Əliyar İbrahimov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Əliyar İbrahimov
İbrahimov Əliyar Şahmərdan oğlu
Əliyar İbrahimov.JPG
Doğum tarixi 25 noyabr 1939 (1939-11-25) (79 yaş)
Doğum yeri Azərbaycan Respublikası, Naxçıvan Muxtar Respublikası, Culfa rayonu, Başkənd
Elm sahəsi Biologiya
İş yeri AMEA Naxçıvan Bölməsi, Bioresurslar İnstitutu
Elmi dərəcəsi Biologiya üzrə elmlər doktoru
Elmi adı Professor
Təhsili ali, Azərbaycan Dövlət Universiteti

İbrahimov Əliyar Şahmərdan oğlu - AMEA Naxçıvan bölməsi Bioresurslar İnstitutunun Bitki sistematikasi şöbəsinin müdiri, biologiya üzrə elmlər doktoru, professor [1].

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

1939-cu ildə Culfa rayonunun Başkənd kəndində anadan olmuşdur. 1959-1962-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1968-ci ildə S.M. Kirov ad. Azərbaycan Dövlət Universitetinin biologiya fakultəsinin bitirmiş, bioloq, biologiya və kimya müəllimi ixtisası verilmişdir.

Elmi yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

1969-cu ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası V.L. Komarov adına Nəbatat İnstitutunun qiyabi aspiranturasına daxil olmuş, 1980-ci ildə акаdеmiк Vаhid Cəlаl оğlu Hаcıyеvin rəhbərliyi ilə “Naxçıvan MSSR yüksək dağ zonasının bitki örtüyü və onun xalq təsərrüfatı əhəmiyyəti” mözusunda dissertasiya işini müvəffəqiyyətlə müdafiə etmiş və həmin vахtdаn dокtоrluq dissеrtаsiyаsı üzrə tədqiqаtlаrа bаşlаmışdır. 1977-1993-illərdə Naxçıvan Regional Elm Mərkəzndə «Biоlоgiyа» şöbəsinin müdiri, həmçinin Naxçıvan MR Səhiyyə Nazirliyi nəzdnində yаradılmış “Loğman” Dərman Bitkiləri Elmi İstehsalat Kooperativinin sədri vəzifəsində çаlışmış, еlmi və müəllimliк fəаliyyətini də dаvаm еtdirmişdir. Bu müddətdə Naxçıvan MR-ın florası və bitki örtüyünü tədqiq etməklə yanaşı, regionun bitkiliyində yayılmış dərman bitkilərini öyrənməklə, onlardan insаnlаrın sаğlаmlığının qоrunmаsındа elmi əsaslarla istifadə olunmasına nail olmuşdur. “Loğman” кооpеrаtivində Bакının “Fармхим” zаvоdu və Rusiyаnın Qus-Хrustаl zаvоdu ilə birgə müqаvilə əsаsındа hаzırlаdığı «Хаtun» biокrеmi və bitкi dərmаn yığıntılаrı SSRİ Ticаrət-Sənаyе Pаlаtаsı və Tокsiкоlоji Mərкəz tərəfindən müsbət qiymətləndirilmiş, bir sırа böyüк şəhərlərdə: Mоsкvа, Sаnкt-Pеtеrburq, Stаvrоpоl, Bакı, Nахçıvаn və s. ərаzilərdə sаtılmışdır. Onun təкlifi əsаsındа Nахçıvаn şəhərində «Yаşıl аptек» аçılmışdır. 1977-ci ilədək orta ümumtəhsil məktəbində direktor vzifəsində, kimya və biologiya müəllimi, 1977-ci ildən 1989-cu ilə kimi Azərbaycan EA Naxçıvan Regional Elm Mərkəzində (hazırda Bioresurslar İnstitutu) “Biologiya” şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1993-2001-ci illərdə Naxçıvan Regional Elm Mərkəzində “Geobotanika” sektorunun müdiri, 2001-2002-ci illərdə Azərbaycan MEA Naxçıvan Regional Elm Mərkəzində elmi işlər üzrə direktor müavini işləmişdir. Ə.Ş. İbrahimov doktorluq dissertasiya ilə əlaqədar çoxillik tədqiqatları zamanı topladığı bitki kolleksiyası əsasında Azərbaycan EA Naxçıvan Regional Elm Mərkəzində, 2004-2008-ci illərdə AMEA Genetik Ehtiyatlar İnstitunda zəngin genetik bitki və toxum kolleksiyası əsasında “Herbari fond”ları yaratmışdır. 1983-cü ildən “Naxçıvan MR-in bitkiliyi, onun məhsuldarlığı və botaniki-coğrafi rayonlaşdırılması” mövzusunda doktorluq dissertasiya işi üzərində çalışmışdır. 2001 və 2003-cü illərdə yüksək ixtisaslı botanik kimi Bakıya dəvət olunmuş və 5 Beynəlxalq Ekspedisiyada Azərbaycanı təmsil etmişdir. 2004 və 2006-cı illərdə ABŞ, Avstraliya, Suriya nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilmiş Beynəlxalq Ekspedisiyalara rəhbərlik etmişdir. 2001-2003-cü illərdə “Biomüxtəəlifliyə dair Milli Məruzə, Strategiya və Fəaliyyət Planı Layihəsi”-ndə Naxçıvan MR üzrə milli mütəxəssis kimi iştirak etmişdir. 2005-2007-ci illərdə Kənd Təsərrüfatı Bitkilərinin biomüxtəlifliyi Global Fondunun (The Global Crop Diversety Trust a Fondootion for Food Securitv) işində iştirak etmişdir. 78 illiк ömrünün 60 ilini əməк fəаliyyəti ilə məşğul оlаn Əliyаr İbrahimov оnun 50 ilini elmi tədqiqаtlаrа həsr еtmişdir. 2004-2008-ci illərdə AMEA Genetik Ehtiyatlar İnstitutunda “Bioekologiya” laboratoriyasının müdiri olmuşdur. 2004-2006-cı illərdə xarici ölkə mütəxəssislərin iştirakı ilə təşkil edilmiş Beynəlxalq Ekspedisiyalara rəhbərlik etmişdir. 2007-ci ildə akademik Vahid Cəlal oğlu Hacıyevin rəhbərliyi ilə “Naxçıvan MR-nın bitkiliyi, onun məhsuldarlığı və botaniki-coğrafi rayonlaşdırılması” mövzusunda doktorluq dissertasiya ışıni uğurla müdafiə etmişdir. 2008-ci ildən АMЕА Naxçıvan Bölməsi Biоrеsurslаr İnstitutunun Bitкi sistеmаtiкаsı şöbəsinin müdiridir. 280-dən çox elmi əsərin (o cümlədən - 2 monoqrafiya, 16 kitab, 3 dərs vəsaiti) müəllifidir. 6 biologiya üzrə fəlsəfə doktoru və 1 elmlər doktoru yetirmişdir.

