Erməni terrorizmi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Erməni terrorizmi — elmi araşdırmalar beynəlxalq terrorizmin tərkib hissəsi olan erməni terrorunun tarixinin 100 ildən çox olduğunu göstərir. Belə ki, "Böyük Ermənistan" dövlətinin yaradılmasını qarşısına məqsəd qoymuş radikal erməni təşkilatları – 1887-ci ildə yaradılmış "Armenakan", sonradan "Hnçak" və "Daşnaksütyun" partiyaları bu planı həyata keçirmək üçün siyasi terror aksiyalarından geniş istifadə edilməsini proqram sənədlərində başlıca vasitə kimi nəzərdə tutmuşlar.

XX əsrin 80-90-cı illərində Azərbaycanda törədilən terror aktları[redaktə | əsas redaktə]

80-ci illərin sonlarından başlayaraq, Ermənistan dövlətinin və nüfuzlu erməni diasporasının maliyyə və təşkilatı yardımı ilə dünyanın müxtəlif ölkələrində fəaliyyət göstərən erməni terrorçu təşkilatları (keçid- "erməni terror təşkilatları", "Terrorizmlə mübarizə" bölməsi "erməni terrorizmi alt bölməsi") Azərbaycana qarşı terror müharibəsinə başlamışlar. Faktlar göstərir ki, SSRİ dağıldıqdan sonra müstəqillik qazanmış Ermənistan Respublikası dövlət səviyyəsində terroru dəstəkləyərək, təcavüzkar siyasətinin əsas tərkib hissələrindən biri kimi qəbul etmişdir.

  • Sərnişin avtobuslarında törədilmiş terror aktları
  • Sərnişin və yük qatarlarında törədilmiş terror aktları
  • Hava nəqliyyatında törədilmiş terror aktları
  • Bakı metropolitenində törədilmiş terror aktları
  • Sərnişin daşıyan dəniz bərəsində törədilmiş terror aktı
  • Mülki şəxslərə və hərbçilərə qarşı törədilmiş terror aktları
  • Mülkü və dövlət obyektlərinə qarşı törədilmiş terror aktları

Azərbaycan ərazisində törədilən terror-təxribat faktları (Abilov Cavid)[redaktə | əsas redaktə]

Bakı, 31 mart, 1918-ci il. "Daşnaksütyun" terror təşkilatının fəaliyyətinin nəticəsi

Ermənistan dövlətinin və erməni diasporasının maliyyə və təşkilatı yardımı ilə dünyanın müxtəlif ölkələrində fəaliyyət göstərən erməni terrorçu təşkilatlarının Azərbaycana qarşı apardıqları terror müharibəsi 1980-ci illərdən başlayaraq ardıcıl xarakter almışdır. Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsi və onun ətrafındakı 7 rayonun işğalı zamanı kütləvi vahimə yaratmaq, çoxlu insan tələfatına nail olmaq məqsədi ilə Ermənistanın xüsusi xidmət orqanları hərbi əməliyyatların getdiyi ərazilərdən xeyli uzaqda, dinc azərbaycanlı əhalisinin yaşadığı məntəqələrdə terror aktları təşkil etmiş, nəticədə minlərlə günahsız insan həlak olmuşdur.

