Böyük Ermənistan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Böyük Ermənistan
Մեծ Հայք
Metz Hayk''

II Tiqranın hakimiyyət dövründə imperiya

 

e.ə. 331 — b.e. 428



 

 

Artaxiad.svg
Artaşesidlər sülaləsinin bayrağı
Maps of the Armenian Empire of Tigranes.gif
İmperiya II Tiqranın işğallarından sonra
Paytaxt Tiqranakert
Dil(lər) Ermənicə
Din Atəşpərəstlik
Sahəsi 500,000 km2
Sülalə Iran Arşakiləri

Mənbələrə görə Böyük Ermənistan ifadəsi iki mənada işlədilir: coğrafi və siyasi mənalarda. Həmin ifadə coğrafi mənada 1800-cü ildə erməni keşişləri ortaya atmışdır. O dövrdə III Antiox Selevki Ararat çarlığını işğal edərək həmin ərazini Ermənistanın əsas ərazisi ilə (Van gölü ətrafı) birləşdirmiş, "Böyük Ermənistan" ifadəsi də o vaxt yaranmışdı. Yəni indiki ermənilərin (haylar) (həqiqi ermənilər-ərmənlər və ya armanlar qədim türk tayfalarıdırlar və əslində "Böyük Ermənistan" da indiki ermənilərin-hayların qurduğu bir dövlət deyildi. Haylar bu əraziyə daha sonrakı tarixi dövrlərdə Şimali Fərat hövzəsindən gəlmişdi) iddia etdikləri kimi "Böyük Ermənistan" heç də dənizdən-dənizə (Aralıq, Qara və Xəzər dənizləri) olmamışdır. "Kiçik Ermənistan" (Van gölü ətrafı) ifadəsinin də erməni keşişləri ortaya atmışdır). Üç kilsədəki alban əlyazmaların təhrif etməklə ermənilər çox yalanlar yayırlar. Böyük sözünü ermənilər sovet dövründə tarixi və coğrafi sənədlərə rus xəritələrinə əlavə etməklə 1956-cı ildən başlayıblar. Rusiyanıniyanın

Selevkilər dövlətinə tabe idi. Antiox Artaksi (qədim türkcə (ermənilərin iddiasına görə qrabarca) Artaşes) sülaləsinin başçısını "Böyük Ermənistan" strateqi təyin etmişdi. Beləliklə, "Kiçik Ermənistan"a nisbətən daha böyük Ermənistan yaranır. "Böyük Ermənistan" ifadəsi siyasi anlayış kimi e.ə. II-I əsrlər üçün, Artaşesin və II Tiqranın hakimiyyət başında olduqları və "Böyük Ermənistan"ın öz qüdrətinin ən yüksək zirvəsinə çatdığı dövr üçün xarakterikdir. Buna görə də "Böyük Ermənistan" ifadəsi yalnız e.ə. II-I əsrlərdə həm coğrafi, həm də siyasi ifadə kimi haradasa özünü doğruldur. Ancaq II Tiqran imperiyasının süqutundan sonra, yəni e.ə. 65-ci ildə "Böyük Ermənistan" da öz ömrünü başa vurdu və Ermənistan ərazicə yalnız Ərmən yaylası hüdudlarında qaldı. Coğrafi mənada isə bu ifadə erkən orta əsrlərə qədər işlədildi.

Böyük Ermənistanın əhali tərkibi və dövlət dili[redaktə | əsas redaktə]

Böyük Ermənistanın əhalisi olan ermənilər-ərmənlər və ya armanlar qədim türk tayfalarıdırlar. İndiki ermənilər isə "hay"lar adlanırlar, italiyanın siciliya adalarında yəhudi və qaraçı nigahından metis haylar tayfası yaranıb. Hind-avropa qruplarına heç bir aidiatları yoxdur. İslam dinini məhv etmək üçün hay, pars və digər tayfalar xristian kilsəsi tərəfindən təlimlənılib VII əsrdə ərəb ölkələrinə, ocman çölgələrinə göndəriliblər. Kuban çayı ətrafına I Pyotur tərəfindən 1710-cu ıldən köçrülmüşlər. Bu günkü ermənistana Sonradan elə gəldikləri bu dövlətin adi ilə də adlanmağa başladılar.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Fəridə Məmmədova – Qafqaz Albaniyasının siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası. Bakı: 1993.
  • Fəridə Məmmədova- Kavkazskie Albaniya i Albanı.
  • Əziz Ələkbərli – Qədim Türk oğuz yurdu-Ermənistan

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]