Əsas elmi nailiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Nахçıvаn MR-in flora və bitki örtüyünə, biçənək və otlaqlarının müasir vəziyyətinə, faydalı bitki sərvətlərinə, nadir, endemik, nəsli kəsilmək təhlükəsi аltındа olan növlər, onların səmərəli istifadəsinə, mühafizə və bərpasına aid təkliflər vеrmişdir. Çoxillik elmi-tədqiqat işləri (1970-2012) zamanı aşkar etdiyi 300-dən artıq yeni taksonlar (fəsilə, cins, növ) Azərbaycan və Naxçıvan MR floralarına, bir qismi isə Qafqaz florasına əlavə olunmuşdur. İşlənib hazırlanmış 34 əməli təklif və tövsiyələr ilə yanaşı, tədqiqat prosesində 22 təklif və tövsiyələr xalq təsərrüfatının müxtəlif sahələrində özünə tətbiq sahəsi tapmışdır [2][3].

Respublika, beynəlxalq və xarici ölkələrin elmi qurumlarında üzvlüyü[redaktə | əsas redaktə]

  • Azərbaycan Təbiəti Mühafizə Cəmiyyəti
  • Ümumittifaq Botanika Cəmiyyəti. Sankt-Peterburq
  • Azərbaycan Botanika Cəmiyyəti

Pedaqoji fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

1966-cı ildən 2003 –cü ilə qədər biologiya və kimya müəllimi, 2010-cu ildən Naxçıvan Dövlət Universitetinin professorudur.

Digər fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

  • AMEA Naxçıvan Bölməsinin Xəbərləri jurnalının redaksiya heyətinin üzvü
  • AMEA Botanika İnstitutunun Elmi əsərləri jurnalının redaksiya heyətinin üzvü

Təltif və mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

  • "Əmək veteranı" medalı. SSRİ Ali Sovetinin Prezidiumu adından, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Sovetinin Prezidiumu tərəfindən (1985).
  • "Veteran" xatirə nişanı. Azərbaycan SSR EA Müharibə və Əmək Veyeranları Şurası Prezidiumunun qərarı ilə (1982)
  • "XXI əsrin Tanınmış Alimi" Beynəlxalq diplomu. “Vektor” Beynəlxalq Elm Mərkəzi Mükafat Komissiyasının qərarı ilə (2004)
  • "İlin Alimi" Fəxri diplomu, AMEA Naxçıvan Bölməsi Rəyasət Heyətinin (2009).
  • AMEA-nın Fəxri Fərmanı (2009)