  • 16 sentyabr 1989-cu il. "Tbilisi-Bakı" marşrutu ilə hərəkət edən sərnişin avtobusu partladılmış, 5 nəfər həlak olmuş, 25 nəfər yaralanmışdır.
  • 18 fevral 1990-cı il. Yevlax-Laçın yolunun 105-ci km-də "Şuşa-Bakı" marşrutu ilə hərəkət edən avtobus partladılmış, çoxlu insan təlafatı olmuşdur.
  • 11 iyul 1990-cı il. "Tərtər Kəlbəcər" sərnişin avtobusu partladılmış, dinc əhali olan maşın karvanına qarşı terror aksiyası keçirilmiş, nəticədə 14 nəfər qətlə yetirilmiş, 35 nəfər yaralanmışdır.
  • 10 avqust 1990-cı il. "Tbilisi-Ağdam" marşrutu ilə hərəkət edən sərnişin avtobusu partladılmış, 20 nəfər həlak olmuş, 30 nəfər yaralanmışdır. Cinayətin təşkilatçıları A.Avanesyan və M.Tatevosyan cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmuşlar. Həmin gün "Şəmkir-Gəncə" avtomobil yolunda Xanlar rayonunun Nadel kəndi yaxınlığında "LAZ" markalı 43-80 AQF dövlət nömrə nişanlı avtobus partladılmış, nəticədə 17 nəfər həlak olmuş, 26 nəfər yaralanmışdır.
  • 30 noyabr 1990-cı il. Xankəndi aeroportu yaxınlığında sərnişin avtobusu partladılmış, 2 nəfər həlak olmuş, 11 nəfər yaralanmışdır.
  • 09 yanvar 1991-ci il. "Molodyoj Azerbaycana" qəzetinin müxbiri Salatın Əsgərova və 3 hərbi qulluqçunun olduğu avtomobilə qarşı terror aktı nəticəsində 4 nəfər qətlə yetirilmişdir. Terrorçu qrupun üzvləri A.Mkrtçyan, Q.Petrosyan, A.Manqasaryan və Q.Arustamyan cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmuşlar.
  • 30 may 1991-ci il. Rusiya Federasiyası Dağıstan Respublikasının Xasavyurd stansiyası yaxınlığında "Moskva-Bakı" sərnişin qatarı partladılmış, nəticədə 11 nəfər həlak olmuş, 22 nəfər yaralanmışdır.
  • 19 iyun 1991-ci il. "Yevlax-Laçın" avtomobil yolunun 106-cı kilometrində 5459 saylı hərbi hissəyə məxsus "UAZ-469" markalı avtomaşın partladılmış, 3 nəfər həlak olmuş, 3 nəfər ağır yaralanmışdır.
  • 31 iyul 1991-ci il. Dağıstan Respublikasının Temirtau stansiyası yaxınlığında "Moskva-Bakı" sərnişin qatarı partladılmış, nəticədə 16 nəfər həlak olmuş, 20 nəfər yaralanmışdır.
  • 02 avqust 1991-ci il. Hadrut rayonunun Dolanlar kəndində "QAZ-53" markalı avtomaşın partladılmış, nəticədə 4 nəfər həlak olmuş, 8 nəfər yaralanmışdır. 21 avqust 1991-ci il. Hadrut rayonunun Şadaxt kəndi yaxınlığında "KAVZ" markalı 70-30 AQO dövlət nömrə nişanlı avtobus partladılmış, nəticədə 2 nəfər həlak olmuş, 10 nəfər ağır bədən xəsarəti almışdır.
  • 08 sentyabr 1991-ci il. "Ağdam Xocavənd" avtobusunun atəşə tutulması nəticəsində 5 nəfər qətlə yetirilmiş, 34 nəfər müxtəlif dərəcəli xəsarət almışdır. Terrorun Xaçaturyan Volodi, Yeremyan Saro, Çalyan Saşa, Arustamyan Armo tərəfindən törədildiyi sübuta yetirilmişdir. Həmin gün "Ağdam-Qaradağlı" marşrutu ilə işləyən avtobus erməni quldurları tərəfindən atəşə tutulmuş, 8 nəfər həlak olmuş, 42 nəfər müxtəlif dərəcədə xəsarət almışdır.
  • 26 sentyabr 1991-ci il. "Yevlax-Laçın" yolunda "VAZ-2106" markalı D 72-07 AQ nömrə nişanlı avtomaşın partladılmış, nəticədə 2 nəfər həlak olmuş, 14 nəfər yaralanmışdır.
  • 19 oktyabr 1991-ci il. Ağdərə rayonunun Sırxavənd kəndi yaxınlığında "UAZ-469" markalı avtomaşın partladılmış, nəticədə 3 nəfər həlak olmuş, 2 nəfər ağır yaralanmışdır.
  • 20 noyabr 1991-ci il. Xocavənd rayonunun Qarakənd kəndi yaxınlığında "Mİ-8" vertolyotunun atəşə tutulması nəticəsində vertolyot heyəti və sərnişinlər – Azərbaycanın görkəmli dövlət və hökümət nümayəndələri, Rusiya və Qazaxıstandan olan müşahidəçilər – 19 nəfər həlak olmuşdur.
  • 26 dekabr 1991-ci il. Şuşa-Laçın yolunun 4-cü kilometrliyində "ZİL-130" və "Moskviç" maşınları partladılmış, 5 nəfər həlak olmuş, 4 nəfər yaralanmışdır.
  • 08 yanvar 1992-ci il. Türkmənistandan "Krasnovodsk-Bakı" marşrutu ilə hərəkət edən dəniz bərəsində törədilən terror aktı nəticəsində 25 nəfər həlak olmuş, 88 nəfər yaralanmışdır.
  • 28 yanvar 1992-ci il. "Ağdam-Şuşa" marşrutu ilə uçan Mİ-8 mülki vertolyotu Şuşa şəhəri yaxınlığında erməni terrorçuları tərəfindən vurulmuşdur. Nəticədə çoxu qadın və uşaq olan 44 nəfər həlak olmuşdur. 1992-ci ilin yanvar ayında erməni terrorçu dəstələri Kərkicahan qəsəbəsində 80 nəfər, 1992-ci ilin fevral ayında Xocavənd rayonunun Qaradağlı kəndində 77 nəfər və 26 fevral 1992-ci il tarixdə Xocalı şəhərində 613 nəfər dinc sakini qətlə yetirmiş, 650 nəfəri isə yaralamışlar.
  • 22 mart 1992-ci il. "UAZ 469" markalı 60-25 AZU dövlət nişanlı avtomaşın Qazax rayonu ərazisində partladılmış, nəticədə 3 nəfər həlak olmuş, 2 nəfər yaralanmışdır. 28 mart 1992-ci il. "Kamaz-5410" markalı 40-53 AQŞ dövlət nişanlı avtomaşın partladılmış, nəticədə 3 nəfər həlak olmuş, 2 nəfər yaralanmışdır.
  • 18 aprel 1992-ci il. "Qazax-Cəfərli" yolunun 10-cu kilometrliyində "Vaz" markalı maşın silahlı basqına məruz qalmış, nəticədə 2 nəfər ölümcül yaralanmışdır.
  • 20 may 1992-ci il. Zəngilan rayonunun Qarançı kəndi yaxınlığında "UAZ-469" markalı 80-33 AQD dövlət nömrə nişanlı avtomaşın silahlı basqına məruz qalmış, nəticədə 2 nəfər həlak olmuş, 2 nəfər yaralanmışdır.
  • 28 fevral 1993-cü il. Rusiyanın Şimali Qafqaz ərazisində Qudermes stansiyası yaxınlığında "Kislovodsk-Bakı" sərnişin qatarı partladılmış, 11 nəfər həlak olmuş, 18 nəfər yaralanmışdır.
