Aşıq Abbas Piçənisli

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Aşıq Abbas Piçənisli
Fotoqrafiya
Doğum yeri Zəngəzur, Hacısamlı nahiyəsi, Laçın, Piçənis
Fəaliyyəti şair

Aşıq Abbas Piçənisli - hikmətli söz ustalarından biri, XX əsrin əvvəllərində Zəngəzur mahalında daşnaksütyunerməni terrorizmi hərəkatına qarşı mübarizənin fəal iştirakçısı.

Həyat və yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Aşıq Abbas Zəngəzur mahalının Hacısamlı nahiyəsinin, indiki Laçın rayonunun Piçənis kəndində anadan olmuçdur. Vətənpərvər aşıq, sazlı, sözlü, məzəli söhbətli, hikmətli söz ustası Aşıq Abbas Piçənisli həm də Əlipaşa bəy SultanovSultan bəy Sultanovun yaxın məsləhətçisi olmuş, məclislərinin başında əyləşmişdir. Xalqın qəmli günlərində kədərlənən, sevincli günlərində fərəhlənən, öz sazı, sözü ilə xalqın məhəbbətini qazanmış, hələdə yaddaşlarda yaşayan Aşıq Abbas vətən oğullarını , igidləri vətənpərvərliyə səsləmişdir.

Çağırın igidlər girsin meydana,
Gavırın başını batırsın qana,
Dağlar arxa dursun böyük Sultana,
Düşmənin başını əzəcəyik biz,
Ulğumun bədəndən üzəcəyik biz.

Aşıq Abbas Döyüş əməliyyatlarında döyüşkən dəstələrin önündə getmiş, Əlipaşa bəyin, Sultan bəyin, eləcə də digər qəhrəman oğullara həsr edilmiş çoxlu şeirlər yazmışdır.
Aşıq Abbasın maraqlı gülməcələri, gözlənilməz atmacaları, bədahətən, yerində deyilmiş çox kəsərli cavabları Hacısamlı nahiyəsində deyil, bütün zəngəzurda dillər əzbəri idi.

Şər olsaydı, sən gedərdin[redaktə | əsas redaktə]

Aşıq Abbasın hazırcavablılığı, duzlu, məzəli söhbətlərini eşidən kəndin mollası tez-tez ona atmacalar atarmış. Bir gün Aşıq Abbas səhər-səhər qoltuğunda saz toya gedirmiş. Yolda mollaya rast gəlir. Molla salam-kəlamdan sonra adəti üzrə yenə də Aşıq Abbasa atmaca atır.
- Ay Aşıq Abbas, belə səhər sübh tezdən xeyir ola.Saz qoltuğun da hara gedirsən.
Artıq belə atmacalı sözlərdən səbr kasası dolub daşmış Aşıq Abbas özünü saxlaya bilməyib gülə-gülə deyir:
-Molla əmi, deyirəm şər olsaydı yəqin ki, sən gedərdin, deməli xeyirdir ki, mən gedirəm.

Hayıf,hayıf...[redaktə | əsas redaktə]

Zəngəzur mahalında çox gopçu bir kişi var imiş. Bu gopçu fikirlərini elə əsaslandırıb danışarmış ki, hər adam onun danışdıqlarının yalan və ya doğru olduğunu anlamazmış. Amma Aşıq Abbas çox arif adam olduğundan onun yalanlarını tez anlayarmış. Hər dəfə onunla danışanda onu diqqətlə dinləyər, hərdən bir deyərmiş:
- Hayıf, hayıf...
Hər dəfə bu səhnəni izləyən Sultan bəydə maraq yaranır. Bir gün Sultan bəy soruşur:
- Ay Abbas, sən niyə Kərim kişi danışdıqca hayıf, hayıf deyirsən?
Aşıq Abbas azca gülümsəyib deyir:
- Bəy sağ olsun, Kərim kişi danışmağına yalan sözləri çox qoşur. Mənim onun söylədiyi düz fikirlərə hayfım gəlir. Odur ki, Kərim kişi yalan danışanda hayıf, hayıf deyirəm.

Babanız kimi[redaktə | əsas redaktə]

Qarabağ bəyləri ilə Sultan bəy arasında duzlu, məzəli zarafatlar, baməzə atmacalar, maraqlı söz-söhbətlər olarmış. Bir dəfə yazda dağlara yağan leysandan sonra çaylar daşır, güclü sel olur. Bir neçə gündən sonra Sultan bəyə bir məktub gəlir. Məktubda salam-kalamdan sonra yazırlar: "...sel siz tərəfdən biz tərəfə bir meyid gətirib. Onu necə dəfn elətdirək". Məktubu diqqətlə oxuyan Sultan bəy ölənin insan olmamasından şübhələnir. Bir az fikirləşəndən sonra Aşıq Abbası çağırtdırıb məktubu ona verir və deyir:
- Aşıq Abbas, bu məktubu diqqətlə oxu. Sonra bir kəsərli cavab yazarsan.
Məktubu oxuyan Aşıq Abbas Salam-kəlamdan, hal-əhvaldan sonra yazır "...siz öz dədə-babalarınızı necə dəfn eləmisiniz, sel gətirəni də həmin qaydada , babanız kimi dəfn edin.

Aşinalıq eyləmə[redaktə | əsas redaktə]

Aşıq Abbas Şuşada keçirilən məclis və şənliklərə tez-tez dəvət alırmış. Bir gün Cıdır düzündə Xurşidbanu Natəvan bayram şənliyi keçirirmiş. Aşıq Abbasda bayram şənliyinə dəvət alır. Necə olursa Aşıq Abbas şənliyə gecikir. Məclisə gec gələn Aşıq Abbas Xan qızının şəninə bir şeir söyləyir.