Kitab və monoqrafiyaları[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ибрагимов А.Ш. Растительность Нахчыванской Автономной Республики и ее народнохозяйственное значение. Изд. Элм, Баку, 2005, 230 c.
  2. Talıbov T.H., İbrahimov Ə.Ş. Naxçıvan MR florasının taksonomik spektri (Ali sporlu, çılpaqtoxumlu və örtülütoxumlu bitkilər) Naxçıvan: Əcəmi , 2008, 350 s.
  3. Talıbov T.H., İbrahimov Ə.Ş. Naxçıvan MR-in “Qırmazı Kitabı” Naxçıvan: Əcəmi,2010, 676 s.
  4. Əliyar İbrahimov, Musa Piriyev, Daşqın Qənbərov Naxçıvan Muxtar Respublikasında gülçiçəklikimilər fəsiləsinin ağac və kolları (metodik vəsait). Naxçıvan, 2012, 93 s.
  5. QənbərovD., Qasımov H., Piriyev M., İbrahimov Ə. Bitki embriologiyası. Naxçıvan, 2012, 101 s.
  6. Ибрагимов А.Ш., Набиева Ф.Х. Флора высокогорий Нахчыванской Автономной Республики. Германия: LAP LAMBERT Academic Publishing, 2013. 88 с.
  7. Ибрагимов А.Ш., Набиева Ф.Х. Высокогорная растительность Нахчыванская Автономная Республика. Германия: LAP LAMBERT Academic publishing, 2013, 156 с.
  8. Musa Piriyev, Əliyar İbrahimov Naxçıvan Muxtar Respublikasının bəzi ağac və kollarının yaşıllaşdırmada istifadə perspektivləri. Naxçıvan: Əcəmi, 2014, 240 s.
  9. Talıbov T.H., İbrahimov Ə.Ş., Nəbiyeva F.X. Naxçıvan Muxtar Respublikasının florası – Botta zəravəndi. Naxçıvan: Müəllim, 2016, 39 s.
  10. Əliyar İbrahimov, Aynur İbrahimova, Fatmaxanım Nəbiyeva Naxçıvan Мuxtar Respublikası florasının su-bataqliq bitkiliyi. Bakı: Müəllim, 2017, 198 s.
  11. Aynur İbrahimova, Əliyar İbrahimov, Fatmaxanım Nəbiyeva Su-bataqlıq bitkilərinin əhəmiyyəti (Naxçıvan Muxtar Respublikası üzrə). Naxçıvan: AFPoliqrAF, 2016, 110 s.
  12. Talıbov T.H., İbrahimov Ə.Ş. və b.Naxçıvan Muxtar Respublikasının dərman bitkiləri. Naxçıvan: 2014, 467 s.
  13. Əliyar İbrahimov, Musa Piriyev, Daşqın Qənbərov, Həbib Hüseynov Fermentlər (dərs vəsaiti). Naxçıvan: Əcəmi, Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2014, 162 s.