  • 02 iyun 1993-cü il. Bakı dəmir yolu vağzalında sərnişin qatarının vaqonunun partladılması nəticəsində dövlətə külli miqdarda maddi ziyan dəymişdir. Partlayışın icraçısı Rusiya vətəndaşı İqor Xatkovski Ermənistan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Baş İdarəsi kəşfiyyat şöbəsinin rəisi, polkovnik Caan Ohanesyan tərəfindən məxfi əməkdaşlığa cəlb edilərək, cəsusluq və terrorçuluq məqsədilə Azərbaycana göndərildiyini, böyük insan tələfatı ilə nəticələnəcək partlayışlar törətmək tapşırığı aldığını etiraf etmişdir. İstintaq zamanı sübuta yetirilmişdir ki, həmin qrup 1992-1994-cü illərdə Rusiya ərazisindən Bakıya gələn sərnişin qatarlarında silsilə partlayışlar törətmişdir.
  • 22 iyul 1993-cü il. Tərtər rayonunda törədilmiş partlayış nəticəsində 5 nəfər həlak olmuş, 18 nəfər yaralanmışdır. Həmin gün Qazax rayonunun mərkəzində törədilmiş partlayış nəticəsində 6 nəfər həlak olmuş, 10 nəfər yaralanmışdır.
  • 30 avqust 1993-cü il. Hadrut rayonu ərazisində "ZİL" markalı maşın partladılmış, nəticədə 2 nəfər həlak olmuşdur. Həmin hadisədən bir neçə gün sonra içərisində 12 nəfər kənd sakini olan "QAZ-66" markalı sərnişin avtobusu rayondan çıxarkən partladılmış, nəticədə 4 nəfər həlak olmuş, 8 nəfər ağır dərəcədə yaralanmışdır.
  • 01 fevral 1994-cü il. Bakı dəmir yolu vağzalında "Kislovodsk-Bakı" sərnişin qatarında terror aktı törədilmiş, 3 nəfər həlak olmuş, 20 nəfər yaralanmışdır.
  • 18 mart 1994-cü il. Xankəndi şəhəri yaxınlığında İran Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus "Herkules" tipli təyyarə vurulmuş, 34 diplomat və ailə üzvləri həlak olmuşlar.
  • 19 mart 1994-cü il. Bakı metropolitenin "20 Yanvar" stansiyasında törədilmiş partlayış nəticəsində 14 nəfər həlak olmuş, 49 nəfər yaralanmışdır. Məhkəmə sübut etmişdir ki, terror aksiyası Ermənistan xüsusi xidmət orqanları tərəfindən hazırlanmış, separatçı "Sadval" ləzgi təşkilatının üzvləri tərəfindən həyata keçirilmişdir. Müəyyən olunmuşdur ki, "Sadval" separatçı təşkilatının həmin fəalları 1992-ci ildən etibarən dəfələrlə Ermənistanda olmuş, bu ölkənin Milli Təhlükəsizlik Baş İdarəsi təşkilatın formalaşmasında, maliyyələşməsində və silahlanmasında yaxından iştirak etmişdir. 1992-ci ilin aprel-may aylarında 30 nəfər milliyyətcə ləzgi olan Azərbaycan vətəndaşı Ermənistanın Nairi rayonunun Lusakert qəsəbəsində yerləşən təlim-məşq bazasında xüsusi terror-təxribat hazırlığı keçmişdir. İstintaq zamanı müəyyənləşdirilmişdir ki, təxribatçılar təlimata uyğun olaraq, "20 Yanvar" stansiyası ilə yanaşı Bakının "Nizami" kinoteatrında, Respublika sarayında və Bakı lampa zavodunda da partlayışlar törətməyi planlaşdırmışlar. "20 Yanvar" metro stansiyasında partlayışın törədilməsində ittiham olunan və Ermənistanda xüsusi terror-təxribat hazırlığı keçmiş 30 sadvalçı cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmişdir.
  • 13 aprel 1994-cü il. Dağıstan Respublikasının "Daqestanskiye Oqni" stansiyası yaxınlğında "Moskva-Bakı" sərnişin qatarı partladılmış, 6 nəfər həlak olmuş, 3 nəfər yaralanmışdır.
  • 03 iyul 1994-cü il. Bakı metropolitenin "28 May" və "Gənclik" stansiyaları arasında elektrik qatarındakı partlayış nəticəsində 13 nəfər həlak olmuş, 42 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarəti almışdır. Terror aksiyası Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı, Dağlıq Qarabağ uğrunda gedən döyüşlər zamanı – 13 yanvar 1994-cü ildə əsir düşmüş və Ermənistan xüsusi xidmət orqanları tərəfindən məxfi əməkdaşlığa cəlb edilmiş Aslanov Azər Salman oğlu tərəfindən törədilmişdir. Məhkəmə araşdırmaları zamanı müəyyən olunmuşdur ki, 14 yanvar 1994-cü ildə erməni separatçılarının ideoloqlarından biri, yazıçı Zori Balayan hərbi əsir, milliyətcə ləzgi Azər Aslanovla görüşmüş, azərbaycanlılara qarşı mübarizədə bütün azsaylı xalqların birgə fəaliyyət göstərmələrinin vacibliyini bildirmişdir. 9 iyun 1994-cü ildə Ermənistan xüsusi xidmət orqanlarının Artur adlı əməkdaşı A.Aslanovun Bakıdakı mənzilinə zəng vuraraq onun sağ olduğunu bildirmiş və azad olunması üçün yaxın qohumlarından birinin Yerevan şəhərinə gəlməsinin zəruriliyini qeyd etmişdir. 16 iyun 1994-cü il tarixində A.Aslanovun anası Tacibat Aslanova Yerevana gəlmişdir. Azər Aslanova anasının həyatının təhlükə altında olduğu bildirilmiş, bu təhdidlər altında o, Ermənistan xüsusi xidmət orqanları ilə "Ömər-75" təxəllüsü ilə daimi əməkdaşlığa cəlb edilmişdir. Azərbaycana maneəsiz gəlməsi üçün Azər Aslanovun adına saxta sənədlər hazırlanmış, partlayıcı maddə isə müvafiq qaydada peçenye, şokolad və dezodarant qutularında gizlədilmişdir. A.Aslanov "Yerevan-Mineralnıye Vodı-Bakı" marşrutu ilə Azərbaycana gələrək, 3 iyul 1994-cü ildə Bakı metrosunun "28 May" və "Gənclik" stansiyası arasında qatarda terror aktını həyata keçirmiş və yenidən Ermənistana qayıtmışdır. Bu müddət ərzində Yerevanda girov saxlanılan anası yalnız bundan sonra azad olunmuşdur. İstintaq zamanı müəyyən edilmişdir ki, terror aktının təlimatçıları Ermənistan xüsusi xidmət orqanlarının polkovniki Karen Baqdasaryan və kapitan Seyran Sarkisyan olmuşlar. Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəmə instansiyaları tərəfindən aparılmış araşdırmalar prosesində göstərilən terror aktlarının həyata keçirilməsində Dağlıq Qarabağın qeyri-qanuni rejiminin funksionerləri və Ermənistan Respublikasının xüsusi xidmət və digər dövlət orqanlarının təşkilatçılığı, maliyyə və texniki dəstəyi, əksər hallarda isə bilavasitə iştirakı prosessual qaydada sübuta yetirilmişdir.

