Ərmən yaylası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search


Ərmən yaylası
Şəkil
Ən yüksək nöqtəsi 5165 m
Yerləşməsi Flag of Turkey.svgTürkiyə
Flag of Iran.svgİran
Flag of Azerbaijan.svgAzərbaycan
Flag of Georgia.svgGürcüstan
Flag of Armenia.svgErmənistan
Sahəsi 400 min km²
Süxurları metamorfik
Koordinatları 37°32′ şm. e. 42°20′ ş. u.

Ərmən yaylası[1]Ön Asiyanın şimalında[2]. Ön Asiya yaylasına daxil olan üç yayladan biri: Kiçik Asiya yaylası, Ərmən yaylası və İran yaylası.

Adı[redaktə | əsas redaktə]

"Ərmən dağları" haqqında ilk məlumat qədim yunan müəllifi Ksenofontun b.e.ə V əsrə aid "Anabasis" kitabında verilir.

Yerləşməsi[redaktə | əsas redaktə]

Ərmən yaylası üç göl arasında yerləşən ərazini əhadə edir:Göyçə, VanUrmiya. Yaylanın inzibati cəhətdən ərazisinin böyük qismi TürkiyəErmənistanın payına düşür. Üstəlik İranın şimal-qərbində müəyyən ərazini, Gürcüstanın cənubu və Azərbaycanın qərbini əhatə edir. Yaylaya Kiçik Qafqaz, Şərqi Tavr və Kürdüstan silsiləsi daxildir[3]. Yaylanın ümumi sahəsi 400,000 km² təşkil edir. Alp-Himalay qırışıqlığı zonasına daxildir. Dördüncü dövr vulkanik suxurları ilə örtülmüşdür. Relyefi dalğavaridir. Bəzi ərazilərdə dağ arası düzənliklərə sahibdir. Yaylanın orta hündürlüyü 1500–2000 metrdir. Seysmik baxımından aktiv zonadır. İqlimi kəskin kontinentaldır. Yayı quru, qışı isə soyuq keçir. Yayda orta tempratur 18° C, qışda isə –6 ; –12 °C arasında dəyişir. İllik yağıntının miqdarı isə 450–600 mm-dir.

Qərbdən Kiçik Asiya yaylası, cənubdan Mesopotomiya ovalığı, cənub-şərqdən isə İran yaylası ilə əhatələnmişdir.

Əsas zirvələri[redaktə | əsas redaktə]

Yayla ərzisinə vulkanik konuslar, tənha sönmüş vulkanları müşahidə etmək mümkündür.

Ərmən yaylasında ümumilikdə 4000 zirvə və 500 silsiləyə sahibdir. Burada hündürlüyü 3000-4000 metr olan 1000, 4000-5000 arası 3 və 5000 metrdən yüksək isə bir zirvəyə sahibdir.

Çay və gölləri[redaktə | əsas redaktə]

Yaylada formalaşan çaylar Xəzər, Qara dənizləri və Fars körfəzi aiddir. Yaylada Kür, Fərat, Araz, Dəclə və Çorox kimi çayların yuxarı axarları yerləşir.

İri çayları:

Ərmən yaylası ərazisində ümumilikdə 95 000 irili-xırdalı çay axır ki onunda 4000 ədədi 10 kilometrdən çoxdur.

Yaylada yerləşən göllər:

  • Van, Göyçə, Urmiya, Çıldır, Ərçək, Nazik və s. Yaylada ümumulikdə 1,200 irili-xırdalı göl vardır.

Flora və fauna[redaktə | əsas redaktə]

Ərmən yaylasına hər 1 km² əraziyə 100 növ düşür.[4]

Florası:

Qrup Növlərin ümumi sayı Endemik növ və yarımnövlərin sayı
Borulu bitkilər 3555 106
Göbələklər 4166 2
Mamır 395 -
Yosunlar 388 -
Şibyə 300 -
Ümumi 8804 108

Fauna:

Qrup Növlərin ümumi sayı Endemik növ və yarımnövlərin sayı
Onurğasızlar 17000 316
Balıq 30 9
Məməlilər 83 6
Sürünənlər 53 6
Suda-quruda yaşayanlar 8 1
Quşlar 349 1
Ümumi 17523 339

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Инструкция по русской передаче географических названий Армянской ССР. — М., 1974. — С. 11.
  2. Armenian Highland
  3. Ərmən yaylası
  4. UNECE Homepage