Əsas elmi məqalələri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ибрагимов A.Ш., Мамедов Г.М., Ибрагимов Б.Ш. Новые виды рода Rosa (Rosaceae) во флоре Нахичеванской АССР //Бот.журн. Т.67, Ленинград, 1982, № 6. с. 839
  2. Кулиев А.А., Гигиенова Э.И., Исмаилов Н.М., Ибрагимов А,Ш. Жирнокислотный состав масла плодов Cynara Scolymus L. культивируемого в Нахичеванской АР // ж. Растительные ресурсы: В 11-х т. Т. 3, 1985. с.346-360
  3. Ибрагимов А.Ш., Мовсумова Ф.К. О двух новых для Нахичеванской АССР родах цветковых растений // Бот.журн. Ленинград, 1989, т.74, №5. с. 766
  4. Talıbov T.H., İbrahimov Ə.Ş. Colutea cilicica Boiss. et Bal. Naxçıvan MR-in florası üçün yeni növdür // Azərb.EA-nın Xəbərləri, biol.elmləri ser., 1999, № 1-6. с.115-118
  5. Sultanova Z.R., İbrahimov Ə.Ş. Naxçıvan MR-nin səhra və yarımsəhra yem bitkiləri // АMEA Bonanika İnstitunun əsərləri. XXY cild. Bakı, Elm, 2004. с.283-289
  6. Ибадуллаева С, Д,, Ибрагимов А.Ш., Ширалиева Г. Ш., Талыбова Ф. З. Субальпийское высокотравье Нахичеванской АР // Ботанический журн. Том 93. Санкт-Петербург, Наука, 2008. с.737-744
  7. İbrahimov Ə.Ş., A.H. İsmayılov Nəbiyeva F. X. Hedypnois cretica (Asteraceae Dumort.) Naxçıvan MR florası üçün yeni növdür // LXIV cild, AMEA Məruzələri, Elm, 2008, № 4, s.71-74
  8. Ибрагимов А.Ш., Набиева Ф.Х. Алкалоидоносные растения пустынь и полупустынь Нахчыванской Автономной Республики Азербайджана и меры их уничтожение // Журн. Аграрная наука, 2012, №8, с.22-24
  9. İbrahimov Ə.Ş., Сulfa rayonunun Aracıq dağında yayılmış Astracanta növləri və onların bioekoloji xüsusiyyətləri // AMEA Naxçıvan Bölməsinin Xəbərləri, 2012, №4. с. 73-81
  10. Ибрагимов А.Ш., Набиева Ф.Х. Новые данные о флоре и растительности Нахчыванской Автономной Республики Азербайджана // IX Международной научно-практической конференции «Актуальные вопросы образования, науки и техники»,Донецк, 2013,c. 8-14
  11. Ибрагимов А.Ш., Набиева Ф.Х. Альпийские растения флоры Нахчыванской Автономной Республики Азербайджана // Российский научный журнал "Современный научный вестник" г. Белгород, Россия, 2014, c. 31-38
  12. Ibragimov A.Sh., Nabiyeva F.Kh. Analysis endemics of the Nakhchivan Autonomous Republic of Azerbaijan // International Journal of Multidisciplinary Research and Development. India, Volume: 2, Issue: 5, 2015, p. 143-149
  13. Ibragimov A.Sh., Nabiyeva F.Kh., Genetic resources family Poaceae in the flora of Nakhchivan Autonomous Republic // European Academic Research Journal. Romania, European Union Volume 1, Issue: 7, Bucharest, Romania, 2015, p. 1793-1802
  14. Ибрагимов А.Ш., Набиева Ф.Х. Подушечные растения Нахчыванской Автономной Республики Азербайджана и их фитоценозы // Межд. научный журнал «Наука и Мир», 2016, № 6 (34), 9-11
  15. İbrahimov Ə.Ş. Birləpəlilər sinfinin taksonomik tərkibinə əlavələr və nomenklatur dəyişikliklər haqqında // AMEA Naxçıvan Bölməsinin Xəbərləri, 2008, №2. с.88-91
  16. Ибрагимов А.Ш. Интродукция нетрадиционных xозяйственно-ценных растений Нахичеванской АР Азербайджана // Материалы ХII Межд. симп. «Нетрадиционное растениеводство. Эниология. Экология и здоровье», Алушта. Симферополь, 2003, с.169-172
  17. İbrahimov Ə.Ş. Naxçıvan MSSR-in suçiçəyi (Potamogeton) növləri // Azərb.EA Xəbərlri, biol.elmləri ser., 1993, № 1-3. с. 173-175
  18. Ибрагимов А.Ш. О новом семействе Azollaceae (Salviniales, Polypodiophita) для флоры Азербайджана и Кавказа // Ботанический журн. т.91, 2006. с.967-968
  19. Исмаилов А.Г., Ибрагимов А. Ш. Эндемичные и реликтовые растения бассейна реки Гиланчай // Известия Дагестанского Гос. Университета Естественные и точные науки, 2009, №1 (6). с.75-79
  20. İbrahimov Ə.Ş. Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının “Qırmızı Kitab”ına düşmüş dərman bitkiləri // AMEA Naxçıvan Bölməsinin Xəbərləri, 2011, №4, s. 59-69
  21. Ибрaгимoв А.Ш., Набиева Ф.Х., Аббасов Н.К. Кормовые ресурсы летних пастбищ Нахчыванской АР Азербайджана // Межд. технико-ээкономический журнал, Москва, УМЦ, Триада, 2012, №2, с. 93-98
  22. Ибрагимов А.Ш., Талыбов Т.Г., Набиева Ф.Х. Семейство Киркозоновые Флоры Нахчыванской Автономной Республики Азербайджана // V Межд.народной науч. kонф. European Applied Sciences: modern approaches in scientific researches. Германия, Штутгарт, 2013, c. 5-7