Erməni terror təşkilatları[redaktə | əsas redaktə]

Osmanlı bankını zəbt etmiş erməni terror qrupu.
  • "Armenakan" partiyası: 1885-ci ildə yaradılıb. Türkiyənin Van, Muş, Bitlis,Trabzon bölqələrində və İstanbulda silahlı toqquşmalar və terror aktları törədən bu partiya İran və Rusiyada yaşayan ermənilərlə əməkdaşlıqda olub.
  • "Hnçak" partiyası: 1887-ci ildə Cenevrədə yaradılıb. Qurumun əsas məqsədi Türkiyənin Anadolu bölgəsini, "Rus" və "İran" Ermənistanları adlandırdıqları əraziləri birləşdirməklə "Böyük Ermənistan" dövləti yaratmaqdır. Partiyanın proqramının 4-cü bəndində göstərilir; "Qarşıya qoyulmuş məqsədə çatmaq üçün təbliğat, təşviqat, terrorizm və dağıdıcı təşkilat yaradılması metodu seçilməlidir"
  • "Daşnaksütyun"-erməni federativ inqilab partiyası: 1890-cı ildə Tiflisdə yaradılıb. Əsas qayəsi Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ, NaxçıvanTürkiyənin Anadolu torpaqlarında "Böyük Ermənistan" dövləti qurmaqdır. 1892-ci ildə Tiflisdə ilk qurultayını keçirən "Daşnaksütyun" türklərə qarşı sui-qəsdlərin təşkil olunması barədə qərar çıxarmışdır. Məhz bu qurultaydan sonra "Daşnaksütyun" "türkü, kürdü hər yerdə, hər bir şəraitdə öldür, sözündən dönənləri, erməni xainlərini öldür, intiqam al!" əmrini vermişdir. "Daşnaksütyun" partiyası tərəfindən yaradılan bir sıra terror qrupları mövcuddur: 1973-cü ildə fəaliyyətə başlamış "Erməni "soyqırımının" intiqamçıları" qrupu 1980-1982-ci illər ərzində Avstriya, DanimarkaPortuqaliyada türk diplomatlarını qətlə yetirib; Məxfi terror qrupu DRO və onun bölmələri: DRO-8, DRO-88, DRO-888, DRO-8888. Daşnakların hazırda bu istiqamətdə fəaliyyəti davam edir.
  • "Erməni gizli azadlıq ordusu" (ASOA): 1975-ci ildə Beyrutda yaradılıb. Mənzil-qərargahı Dəməşqdə yerləşir. Fələstin bazalarında hazırlıq keçən mindən artıq döyüşçüsü vardır. Fəaliyyətinin ilk 6 ilində təşkilat dünyanın müxtəlif ölkəsində 19 türk diplomatının ölümünə səbəb olan terror aktları keçirib.
  • "Ermənistanın azadlığı uğrunda erməni gizli ordusu" (ASALA): 1975-ci ildə yaradılan təşkilatın qərargahı Beyrutda, təlim-məşq bazaları isə Suriyada yerləşir. Təşkilatın məqsədi Şərqi Türkiyə, Şimali İranAzərbaycanın NaxçıvanDağlıq Qarabağ əraziləri üzərində "Böyük Ermənistan" qurmaqdır. Bu təşkilat əsasən TürkiyəAzərbaycan vətəndaşlarına qarşı terror aktları həyata keçirir.

