İsrail–Livan münasibətləri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
İsrail–Livan münasibətləri
Israel Lebanon Locator.PNG
İsrail İsrail Livan Livan

İsrail–Livan münasibətləriİsrailLivan dövlətləri arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər.

İsrail və Livan arasında heç vaxt normal iqtisadi və siyasi münasibətlər mövcud olmayıb. Buna baxmayaraq, Livan 1949-cu ildə Ərəb Liqasına üzv olan ölkələrdən İsrailə sülh müqaviləsi təklif etmiş ilk dövlət olmuşdur. Livan digər bir çox ərəb ölkələrindən fərqli olaraq nə 1967-ci ildə baş vermiş Altıgünlük müharibə ərzində, nə də 1973-cü ildə baş vermiş Yom Kippur müharibəsi ərzində İsrailə qarşı döyüş əməliyyatlarında iştirak etməmişdir. 1970-ci illərə qədər bu iki ölkə arasında olan dövlət sərhəddi digər Ərəb Liqası dövlətlərindən hər hansının İsraillə sərhədinə nisbətən daha sakit olmuşdur.

Tarixi olaraq hər iki dövlət Osmanlı İmperiyasının varis dövləti hesab olunur. Həm İsrail, həm də Livan bir çox beynəlxalq təşkilatın, o cümlədən "Aralıq dənizi üçün Birlik" təşkilatının tam hüquqlu üzvüdür.

İsrail hüquq-mühafizə orqanları Livanı "düşmən dövlət" kimi tanıyır.[1]

İsrail vətəndaşlarının Livan ərazisinə daxil olması qadağandır. Qanuna əsasən Livan ərazisinə daxil olmuş istənilən İsrail vətəndaşı həbs olunmalı və ya məsuliyyətə cəlb olunmalıdır.[2][3][4]

2008-ci ildə "Pew Research Center" araşdırma mərkəzinin məlumatına əsasən sorğuda iştirak edən Livan vətəndaşlarının 97%-i yəhudilərə qarşı neqativ fikirlər səsləndirmişdir.[5] 2011-ci ildə yenə də eyni təşkilat tərəfindən Yaxın Şərq dövlətlərində həyata keçirilmiş sorğuda iştirak edənlərin əksər hissəsinin yəhudilərə qarşı neqativ görüşlərə sahib olduğu ortaya çıxmışdır.[6]

Ölkələrin müqayisəsi[redaktə | əsas redaktə]

Ölkənin adı İsrail Livan
Ölkənin rəsmi adı İsrail dövləti Livan Respublikası
Yerli dildə adı מְדִינַת יִשְׂרָאֵל (Medīnat Yisrā'el)
دَوْلَة إِسْرَائِيل (Dawlat Isrāʼīl)
الجمهورية اللبنانية (al-Jumhūrīyah al-Lubnānīyah)
République libanaise
Dövlət gerbi Emblem of Israel.svg Coat of arms of Lebanon.svg
Bayraq İsrail İsrail Livan Livan
Əhali 8,462,600 4,425,000[7]
Ərazi 20,770/22,072 km² 10,452 km²
Əhalinin sıxlığı 387.63/km² 473/km²
Paytaxt Yerusəlim Beyrut
Ən böyük şəhər Yerusəlim Beyrut
Hökumət Parlament respublikası Parlament respublikası
İlk dövlət başçısı David Ben-Qurion Bişara əl-Xuri
Cari dövlət başçısı Benyamin Netanyahu Mişel Aun[8]
Rəsmi dillər İvrit, Ərəb Ərəb, Fransız (gündəlik həyatda)
Əsas dinlər İudaizm 75%, İslam 15%, Xristianlıq 7%, Druzlar və d. 3% İslam 54%, Xristianlıq 40.5%[9]
ÜDM (nominal) $305.707 milyard ($38,004 adambaşına)[10] $49.919 milyard[11]
($11,068 adambaşına)
ÜDM (AQP) $288.244 milyard ($35,833 adambaşına) $81.122 milyard[11][8]
($17,986 adambaşına)[12]
Valyuta Yeni İsrail şekeli (₪) (ILS) Livan funtu (LBP)

Arxa plan[redaktə | əsas redaktə]

1949-cu ildə Livan və İsrail arasında imzalanmış sülh müqaviləsi sadəliyi ilə fərqlənirdi.[13] Digər sülh müqavilələrindən fərqli olaraq Livan və keçmiş Fələstin mandatlığı arasında mövcud olan "Mavi xətt" bu müqavilədə beynəlxalq sərhəd kimi adlandırılmasa da, de-yure olaraq beynəlxalq sərhəd rolunu oynamışdır. Müqavilənin şərtlərinə əsasən 1948-ci ilin oktyabrında İsrail Silahlı Qüvvələri hücum əməliyyatı nəticəsində işğal etdikləri 13 Livan kəndini tərk etmişdir.[14]

1948-ci ildə İsrail dövləti müstəqillik əldə etdikdən sonra başqa ərəb ölkələrindən fərqli olaraq Livanda yəhudilərin sayı artmışdır.

1950-ci illərin əvvəllərində Beyrutdan Şərqi Yerusəlimə birbaşa hava reysləri fəaliyyət göstərirdi. 1951-ci ildə Livanda da fəaliyyət göstərən "Middle East Airlines" aviasiya şirkəti Şərqi Yerusəlim şəhərinə uçuşlar təşkil edirdi, lakin 1967-ci ildə baş vermiş Altıgünlük müharibədən sonra həmin şirkət iki həftə müddətinə uçuşları dayandırdı. Sonradan, ərəb dövlətləri Yerusəlimə olan bütün aviasiya reyslərinə qadağa qoydu.[15]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]