  23. Ибрагимов А.Ш., Набиева Ф.Х., Новые данные о флоре и растительности Нахчыванской Автономной Республики Азербайджана // IX Межд. научно-практ. Конф. «Актуальные вопросы образования, науки и техники», которая состоится 15-17 ноября 2013. c.117-123
  24. Ибрагимов А.Ш., Набиева Ф.Х. Trichormus azollae Strasburger J. Kom. еt K. Anаgn. (Nostocaceae) новый вид для альгофлоры Кавказа // Естественные и математические науки в современном мире. Матер. XI Межд. научно-практической конф. Новосибирск: СибАК, 2013, № 9-10 (10), с. 157-163
  25. Ибрагимов А.Ш., Набиева Ф.Х. Аконитовые растения флоры Нахчыванской Автономной республики // ж. Приволжский научный вестник. Ижевск, Издательский Центр Научного Просвещения, 2014, №5(33), c. 5-9
  26. Ибрагимова А.М., Набиева Ф.Х., Ибрагимов А.Ш. Болотная растительность Нахчыванской Автономной Республики Азербайджана // ж. Актуальные проблемы современной науки, Москва, 2014, №3, с. 177-181
  27. Ибрагимов А.Ш., Ибрагимов Б.Ш., Набиева Ф.Х. Биологически активные вещества виды рода Aconitum L. в Азербайджане // Евразийский Союз Ученых V Международной конференции «Современные концепции научных исследований», Москва, 2014, с. 54-57
  28. Ибрагимов А.Ш. Набиева Ф.Х., Земноводная растительность Нахчыванской Автономной Республики Азербайджана // Международной Научный Институт «Educatio». Ежемесячный научный журнал. Ставрополь, 2014, №3, с. 117-121
  29. Ganbarov D.Sh., Ibrahimov A.Sh. New species and their bioecological features of Astragalus spread in the area of Nakhchivan Autonomous Republic // International Journal of Multidisciplinary Research and Development. India, 2015, Volume: 2, Issue: 4, 696-697
  30. Ибрагимов А.Ш., Набиева Ф.Х., Ибрагимова А.М. Новые таксоны водно-болотной растительности Нахчыванской Автономной Республики Азербайджана // ж. Вестник науки и образования. Москва, 2016, № 10(22), с. 13-15
  31. Nabiyeva F.Kh., Ibrahimov A.Sh. Genetic resources family Fabaceae Lindl. in the Flora of Azerbaijan // International Journal of Multidisciplinary Research and Development. India, Volume 2 Issue 4, 2015, p. 181-183
  32. Aliyeva. A.M., Ibrahimov A.Sh. About new plant formation spreading around Alinja castle situated in the territory of Julfa region of the Nakhchivan Autonomous Republic // IF: 3.4546 (UIF): European Academic Research Journal European Union Volume 2, Issue: 12, Bucharest, Romania, 2015, p. 332-335
  33. Ganbarov D.Sh., Ibrahimov A.Sh. Astragalus dasyanthus L. (Fabaseae) a New Species to the Flora of Azerbaijan // International Journal of Multidisciplinary Research and Development. India, 2015, Vol.2(1), p. 426-427
  34. İbrahimov Ə.Ş., Piriyev M., Nəbiyeva F.X. Naxçıvan Muxtar Respublikasında Albizzia julibrissin Durazz. - növünün introduksiyası, morfobioloji xüsusiyyətləri və təsərrüfat əhəmiyyəti // Az. Resp. Təhsil Nazirliyi NDU-nun Elmi əsərləri. Naxçıvan, Qeyrət, 2015, № 4, s. 66-74
  35. Ибрагимов А.Ш., Набиева Ф.Х., Геоботаническое районирование флоры и растительности Нахчыванской Автономной Республики Азербайджана // ж. Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук. Москва, 2016, №5-1, c. 39-44
  36. Ganbarov D., Nabiyeva F, Babayev Y., Ibragimov A. Astragalus microcephala species of the populations of evaluation and productivity // SYLWAN., English Edition, ISI Indexed, Poland, 2017, №161(7), p. 32-38
  37. Ganbarov D., Nabiyeva F, Babayev Y., Ibragimov A. The bushy and shrubby shaped Astragalus species spreading in the lowlands along the Araz river and their role in the highland-cserophit flora // SYLWAN., English Edition, ISI Indexed, Poland, 2017, №161(8), p. 333-339

İstinad[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://ameanb.nakhchivan.az/?p=29
  2. Ибрагимов А.Ш. Растительность высокогорий Нахичеванской АССР и её хозяйственное значение: Автореф. дис. ... канд. биол. наук. Баку, 1980, 26 с.
  3. Ибрагимов А.Ш. Растительность Нахичеванской АР, её производительность и ботанико-географическое районирование. Автореф. дис.... докт. биол. наук. Баку, 2007, 44 с.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]