Bəzi mənbələrə görə terrorçu təşkilat kimi formalaşan ASALA-nın gerbində Kalaşnikov avtomatı təsvir olunmuşdur.[1][2][3]

Təşkilat "Əbu Nidal", "Qara sentyabr" kimi terror qrupları ilə əməkdaşlıq etməsində əsas fiqurlardan biri ASALA-nın lideri Akop Akopyan olmuşdur. Afinada 1980-ci ildə qətlə yetirilmiş türk səfirinin ölümünə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüş A.Akopyan ("Mücahid") 01.08.80-ci ildə "Nyu-York Tayms" qəzetinə verdiyi müsahibədə bildirmişdir: "Bizim düşmənimiz türk rejimi, NATO və bizlə əməkdaşlıq etməyən ermənilərdir". 28.04.1988-ci ildə A.Akopyan Afina şəhərində öldürülmüşdür. Livanda 1980-ci ilin aprelində ASALA birgə terror aksiyalarının keçirilməsinə dair PKK ilə razılığa gəlmiş və bu niyyətlərini rəsmiləşdirmişlər. Beyrut şəhərində 28.08.1993-cü ildə açıqlanan bəyanatında ASALA "pantürkist neft borusu" (Bakı-Tbilisi-Ceyhan) ilə bağlı layihənin həyata keçirilməsinə imkan verməyəcəyini bildirmişdir.

