Əhməd İhsan Tokgöz

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin
Əhməd İhsan Tokgöz
Doğum tarixi 1868
Doğum yeri
Vəfat tarixi 28 dekabr 1942(1942-12-28)[1]
Vəfat yeri
Dəfn yeri
  • Dəyirməndərə[d]
Vətəndaşlığı
Fəaliyyəti jurnalist, siyasətçi
Partiyası
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Əhməd İhsan Tokgöz (türk. Ahmet İhsan Tokgöz; 1868, Ərzurum, Ərzurum vilayəti və ya Konstantinopol28 dekabr 1942[1], Dəyirməndərə[d], Kocaeli ili) — Türkiyə jurnalisti, tərcüməçisi, çapçısı, naşiri, siyasətçisi və idman idarəçisi.

Tokgöz Türkiyə mətbuatı tarixinin ən uzunömürlü jurnallarından biri olan "Sərvət-i Fünun"un qurucusu olmuşdur. O, Jül Verni Türkiyədə tanıdan ilk yazıçı olmuş və buna görə də "Jül Vern mütərcimi" kimi məşhurlaşmışdır.[2] Tokgöz Avropada çap texnologiyalarının Osmanlı imperiyasına gətirilməsinə və Türkiyədə çap fəaliyyətinin modernləşdirilməsinə öncülük etmişdir. O, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin IV, V və VI çağırış Ordu vilayətindən millət vəkilidir.

Həyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əhməd İhsan Tokgöz 1868-ci ildə Ərzurumda anadan olmuşdur. O, əslən Kastamonun Daşkörpü qəzasındandır.[3] Tokgözün atası Osmanlı imperiyasında dəftərdar və mühasib işləmiş Əhməd Xalid bəy idi. Onun atası Ərzurum, Priştina, Şkoder, Kastamonu, İstanbul, Dəməşq, AnkaraBursada xəzinədar işlədiyi üçün uşaqlığı müxtəlif şəhərlərdə keçmişdir.[4] Tokgöz Dəməşq Hərbi Rüşdiyyəsində ərəbfransız languagelərini öyrənməyə başlamışdır. O, daha sonra atası Ankarada xəzinədar təyin elanguagediyi üçün ailəsi ilə birlikdə Ankaraya köçmüşdür. Tokgöz atasının yaxın dostu[5] və o vaxt Ankarada sürgündə olan Agah Əfəndidən dərs alaraq fransız languagei biliyini təkmilləşdirmişdir.[3] O, Agah Əfəndinin evində Jül Vernin romanları ilə tanış olmuşdur və bu, ona çox böyük təsir bağışlamışdır.[6] Tokgöz orta təhsilini Dəməşq Hərbi Rüşdiyyəsində və Üsküdar liseyində bitirmişdir.[3]

Tökgöz 1881-ci ildə Mülkiyyə məktəbinə daxil olmuşdur. O, bu məktəbdə ədəbiyyat müəllimi Rəcaizadə Mahmud Əkrəmin yenilik, inqilabçılıq, müasirlik və qərbləşmə ideyalarından təsirlənmişdir.[4] Tökgöz məktəb illərində fransızcadan tərcümələr etmişdir. Onun ilk tərcüməsi Etyen Enol və Lui Judiminin "Vagabond" əsəri idi. Onu 1884-cü ildə Əsr Kitabxanasının sahibi Qrirqor Faiq Kaysəryan nəşr etdirmişdir. Tökgöz sonradan Jül Vernin əsərlərini tərcümə etməyə başlamış və məktəbdə "tərcüməçi İhsan" kimi tanınmışdır.[6]

Siyasi fəaliyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əhməd İhsan Tokgözoğlu Saraç Əbdürrəhman Ağa ailəsinin üzvü olduğu üçün Soyad Qanunu qüvvəyə mindikdən sonra "Tokgöz" soyadını mənimsəmişdir.[3] O, 1931-ci, 1935-ci və 1939-cu il Türkiyə Ümumi Seçkilərində Cümhuriyyət Xalq Partiyasından millət vəkili namizədi olmuşdur. Tokgöz Türkiyə Böyük Millət Məclisinin IV, V və VI çağırış Ordu vilayətindən millət vəkili olmuşdur.[7]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. 1 2 Library of Congress Authorities (ing.). Library of Congress.
  2. Andi, M. "TÜRK EDEBİYATINDA JULES VERNE TERCÜMELERİ". Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi (türk). 28. 31 Temmuz 2012. ISSN 1015-2091. 6 Mart 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 Mart 2023.
  3. 1 2 3 4 "AHMED İHSAN TOKGÖZ". TDV İslâm Ansiklopedisi (türk). 8 Kasım 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 Kasım 2022.
  4. 1 2 "Ahmet İhsan Tokgöz". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. 2 Mayıs 2018. 8 Kasım 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 Kasım 2022.
  5. Bedin, Cristiano. "Edmondo de Amicis ve Ahmet İhsan Tokgöz'ün seyahatnamelerinde Londra imgesi". Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü yüksek lisans tezi. 2012. 29 Kasım 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 Kasım 2022.
  6. 1 2 Karadağ, Ayşe. "ÇEVİRİ TARİHİMİZDE FENNÎ ROMANLARLA BİR KÜLTÜR REPERTUARI OLUŞTURMAK". İstanbul Üniversitesi Çeviribilim Dergisi (türk). 3. 27 Ağustos 2014. 8 Kasım 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 Kasım 2022.
  7. "TBMM Albümü". tbmm.gov.tr. 29 Ekim 2012. 11 Nisan 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 Temmuz 2013.

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]