Sevgili sultanım, istəkli xanım,
Yadlara aşinalıq eyləmə.
Dön başına könül sevən aşiqin,
Hər nakəsə ilticalıq eyləmə.

Qoynun içi qızıl gülün çəməni,
Dodaqların ləl, mərcan-Yəməni,
Aşiqinəm, hər dəm yada sal məni,
Vəfalı yar,bivəfalıq eyləmə.

Nə müddətdir həsrətini çəkirəm,
Gözlərimdən qanlı yaşlar tökürəm,
Vəfalı qulunam, sənə nökərəm,
Padşahım,gəl gəddarlıq eyləmə.

Hüsnün düşüb Dağıstana, Dərbəndə,
Dodaqların bənzər nabata,qəndə,
Bir busə lütf eylə mən dərdiməndə,
Ağrın alım,nakəsalıq eyləmə.

Aşıq Abbasın söylədiyi bu şeir Xan qızının yanında onu vəziyyətdən çıxarır.

Plov sizin olsaydı[redaktə | əsas redaktə]

Bir gün Sultan bəylə Aşıq Abbas Şuşaya şənliyə dəvət edirlər. Sultan bəy bilir ki, bəylərdən kimsə bir hoqqa çıxaracaq. Ona görə də işini çox yerli-yerində görrməyə çalışır. Məclisdə Aşıq Abbas oxuduqca hər kəs bir atmaca ataraq Sultan bəylə Aşıq Abbası pərt etmək istəyirlər.
Aşıq Abbas ifasını bitirdikdən sonra eşiyə çıxır ki, bir qədər havasını dəyişsin. Birdən gözü ocaq üstə dəmə qoyulmuş plov qazanına sataşır. Çox götür-qoy etdikdən sonra özləri ilə gedən nökərə deyir:
- Aşbazı güdərsən, fürsət olanda ocağın üstündən plov qazanını götürüb bağçada gizlədərsən.
Nökər aşbazı güdməyə başlayır.Fürsət olan kimi plov qazanını götürüb bağçada güllərin arasında gizlədir.Sonra Aşıq Abbasa xəbər verir:
- Aşıq Abbas tapşırıq yerinə yetirildi.
Nahar vaxtı yetir. Qazanı çox axtarırlar. Ancaq gördüm deyən olmur.Qazan tapılmır ki, tapılmır.
Naəlac qalan məclis əhli başlayır süfrədə olar-olmazdan gileylənə-gileylənə yeməyə. İşi belə görən Aşıq Abbas dillənir:
- Biz bulaq üstə yemək üçün plov bişirtdirib götürmüşük. Əgər istəyirsiniz gətirtdirim yeyin.
Hamı məmuniyyətlə razı olur. Aşıq Abbas nökərə deyir:
- O plov qazanını gətir bu bəylər yesinlər. Bərk acıblar.
Nökər dolu plovqazanini gətirir. Şənlik əhli girişib, plovu yeyirlər. Məsələdən xəbər tutan aşbaz deyir:
- Plovu mən bişirmişəm. Bu qazanda mənimdir.
Aşıq Abbas ciddiləçir, deyir:
-Yox, qazan bizimdir.
İşin nə yerdə olduğunu anlayan bəylər yerbəyerdən dillənirlər:
- Sultan bəy, biz uduzduq. Plov bizim olsa da sizin plov kimi yedik.
Aşıq Abbas Sultan bəyə işarə edir ki, öz evlərində gördün başlarına nə oyun açdım?
Həmən gün Sultan bəy Aşıq Abbasa Şuşa qalasndan bir dəst çox bahalı məclis geyimi alır.

And içim?[redaktə | əsas redaktə]

Qarlı qış qapını kəsdirmişdi. Cavanlar bir məkana yığılıb söhbət edərmişlər.Qonşu kənddə bir simic kişi var idi. Bu xasiyyət bir çoxlarının xoşuna gəlməzmiş. Kişinin bir yaxşı cöngəsi var idi. Cavanlar belə məsləhətləşirlər ki, cöngəni qaraoğurluq edib gətirsinlər.
Cöngəni gətirirlər. Cöngənin belində dağlanmış yer olur(tanımaq üçün) və həmçinin çullu imiş. Cöngəni kəsən zaman Aşıq Abbas bu məkanda peyda olur.Cavanlar sevinib onu heç yana buraxmırlar.
Hər şey hazırlanır,qazan üstə asılır. Elə bu vaxt cöngə sahibi qarda cöngənin izinə düşüb düz cöngə kəsilən yerə gəlib çıxır. Lotular Aşıq Abbası qabağa verib deyirlər ki, sən özün şahidsən bizim bu işdən xəbərimiz yoxdur. Bu sözü eşidən cöngə sahibi deyir:
- Əgər Aşıq Abbas and içsə inanaram.
- Necə? Mən and içim?
Təəccüblənən Aşıq Abbas nə edəcəyini bilmir. Nəsə fikirləşir və sazı köynəkdən çıxarır.
 
-And içim, arpa biçim,
Belində dağı cöngənin,
Bu çulu,bu örkəni,
Cızıldar yağı cöngənin.

Bütün nişanlarla cöngənin kəsildiyini söyləyən Aşıq Abbasa qulaq asan cöngə sahibi musiqi səsindən feyzyab oiur və deyir:
-Kafir deyiləm ki, and içdin, mən də inandım.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]