  • "Geqaron": 2001-ci ilin fevralında ASALA tərəfindən yaradılmışdır. Məqsəd – Cənubi QafqazOrta Asiya ərazilərinə türk mənşəli siyasi lider, diplomat və biznesmenlərə qarşı terror aktlarının keçirilməsidir.
  • "Erməni azadlıq hərəkatı" (AOD): 1991-ci ildə Fransada yaradılıb. Terror fəaliyyətini ASALA ilə sıx əlaqədə həyata keçirir.
  • "Erməni azadlıq cəbhəsi": 1979-cu ildə yaradılan bu terrror təşkilatı ASALA-nın tərkib hissəsi sayılır. Türkiyə və Azərbaycan əleyhinə terrorçular hazırlayır.
  • "Orli qrupu": 1981-ci ildə Fransada yaşayan erməni gəncləri tərəfindən yaradılıb. Təşkilat 1987-ci ilədək dünyanın müxtəlif hava limanlarında 10-dan artıq terror aktı həyata keçirib.
  • "Erməni soyqırım ədalət komandosları": 1972-ci ildə Vyanada "Daşnaksütyun" partiyasının qurultayı zamanı yaradılıb. "Erməni soyqırımı ədalət komandosları"nın məqsədi erməni əsilli gənc Livan vətəndaşlarını hərbi birləşmələrdə cəmləşdirmək, türklər və azərbaycanlılara qarşı qanlı terror aksiyaları təşkil etməkdir.
  • "Erməni birliyi": 1988-ci ildə Moskvada yaradılmışdır. "ASALA" ilə sıx əlaqələri vardır, keçmiş sovet məkanında terrorçuların fəaliyyəti üçün onları saxta sənədlərlə təmin edir. Qarabağa silah və muzdluların ötürülməsində iştirak edir.
  • "Gənc ermənilər ittifaqı": Diplomatların oğurlanması ilə məşğul olan bu təşkilat 1990-cı ildə Fransada yaradılıb.
  • "9 iyun qrupu": Həbsdə olan erməni terrorçularının azad olunmasına çalışan bu təşkilat 1991-ci ildə İsveçrədə yaradılıb.
  • "İsveçrə qrupu": Avropanın bir çox ölkəsində fəaliyyət göstərən bu təşkilat Fransa, İtaliyaYunanıstanda keçirilmiş 4 terror aktının məsuliyyətini öz üzərinə götürmüşdür.
  • "Demokratik cəbhə": ABŞ, KanadaQərbi Avropada fəaliyyət göstərir. Başlıca məqsədi – türk dövlətinin parçalanmasıdır.
  • "İntiharçılar eskadronu": 1981-ci ildə Parisdə yaradılmışdır. Həmin ildə bu təşkilat Türkiyənin Fransadakı baş konsulluğunu zəbt edilməsində iştirak etmiş, nəticədə qrupun 4 nümayəndəsi, həmçinin keçmiş rəhbəri Yan Kaşkayan həbs edilmişdir. Hazırda qrupa rəhbərliyi Vaşqen Sakasaslenyan həyata keçirir.
  • "Apostol": 2001-ci il aprel ayının 29-da əsasən Ermənistan, SuriyaLivan vətəndaşlarından ibarət olan Ermənistan Müdafiə Birliyi tərəfindən yaradılmışdır. Məqsəd – TürkiyəAzərbaycan ərazilərində terror aktların keçirilməsidir.

Bunu hamı bilməlidir[redaktə | əsas redaktə]

  • 1813-1828-ci ilə qədər Azərbaycan ərazisi təxminən 410 min kv.km idi. 1813-1828-ci illərdə Azərbaycan əraziləri: İran əsarəti altındakı Cənubi Azərbaycan – sahəsi təxminən 280 min kv.km.
  • Rusiya əsarəti altındakı Şimali Azərbaycan – sahəsi təxminən 130 min kv.km
  • 1918-ci ildə Rusiyanın təzyiqi ilə ermənilərə verilmiş İrəvan xanlığı – sahəsi 9 min kv.km.
  • Rusiya əsarəti altındakı Dərbənd xanlığı – sahəsi təxminən 7min kv.km.
  • 1918-1920-ci illərdə Azərbaycan Demokratik Respublikasının qurulduğu ərazisinin sahəsi təxminən 114 min kv.km.
  • 1920-ci ildə ADR-i işğal edən rus sovet imperiyasınn bölüşdürdüyü Azərbaycan əraziləri: Ermənistan SSR-nin qismən nəzarətinə verilən Zəngəzur, Göyçə, Şərur, Dərələyəz, Dilican və gürcülərin qismən nəzarətinə verilən (Gürcüstan SSR) Borçalı – birlikdə sahəsi: təxminən 27,4 min kv.km.
  • 1920-1991-ci illərdə SSRİ əsarəti altında qalmış Azərbaycan SSR-nin ərazisi – 86,6 min kv.km.

