd. Missuyu çayının (Zəyəm çayının sağ qolu) sahilində, Qızılca dağının ətəyindədir. Kəndi 1929-cu ildə Tovuz r-nunun Çanaqçı kəndindən gəlmiş namazlar, səfirzalar nəsillərinə mənsub ailələr salmışlar. Yaşayış məntəqəsi sovet dövlət xadimi Səmədağa Ağamalıoğlunun (1867-1930) şərəfinə adlandırılıb.
  • Xocalı r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Çanaqçı çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Kənd haqqında belə bir məlumat verilir ki, yaşayış məntəqəsini XIX əsrin ortalarında keçmiş Qaradağ kəndindən köçmüş dörd ailə salmışdır. Həmin ailələr əvvəllər ağacdan çanaq qablar düzəldib satmaqla məşğul olduqları üçün onlar çanaqçı adlanmışlar. Etnotoponimdir. Keçən əsrə aid ədəbiyyatlardan məlum olur ki, Daşkəsən r-nunun Zinzahal i.ə.v.-də Çanaxçı adlı kənd olmuşdur. Ermənistanın Ararat rnundakı Sovetaşen kəndinin adı da 1948-ci ilə qədər Çanaxçı olmuşdur.[6]
  • Daşkəsən r-nun Zinzahal i.ə.v.-də kənd. Dağlıq ərazidədir.

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Novruz bayramı

Dağlarla əhatə olunmuş bu mənzərəli kəndin mərkəzi hissəsində İnzibati Ərazi Dairəsinin binası, 200 nəfərlik bir klub, müasir tipli 25 çarpayılıq bir xəstəxana,iki kitabxana, 250 nömrəlik bir ATS, ikinövbəli bir orta məktəb, 20 nəfərlik bir uşaq bağçası,bir rabitə şöbəsi, bir neçə qarışıq mallar mağazası yerləşir.

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Yaz dumanı

Gədəbəy rayonunun kiçik bir parçası olan bu kənd şimal tərəfdən Nərimankəndin ərazisi ilə, şərq və cənub tərəfdən Slavyanka kəndinin ərazisi ilə, az da olsa cənub-şərqdən Şəkərbəy kəndinin ərazisi ilə, qərb tərəfdən Tovuz rayonunun AlmalıtalaGədəbəy rayonunun Samanlıq kəndlərinin ərazisi ilə həmsərhəddir.

Haçaqaya yazda

Ağamalı kəndin ərazisinin ümumi sahəsi 1648 hektardır. Bunun 30 hektarını əkin sahəsi, 653 hektarını biçənək sahəsi, 965 hektarını isə örüşlər, qayalıqlar, yarğanlar, çaylar, dərələr təşkil edir. İqlimi soyuq olan bu yerlərdə yanvarın orta temperaturu – 2°-dən -10°-yə qədər, iyulun orta temperaturu 9°-dən 18°-yə qədərdir. Yağmurun illik miqdarı isə təqribən 500-750 mm- in. Torpaq-bitki örtüyü dağ-meşə xarakteri daşıyır. Kəndin iqtisadiyyatını isə əsasən kartofçuluq, qoyunçuluqmaldarlıq təşkil edi.[7]

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Kənd əhalisi milliyyətcə Azərbaycan türklərindən ibarətdir. Kənddə yaşayan əhali bir neçə nəsillərə ayrılmışdır:bədəlli,təkərlər, namazlar, səfirzalar kəsəmənli, möylələr, novruzlar və s. Kəndin əhalisinin ümumi sayı 1678 nəfərdir. Hal-hazırda Ağamalı kəndində yaşayan və 564 ümumi təsərrüfatdan ibarət olan kənd camaatının əksəriyyəti ikimərtəbəli yaraşıqlı evlərdə yaşayır. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 1695 nəfər əhali yaşayır.[8]

Kənd əhalisindən Qarabağ müharibəsi zamanı şəhid olanlar:

  • Alıyev Xaləddin Mehman oğlu
  • Hüseynov Rövşən Nuru oğlu
  • Məmmədov Cəmil Ziyadxan oğlu
  • Məmmədov Yaşar Talıb oğlu
  • Quliyev Mayil Zaman oğlu[9]

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Şəkilləri[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərpoçt. "İndekslər" (az). www.azerpost.az. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2016-04-19 tarixində. http://archive.is/9GAmL. İstifadə tarixi: 2016-04-19.
  2. Bələdiyyələr
  3. Bəzi ərazi vahidlərinin adlarının dəyişdirilməsi haqqında
  4. Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti, II cilddə. Bakı-2007. I cild, səh.14.
  5. Ağamalı kəndinin tarixi
  6. Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
  7. Ağamalı kəndinin iqlimi
  8. Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629
  9. Ağamalı kəndinin şəhidləri