Azərbaycanın 1988-1994-cü illərdə ermənilər tərəfindən işğal edilmiş əraziləri:

Keçmiş Dağlıq Qarabağ (Şuşa, Xankəndi, Xocalı, Əskəran, Xocavənd, Ağdərə, Hadrut). İşğal tarixi – 1988-1994-cü illər.

Sahəsi: 4400 kv.km. Şərur rayonunun Kərki və Günnüt kəndləri (17 fevral 1990) – 19 kv.km. Laçın (17 may 1992-ci il)- 1835 kv.km. Ağdam (23 iyul 1993-cü il) – 1094 kv.km. Cəbrayıl (18 avqust 1993-cü il) – 1050 kv.km. Füzuli (23 avqust 1993-cü il) – 1386 kv.km. Qubadlı (31 avqust 1993-cü il) – 802 kv.km. Zəngilan (30 oktyabr 1993-cü il) – 707 kv.km. Qazax rayonun 7 kəndi: Yuxarı Əskipara, Aşağı Əskipara, Barxudarlı, Qızıl Hacılı, Sofulu, Xeyrimli, Bağanis Ayrım. I Qarabağ savaşı dövründə Azərbaycanın 13300 kv.km ərazisi işğal olundu.

İnternet mənbələri[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://www.human.gov.az
  2. http://www.mns.gov.az
  3. http://www.azerigenocide.org
  4. http://www.karabakh.org
  5. http://www.khojaly.org.az
  6. http://www.khojaly.net

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • 1.Deportasiya: Azərbaycanlıların Ermənistan ərazisindəki tarixi-etnik torpaqlarından deportasiyası – B.: "Azərbaycan ensiklopediyası" NPB, 1998.– 438 s.
  • 2. Didərginlər – B.: Gənclik, 1990. – 381 s.
  • 3. Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası – B.: Gənclik, 1995. – 46 s.
  • 4. Ələkbərli Ə. Abasqulu bəy Şadlinski – B.: "Sabah" nəşriyyatı, 1996. – 320 s.
  • 5. Hardan gəldik, hara gedirik...: Xatirə, müsahibə və müxtəlif sənədlər – B.: Bakı Dövlət Universitetinin Nəşriyyatı, 1993. – 259 s.
  • 6. İlkin Q. Türk Ordusu Bakıda – B.: AzAtaM, 2003. – 45 s.
  • 7. İsmayıl M. Azərbaycan xalqının yaranması – B.: Azərnəşr, 1995. – 64 s.
  • 8. Kəngərli Q. Erməni lobbisi... Azərbaycan faciəsi – B.: 1992. – 280 s.
  • 9. Məmmədova H. Xocalı: Şəhidlər və şahidlər.- B.:Yeni nəşrlər evi, 2003. – 97 s.
  • 10.Ordubadi M.S. Qanlı illər: 1905-1906-cı illərdə Qafqazda baş verən erməni- müsəlman davasının tarixi – B.: 1991. – 142 s.
  • 11.Seyidzadə D. Azərbaycan XX əsrin əvvəllərində: müstəqilliyə aparan yollar. – B.: 2004

Dövri mətbuat[redaktə | əsas redaktə]

  • 1. 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü münasibətilə Azərbaycan xalqına Müraciət: Azərbaycan Respublikası Prezidenti İ.Əliyevin Azərbaycan xalqına müraciəti //Azərbaycan. – 2006. – 29 mart. – S.1.
  • 2. Cavadlı M. Erməni məkrinin qurbanı: 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Azərbaycan. – 2006. – 30 mart. – S.5.
  • 3. Cəfərli R. "Biz yalnız tarixi ədalətin və həqiqətin bərpa edilməsini, işğal və soyqırımı siyasəti yürüdənlərin beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında ittiham olunmasını istəyirik": Bu fikri dövlət başçısı xalqa müraciətində ifadə etmişdir : 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Azərbaycan. – 2006. – 31 mart. – S.4.
  • 4. Daşnak partiyasının böhranı// Xəzər. – 1990. – № 1.– S. 148-164.
  • 5. Erməni vəhşilikləri: 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı günü. "Azərbaycan" qəzetinin 1919-cu il tarixli 205-ci sayından // Azərbaycan. – 2006. – 30 mart. – S.4.
  • 6. Əlizadə T.Ermənilər bütün dövrlərdə xəyanətkar olublar: 31 Mart – Azərbaycan-lıların Soyqırımı Günü // Azərbaycan. – 2006. – 30 mart. – S.5.
  • 7. Ədiloğlu N. Əzəli və əbədi düşmən : 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Azərbaycan müəllimi. – 2006. – 31 mart. – S.2.
  • 8. Əsədov B. Ermənilər əzabkeş xalq yox, soyqırımı törədən xalqdır : 31 Mart – Azərbaycanlıların soyqırımı günüdür // Azərbaycan. – 2006. – 29 mart. – S.7.
  • 9. Əsədov B.Ermənilərin xalqımıza qarşı mənəvi terroruna son qoyulmalıdır: 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Azərbaycan. – 2006. – 30 mart. – S.4.
  • 10.Fərəcullayev F.31 Mart : Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Yanğınla mübarizə. – 2005. – № 2. – S.11-12.
  • 11.Hüseynov H. Soyqırım... bəşər fəlsəfəsinə ləkə: 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Azərbaycan. – 2006. – 31 mart. – S.6.
  • 12.İlkin Q. 1918-ci ilin mart qırğınları: 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Xalq qəzeti. – 2006. – 31 mart. – S.4.
  • 13.Lələdağ Ə.M. Fitnəkarlıq, yaxud erməni xisləti : 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Azərbaycan. – 2006. – 28 mart. – S.7.
  • 14.Lələdağ Ə.M. Erməni xəyanəti : 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Azərbaycan müəllimi. – 2006. – 31 mart. – S.2.
  • 15.Mehdixanlı T. Nahaq qan yerdə qalmaz : 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü// Azərbaycan müəllimi. – 2006. – 31 mart. – S.1-2.
  • 16.Mehdixanlı T. Tarixi həqiqətlər unudulmamalıdır : 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Azərbaycan. – 2006. – 31 mart. – S.5.
  • 17.Məmmədova L. Azərbaycanda erməni siyasi təşkilatlarının xəyanəti: 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü// Respublika. – 2004. – 23-28, 30, 31 mart.
  • 18.Məmmədova L. İnsanlığa qənim kəsilənlər: 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü// Respublika. – 2005. – 27 mart.
  • 19.Mirzə V.Girsək döyüşə mərd kimi: Şeir. 31 Mart – azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Azərbaycan müəllimi. – 2006. – 31 mart. – S.1.
  • 20.Nazıyev B. Ermənilər məzlum xalq cildinə girsələr də, qanlı əməllərini pərdələyə bilməyəcəklər: 31 Mart – azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Xalq qəzeti. – 2006. – 30 mart. – S.5.
  • 21.Paşayev A. 1905-1907-ci illərdə Azərbaycan xalqına qarşı erməni vəhşilikləri: 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Xalq qəzeti. – 2006. – 29, 30,31 mart. – S.4.; S.4.; S.3. *22.Paşayev A. Türksoylu millətlərə qarşı soyqırımların təşkilatçıları – millətçi erməni partiyaları : I məqalə; II məqalə // Xalq qəzeti. – 2005. – 7, 8 dekabr. – S.4. ; S.5.
  • 23.Seyidova Ü. Tarix susan deyil, bizlər susmasaq : 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Xalq qəzeti. – 2006. – 31 mart. – S.4.
  • 24.Tarixin yaddaşı: 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü // Azərbaycan. – 2006. – 31 mart. – S.4,5. 25. Vəfa Z. Faciəli dövrün Naxçıvan səhifələri: 31 Mart – Azərbaycanlıların Tariximizə Soyqırımı Günü / Z. Vəfa // Azərbaycan. – 2006. – 31 mart. – S.6.

Rus dilində ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Kitablar (книги)

  • 1. "Армянский геноцид": Миф и реальност.Справочник фактов и документов. – Б.: 1992.
  • 2. Величко В.Л. Кавказ. – Б.:1990.
  • 3. Гюрюн К. Армянское досье. – Б.:1993.
  • 4. Дарабади П. Военные проблемы политической истории Азербайлжана начала ХХ века. – Б.: 1991.
  • 5.Дашнаки.(Из материалов департаменты полиции) – Б.: 1990.
  • 6. История Азербайджана по документам и публикациям./ Под ред.акад. З.Буниятова. – Б.: 1990.
  • 7. Казачпуни О. Дашнакцутюн больше нечего делать! – Б.: 1990.
  • 8. Мамедова Л.Февраль 1917: Новая фаза подъема армянского политического экстремизма в Азербайджане – Б.: Азернешр, 1995. – 60 стр.
  • 9. Наджафов Б. Лицо врага. История армянского национализма в Закавказье в конце ХIX – начале ХХ вв.Ч.1. – Б.: 1993 Ч.2 – Б.: 1994
  • 10.Насиров Т. Борьба за власть в Азербайджане (1917-1920 г.). – Б.: 1993

Dövri mətbuat (газеты и журналы)

  • 1. Мамедова Л. Акт террора и вандализма // Бакинский рабочий. – 2003. – 29 март. 2. Мамедова Л. Армянские бесчинства творимые в 1918 г. в Бакинской губернии // Бакинский рабочий. – 2002. – 30 март.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]